Кіріспе
АҚШ-тағы Уинта таулары (/j//uː/'/ɪ//n//t//ə/ yooINtə) – Юта штатының солтүстік-шығысында және Колорадо штатының солтүстік-батысында орналасқан, шығыстан батысқа қарай созылған таулар тізбегі. Рокки тауларының бір бөлігі болып табылатын Уинта таулары, континенттік АҚШ-та шығыстан батысқа қарай созылған ең биік таулы жүйе және Солт-Лейк-Ситиден шамамен 161 км (100 миль) шығысқа қарай жатыр. Тау жотасының биіктігі әртүрлі, ең жоғары нүктесі – Кингс Пик, ол сонымен қатар Юта штатының ең биік нүктесі болып табылады. Миррор Лейк тас жолы Уинта тауларының батыс жағынан Вайоминг штатына қарай өтеді. Юта штатының 44-ші бағдарламалық жолы Вернал және Манила қалалары арасында Уинта тауларының шығыс бөлігінен өтеді.
The Uinta Mountains (/j//uː/'/ɪ//n//t//ə/ yooINtə) are an east west trending chain of mountains in northeastern Utah extending a short distance into northwest Colorado and slightly into southwestern Wyoming in the United States. As a subrange of the Rocky Mountains, they are unusual for being the highest range in the contiguous United States running east to west, and lie approximately 100 mile (161 km) east of Salt Lake City. The range has peaks ranging from , with the highest point being Kings Peak, also the highest point in Utah. The Mirror Lake Highway crosses the western half of the Uintas on its way to Wyoming. Utah State Route 44 crosses the east end of the Uintas between Vernal and Manila.
Этимология
"Уинта" атауы юта тіліндегі "йоов ве теух" сөзінен шыққан, ол "қайын орманы" немесе "қайын ағашы" деген мағынаны білдіреді.
Геология
Уинта таулары – Родиния суперконтинентінің ыдырау кезінде оңтүстік-батыстағы Лаурентиядағы интракратоникалық алапта орналасқан ларамидтік метаседименттік тау жыныстары. Уинта тауларының өзегіндегі теңіз және өзен метаседименттік тау жыныстары неопротерозой дәуіріне (шамамен 700 миллионнан 760 миллион жылға дейін) жатады және негізінен кварцит, шифер және тақталы тастан тұрады. Бұл тау жыныстары Уинта тау тобын құрайды және қалыңдығы 660 метрге жетеді. Көптеген шыңдардың айналасында кең немесе жазық шыңдар қалыптасады. Таулар солтүстік және оңтүстікке қарай тау етегінің астында кездесетін кері жарылымдармен шектеледі, солтүстікке қарай Солтүстік қанат жарылымымен, оңтүстікке қарай Уинта алқабы шекаралық жарылымымен. Уинта тау тобына, ең ескісінен ең кішісіне дейін, Уинта тауының бөлінбеген кварц арениті, одан кейін Мусхорн көлі, Ватсон тауы, Хадес шыңы және Қызыл тақталы тас қабаттары кіреді. Шығыс-батысқа қарай созылған Уинта тауларының етектерінде кембрийдің Лодор формациясынан бастап креданың Манкос тақталы тасына дейінгі палеозой және мезозой қабаттарының тізбегі бар, олардың барлығы тау жотасының көтерілуі кезінде еңкейген. Тау жотасының көтерілуі шамамен 70-50 миллион жыл бұрын, Ларамид орогенезі кезінде болды, сол кезде қысым күштері қазіргі тау жотасының солтүстік және оңтүстік жағында жоғары бұрышты кері жарылымдарды тудырды. Уинтаның шығыс-батысқа бағдарлануы Рокки тауларының көпшілігімен салыстырғанда ерекше; бұл Колорадо платосының өзгеретін кернеу үлгілерімен және айналуымен байланысты болуы мүмкін. Грин өзені бұрын Миссисипи өзеніне Мексика шығанағына құйып, бірақ толық түсінілмеген жолдармен Уинта арқылы өтіп, Колорадо өзеніне айналды. Биік Уинта соңғы мұз дәуірінде кеңінен мұздыққа айналды, және тау етегінің солтүстік және оңтүстік жағындағы үлкен өзен аңғарларының көпшілігі ұзақ аңғар мұздықтарын сақтады. Алайда, биіктігі 4115 метрге жеткеніне қарамастан, бүгінгі климат жеткілікті құрғақ болғандықтан, ешқандай мұздықтар сақталған жоқ, тіпті қазіргі қарқынды мұздықтардың 19-ғасырдың ортасында басталган кері шегінуінен бұрын. Уинта – қазіргі мұздықтарсыз жеткен әлемдегі ең солтүстік тау тізбегі, және шын мәнінде қазіргі заманғы мұздықтарсыз Америка Құрама Штаттарындағы ең биік тау тізбегі. Тұңғиық 3048 метр биіктікте пайда болады және кейде үлкен тау жыныстары мұздықтарын құрайды. Шыңдар мен қырлар арасында 500-ге жуық көл бар кең, тегіс алқаптар орналасқан. Ең танымал көлдердің бірі – Айна көл, өйткені ол жақсы балық аулауға, көркем көріністерге және оңай жолмен жетеді.
