Кіріспе

Австриялық саясаткер; 1986 жылдан 1997 жылға дейін Австрия канцлері болған Франц Враницкий (; 4 қазан 1937 жылы туған) – австриялық саясаткер. Австрияның Социал-демократиялық партиясының (SPÖ) мүшесі, ол 1986 жылдан 1997 жылға дейін Австрия канцлері қызметін атқарды.

Ерте өмір және мансап

Враницкий желім құюшының ұлы ретінде Венаның 17-ші округінде қарапайым отбасында дүниеге келді. Ол Геблергасс Реалгимназиясында оқып, 1960 жылы экономика мамандығын бітірді. Оқу ақысын төлеу үшін латын және ағылшын тілдерін үйретіп, сондай-ақ құрылысшы болып жұмыс істеді. Жастық шағында Враницкий баскетболмен айналысып, Австрияның ұлттық құрамасының құрамында болды, бірақ 1960 жылы Римде өткен жазғы Олимпиада ойындарына ілікпеді. 1962 жылы ол Австрияның Социал-демократиялық партиясына (СДП) қосылды. 1962 жылы Враницкий Кристин Кристенге үйленді, олардың екі баласы болды. Враницкий 1961 жылы Siemens Schuckert компаниясында жұмыс істей бастады, бірақ бір жылдан кейін Австрияның Ұлттық банкіне (Oesterreichische Nationalbank) ауысты. 1969 жылы ол халықаралық бизнес саласында докторлық диссертациясын қорғады. Келесі жылы канцлер Бруно Крейскийдің қаржы министрі Ханнес Андрош оны экономика және қаржы жөніндегі кеңесші етіп тағайындады. Враницкий Creditanstalt Bankverein банкінің орынбасар директоры (1976–1981), қысқа мерзімге бас директоры және Länderbank банкінің бас директоры (1981–1984) қызметтерін атқарды. 1984 жылы Враницкий СДП және Бостандық партиясының (FPÖ) коалициялық үкіметіне, канцлер Фред Синовац басшылығымен қаржы министрі ретінде қосылды. Ол мемлекеттік кәсіпорындардағы әртүрлі лауазымдары үшін бірнеше рет сыйақы алғаны үшін сынға ілікті.

Австрияның канцлері

1986 жылғы президенттік сайлауда канцлер Синоватц Австрия Халық партиясының (ÖVP) үміткері Курт Вальдхаймға қарсы күресті. БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысының үміткерлік кампаниясы екінші дүниежүзілік соғыста неміс әскерінің офицері ретіндегі рөліне байланысты халықаралық дауды қозғады. 8 маусымда Вальдхайм сайланғанда, Синоватц Враницкийді ізбасар ретінде ұсынған соң үкіметтен кетті. Враницкий 1986 жылдың 16 маусымында жаңа лауазымына кірісті. Алғашқыда ол "Еркіндік партиясымен" үкіметтік коалицияны сақтап қалды. Бірақ 1986 жылдың 13 қыркүйегінде радикалды FPÖ саясаткері Йорг Хайдер партия төрағасы болып сайланды, бұл орталықшыл вице-канцлер Норберт Штегерді лауазымынан қуғызды. Враницкий коалициялық әріптесімен ынтымақтастықты тоқтатты және парламентті таратып жіберді. 1986 жылдың 23 қарашасында өткен сайлауда SPÖ ең күшті партия болып қала берді. 1987 жылдың қаңтарында Враницкий екінші ірі партия – христиан демократтық ÖVP-мен үлкен коалиция құрып, үкімет жасады, Алоис Мок вице-канцлер және сыртқы істер министрі болды. 1988 жылы Враницкий Фред Синоватцтан партия төрағасы лауазымын мұра етті. 1992 жылға дейін Австрияның сыртқы саясаты Вальдхаймға байланысты туындаған салдармен күресуге мәжбүр болды, себебі Австрия президенті кейбір дипломатиялық орталарда жиі қанағаттандырылмады. АҚШ Вальдхаймды "persona non grata" деп сақтап, оның 1987 жылы елге кіруіне тыйым салды, ал Израиль Вальдхайм сайланғаннан кейін елшісін шақырды. Враницкий Австрияның екі елмен де қарым-қатынасын жақсартты және президентке жүктелетін дипломатиялық міндеттерді жиі өзі атқарды. 1991 жылдың 8 шілдесінде парламентте сөйлеген сөзінде Враницкий мемлекет ретінде емес, осы елдің азаматтары басқа халықтарға келтірген ауыртпалық үшін жауапкершіліктің бір бөлігін мойындады, соның салдарынан Австрияның "Гитлердің бірінші құрбаны" ретіндегі бұрынғы ресми бейнесінен бас тарды. Соғыс аяқталғаннан кейін Враницкий Шығыс Еуропа елдерімен қарым-қатынасты дамытуға және Еуропалық Одаққа мүше болуға баса назар аударды, оған Враницкий және оның сыртқы істер министрі Алоис Мок ынталы жақтастар болды. 1994 жылдың 12 маусымында өткен референдумда сайлаушылардың 66 пайызы Еуропалық Одаққа қосылуды қолдағаннан кейін, 1995 жылдың қаңтарында Австрия Еуропалық Одаққа кірді. Бұл процесте Австрияның Соғыс кезеңінде сақтап келген әскери бейтараптығы қайта расталды. Партиялық саясатта Враницкий Йорг Хайдердің "Еркіндік партиясынан" алшақтап жүрді, бұл оның "қанағаттандырмау саясаты" деп айыпталды. 1990 жылғы сайлауда Враницкийдің коалициялық үкіметі сақталды, себебі социал-демократтардың дауысы тұрақты болды, ал ÖVP 17 орыннан айырылып, негізінен FPÖ-ге өтті. 1994 жылғы сайлауда екі коалициялық партия да ауыр жеңіліске ұшырады, бірақ олар ең ірі екі партия болып қала берді, ал FPÖ және басқалары одан әрі табысқа жетті. Враницкий 1995 жылдың мамырынан бастап сыртқы істер министрі Вольфганг Шюссель басқарған ÖVP-мен коалицияны жаңартты. Жыл соңында үлкен коалиция бюджет саясаты бойынша келіспеушіліктерге байланысты тарап кетті, нәтижесінде 1995 жылдың желтоқсанындағы сайлау өтті, бірақ ол SPÖ және ÖVP-ге аз ғана пайда әкелді. Враницкий мен Шюссель 1996 жылдың наурыз айында коалицияны қайта құрды. 1997 жылдың қаңтарында Враницкий канцлер және партия төрағасы лауазымынан кетті. Оның орнына қаржы министрі Виктор Клима келді.

Кейінгі қызметі

1997 жылдың наурыз айынан қазан айына дейін Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының Албаниядағы өкілі қызметін атқарған Враницкий, банк секторына қайта оралғанға дейін WestLB банкінің саяси кеңесшісі болды. Желтоқсан айында ол автомобиль өндіруші Magna компаниясы басқармасына сайланды. Кейін ол TUI туристік компаниясы мен Magic Life қонақүйлерінде де сол лауазымды атқарды. 2005 жылғы маусымда ол созылмалы бүйрек жетіспеушілігімен ауыратын әйелі Кристинге өз бүйректерінің бірін сыйға берді. 2006 жылғы сайлауда ол партиясының жетекші кандидаты Альфред Гузенбауэрді белсенді түрде қолдады. Сайлау кампаниясы кезінде 1999 жылы Враницкийдің BAWAG банкіне кеңесші ретінде 1 миллион австриялық шиллинг алғаны белгілі болды, банктің қызметі сол кезде қоғамдық бақылауда болған еді. Төлем ешқандай қызмет көрсетілмей жасалған және ол "жанама партия қаржыландыруы" болып табылады деген күдік туды. Враницкий бұл айыптауларды жоққа шығарды. Враницкий WiWiPol зерттеу тобы ұйымдастырған, экономикалық тақырыптарды және олардың Австрия мен Еуропаға тигізетін әсерін талқылайтын, тоқсан сайынғы Враницкий коллоквиумдарына төрағалық етеді. Ол сондай-ақ Бильдерберг тобының басқару комитетінің бұрынғы мүшесі.