Кіріспе

Неміс актері (1899 – 1963)

Густав Грундгенс (; 22 желтоқсан 1899 – 7 қазан 1963), тумасы Густав Генрих Арнольд Грундгенс, Германияның 20 ғасырындағы ең танымал және ықпалды актерлерінің бірі және Берлин, Дюссельдорф және Гамбург театрларының көркемдік жетекшісі болды. Оның мансабы нацистік режим жылдарында тоқталмады; бұл оның нацистермен әдейі ынтымақтастығы екендігіне қатысты пікірлер қаулы даулы. Оның ең белгілі рөлдері – 1960 жылы Гётенің «Фауст» пьесасындағы Мефистофель және Фриц Лангтың «М» фильміндегі Ханс Беккерт (Питер Лорре) төрелік айтылатын көшпелі соттың бас судьясы «Шкафкер» (Safecracker) рөлі.

Ерте өмір

Дюссельдорф қаласында туған Грундгенс Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Дюссельдорф Schauspielhaus драма мектебіне қабылданды және Халберштадт, Киль және Берлиндегі шағын театрларда актерлік мансабын бастады.

Мансап

1923 жылы ол Гамбургтегі Камерспильге қосылды, онда өзінің атын Густафқа өзгертіп, алғаш рет режиссер ретінде көзге түсті. 1925 жылы Грундгенс Клаус Маннга хат жазып, Манннің "Аня мен Эстер" пьесасын Гамбургте қоюды ұсынды. Манн келісті, және "Аня мен Эстер" пьесасы Гамбургте Грундгенстің режиссерлігімен қойылды, ол Якоб рөлін ойнады. Манн Каспар рөлін, ал оның қарындасы Эрика мен никелес әйелі Памела Ведекинд Аня мен Эстердің басты рөлдерін сомдады. Бұл пьеса Грундгенстің Манн аға-інілерімен және Ведекиндпен ынтымақтастығының, сондай-ақ Клаус Маннмен романтикалық қарым-қатынасының басталуын белгіледі. Ол сондай-ақ Рейхстеатркаммердің (Рейх театр палатасы) Президенттік Кеңесінің мүшесі болды, ол Рейхскултуркаммердің (Рейх мәдениет палатасы) құрамындағы мекеме еді. 1941 жылы Грундгенс (өз еркіне қарсы және жалақысыз) "Ом Крюгер" үгіт фильмінде түсті; ол сонымен қатар өзі өндірген "Фридман Бах" атты көркемдік-биографиялық фильмде де басты рөлді ойнады. 1943 жылғы 18 ақпанда Гёббельстің тотальді соғыс туралы сөйлеген сөзінен кейін Грундгенс Вермахтқа ерікті болып келді, бірақ оны Гёринг қайта шақырды және оның аты Готтбегнадет тізіміне (Ерекше талант иелерінің тізімі) қосылды.

Соғыстан кейінгі өмір

1945-1946 жылдары 9 ай бойы КСРО НКВД-сымен түрмеге қамалған Грундгенс, 1943 жылы нацистерден өлімнен құтқартқан коммунист актер Эрнст Буштың араласуы арқасында босатылды. Денацификация процесінде берген куәліктері актер әріптестерін, соның ішінде Герингтің жесірі Эммиді және «Жүдей Сүсс» фильмінің режиссері Вит Харланды ақтауға көмектесті. Грундгенс Германия театрына оралды, кейін Дюссельдорф Schauspielhaus-тың интенданты болды, ал 1955 жылдан бастап Гамбургтегі Германия Schauspielhaus-ын басқарды. Ол қайтадан Мефистофель рөлін сомдады; 1960 жылы Питер Горскинің «Фауст» фильмі Deutsches Schauspielhaus ансамблінің қатысуымен түсірілді.

Жеке өмір

Грундгенс Клаус Маннмен романтикалық қарым-қатынасқа түсті, олар екеуі Маннның «Аня мен Эстер» пьесасының Гамбургтегі қойылымында ойнап тұрғанда. 1926 жылы Клауспен қарым-қатынаста болғанда Грундгенс Эрика Маннға үйленді, ал Эриканың өзі Клаустың никелес әйелі Памела Ведекиндпен қарым-қатынаста болды. Грундгенс ақырында Клаус Маннның көркем әдебиетіндегі бірнеше кейіпкерлердің прототипіне айналды, соның ішінде «Треффпункт им Унэнделихен» романындағы Грегор Грегори және «Мефисто» романындағы Хендрик Хофген кейіпкерлері.

Өлім

1963 жылы 7 қазанда әлемді аралап жүрген кезінде Грундгенс Манилада ішкі қан кетуден қайтыс болды. Ол ұйықтайтын таблеткаларды артық мөлшерде ішіп, өз-өзіне қол жұмсады ма, жоқ па, оны анықтау мүмкін болған жоқ. Оның конвертке жазылған соңғы сөздері: "Мен тым көп ұйықтайтын таблетка ішкенімді ойлаймын. Мен өзімді біршама қызықтай сезінемін. Маған ұзақ ұйықтауға рұқсат етіңдер". Ол Гамбургтегі Ольсдорф бейіштігінде жерленген.

Мефисто туралы үкім

Грундгенс өлімінен кейін, оның бұрынғы жары Клаус Маннның 1949 жылы қайтыс болғаннан кейін жазылған «Мефисто» романы 20 ғасырдағы Германиядағы ең әйгілі әдеби даулардың біріне себепкер болды. Роман, Грундгенс өмірінің жасырын суреттемесі, басты кейіпкері Хендрик Хофгенді нацистік режиммен күмәнді байланыста екендігін көрсетеді. Грундгенстің асырап алған ұлы және мұрагері Питер Горски, «Фауст» спектаклін қойған режиссер, 1966 жылы қайтыс болған әкесінің атынан баспагерді сотқа берді. Бұл үкім 1968 жылы Федералдық сот арқылы бекітілді. Ұзаққа соққан сот процесінде, жала жабу туралы дау мен көркем шығарманың цензурадан босатылуы мәселесі 1971 жылы Федералдық Конституциялық сотта шешілді. Сот Грундгенстің өлімнен кейінгі жеке тұлғалық құқықтарының үстемдігін мойындады және баспагерге қабылданған тыйымды күшінде қалдырды. Дегенмен, роман 1981 жылы Rowohlt баспасында қайта жарық көргенде ешқандай наразылық тудырмады. 1981 жылы роман негізінде Иштван Сабо режиссерлік еткен «Мефисто» фильмі түсірілді, онда Хендрик Хофген рөлін Клаус Мария Брандауэр ойнады. Фильм үлкен коммерциялық және сындық сәттілікке жетті және 1981 жылы «Үздік шетелдік фильм» номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды.

Актер

"Әйелге ешқашан сенбе" (1930) Жан
Хокуспокус (1930) Мемлекеттік прокурор доктор Уилке
Ва Банке (1930) Жеке детектив Джон Джеймс Браун
Опера үйіндегі өрт (1930) Отто ван Линген
Дантон (1930) Робеспьер
М (1931) Шранкер (Сейфжарғыш)
Мона Лизаның ұрлануы (1931) Белгісіз
Луиза, Пруссия патшайымы (1931) Король Фредерик Вильгельм III
Йорк (1931) Харденберг
Монте-Кристо графесі (1932) "Барон", алаяқ
Participant antwortet nicht (1932) Николай
Либелей (1933) Барон фон Эггерсдорф
Махаббат тарихы (1933) Барон фон Эггерсдорф
Аранхуэстегі бақытты күндер (1933) Александр
Туннель (1933) Вулф
Туннель (1933, француз нұсқасы) Вулф
Шварц Ягер Йоханна (1934) Доктор Фрост
Солай аяқталды ұлы махаббат (1934) Меттерних
Претория мұрасы (1934) Эуген Шлибах
100 күн (1935) Фуше
Жанна д’Арк (1935) Король Карл VII
П pygmalion (1935) Профессор Хиггинс
Маңызды емес әйел (1936) Лорд Иллингворт
Каперлер (1937) Джек Уоррен
Вулкандағы би (1938) Жан Гаспар Дебуро
Ом Крюгер (1941) Жозеф Чемберлен
Фридеман Бах (1941) Вильгельм Фридеман Бах
Глас Вассер (1960) Сэр Генри Сент-Джон
Фауст (1960) Мефистофель (соңғы фильмдегі рөлі)