Гидрология
Таудың оңтүстік және шығыс жақтары негізінен Колорадо өзенінің су алабында орналасқан, оның ішінде Блэкс Форк және Дучесн өзендері, олар Грин өзенінің салалары. Грин – Колорадо өзенінің ең ірі саласы және таудың шығыс жағынан тік иіс тәрізді ағып өтеді. (Шындығында, Джон Уэсли Пауэлл Грин өзенін Колорадо өзенімен қосылған жерде "басты арна" деп атаған.) Ұлы тұзды көлдің екі ең ірі саласы – Медведь және Вебер өзендері тау жотасының батыс беткейінде басталады. Прово өзені – Юта көліне құятын ең үлкен сала, ол таудың оңтүстік жағынан басталып, батысқа қарай Юта көліне ағады, ал ол өз кезегінде Иордан өзені арқылы Ұлы тұзды көлге құйылады. Таулардың үлкен бөлігі жыл сайын мол жауын-шашын алады. Биік Уинта таулары жылдың көп бөлігінде қармен жабылған, тек шілде айының соңы мен қыркүйек айының басында ғана қар еріп, ашық көрінеді. Уинта тауларында 644 шақырымнан астам өзендер мен 1000-нан астам көл және тоған бар.
Экология
Уинта таулары Васатч және Уинта тау ормандарының экорегионының бір бөлігі болып табылады. Көбінесе осы қатардың барлық бөлігі Уинта Васатч Кэш ұлттық орманының (солтүстік және батыс жағында) және Эшли ұлттық орманының (оңтүстік және шығыс жағында) аумағында орналасқан. Осы қатардың ең биік шыңдары High Uintas Wilderness аймағының құрамында қорғалады. Орманға көптеген ағаш түрлері кіреді, оның ішінде балқарағай, субальпілік шырша, Энгельман шыршасы, Дглас шыршасы және дірілдейтін қайын. Уинта тауларында сонымен қатар көптеген шөптер, бұталар және гүлді өсімдіктер өседі. Жануарлар әлемі Орталық Роки тауларына тән. Ірі мал жаюға және жапырақ жеуге бейім жануарларға Роки тауларының алқасы, қашан, бұғы, қарғалы антилопа, тау ешкісі және Роки тауларының бигхорн қойы жатады. Сүтқоректі жыртқыштардың ішінде американдық қара аю, тау арыстаны, койот, қызыл түлкі, барс, қасқыр, мартен және ұзынқұйрықты мысық бар. Колорадо штатының Моффет округінде сұр қасқырлардың тобы байқалған. Жыртқыштарға ақбас және алтын бүркіттер, күркіт бүркіттер, түрлі түлкілер мен харриерлер, сондай-ақ үлкен мүйізді соу, үлкен сұр соу және қора соу сияқты сұңқарлар кіреді. Басқа да ерекше ірі құстарға сальвиялық бауыр және аққұйрықтық питомиган жатады.
Қызықты орындар
Уинта тауында Штайнер лагері орналасқан, ол АҚШ-тағы ең биік бойскаут лагері, теңіз деңгейінен 3170 метр биіктікте (10400 фут). Лагерь, Mirror Lake тас жолының 33-ші шақырым табеліне жақын жерде орналасқан. Уинта жоталық жолы бүкіл тау тізбегін кесіп өтеді және танымал қашықтықтан жүруге арналған жол болып табылады. Динозаврлар ұлттық монументі Колорадо және Юта штатының шекарасындағы Уинта тауларының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан.