Кіріспе
Георгитаундағы үңгір, Техас, АҚШ. Ішкі ғарыш үңгірі (сонымен қатар Лаубах үңгірі деп те аталады) – Техас штатының Георгитаун қаласында орналасқан карст үңгірі. Үңгір Эдвардс әктасы арқылы судың өтуінен пайда болған. Үңгірдің жасы шамамен 20-25 миллион жылға жуық деп саналады, бірақ оның жер бетіне ашылуы Плейстоцен кезеңінің соңында, яғни 14 000–45 000 жыл бұрын болған.
Inner Space Cavern (Also known as Laubach Cave) is a karst cave located in Georgetown, Texas. The cavern was formed by water passing through Edwards limestone. The cavern is estimated to be around 20 25 million years old but were only open to the surface since the late Pleistocene period 14,000–45,000 years ago.
Спелеогенез
Ішкі ғарыш үңгірі, Қырық дәуірінде қалыптасқан Эдвардс тобына жататын әктас және доломит тау жыныстарының ішінде жатыр. Балкондық жарылыс пайда болғаннан кейін, Эдвардс формацияларындағы тік жарықтар жер асты суларының әктас арқылы еркін ағуына жағдай жасады, осымен үңгірдің қалыптасуы басталды. Жер бетіндегі су жер асты суына айналғанда, атмосферадан және шіритін органикалық заттардан көмірқышқыл газы (CO2) сіңіріліп, көмір қышқылы (H2CO3) түзілді, ол әктаспен әрекеттесіп, оны ерітіп, кеңістіктер жасады. Миллиондаған жылдар бойы бұл кеңістіктер өсіп, үлкен бөлмелер мен өткелдерді қалдырды.
Қалдықтардың деректері
Мұз дәуірі кезінде үңгірлерде бірнеше үлкен ашық жерлер болған. Үңгірде мұз дәуіріне тән жануарлардың, оның ішінде жас мамонт, алып жалқау және тісті жолбарыс сияқты бірнеше қаңқасы табылды. Көптеген жануарлар ашық жерге түсіп, шыға алмағандықтан үңгірде қалып қойды, ал басқалары суатты жерлердегі қалың, лай сияқты батпаққа батып кетті. Үңгірге тарихи кіреберістің де арасында, тоңғақтармен толған жерлер табылды. Барлық табиғи ашық жерлер шамамен 14 мың жыл бұрын жабылды.
Ашылу
Ішкі ғарыш үңгірі 1963 жылғы көктемде Техас тас жолы департаментінің бұрғылау бригадасы 35-ші қалааралық тас жолы үшін эстакада салу кезінде ашылды. Үңгірдің алғашқы картасын 1963 жылы Техас үңгіртану қауымдастығы жасады; содан бері үңгірдің бірнеше шақырымы зерттелді, бірақ толған участақтардың кедергі келтіруіне байланысты үңгірдің көп бөлігі әлі зерттелмеген күйде қалды.
Туристік нысан
Үңгір 1966 жылы жұртшылыққа ашылды. Үш түрлі деңгейдегі турлар ұсынылады, қарапайым жаяу серуендік экскурсиядан бастап, күрделі жапайы үңгірді зерттеуге дейін, ашық жолдардың ұзындығы 1,2 мильден асады. Дегенмен, жұртшылыққа жабық өткелдер қатаң күзетіледі және тәуелсіз зерттеуге тыйым салынған. Динамитпен жарылыс жасау арқылы ашылған негізгі кіреберіспен қатар, Ішкі собор бөлмесіндегі тік тесік авариялық кіру/шығу және үңгірді желдету үшін пайдаланылады.