Кіріспе

Америкалық құстар суретшісі (1874–1927)

Луи Агассиз Фуэртес (7 ақпан 1874 – 22 тамыз 1927) – американдық орнитолог, суретші және натуралист. Ол орнитологиялық өнер мен табиғатты бейнелеудің қатаң және қазіргі стандарттарын қалыптастырды және Джон Джеймс Одьюбоннан кейін ең көп туынды жазған американдық құс суретшілерінің бірі саналады.

Ерте өмір

Фуэртес Нью-Йорктің Итака қаласында Пуэрто-Риколық астроном және инженер-құрылысшы Эстеван Фуэртес пен Мэри Стоун Перри Фуэртестің ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі Корнелл университетінің құрылыс инженерлік мектебінің негізін қалаушы профессоры болды және көп жылдар бойы колледждің деканы қызметін атқарды. Эстеван ұлына Швейцарияда туған, бір жыл бұрын қайтыс болған американдық табиғат зерттеушісі Жан Луи Родольф Агассиздің есімін берді. Фуэртестің анасы Нью-Йорктің Троя қаласында туған, оның түбі голландтар. Жас Луи өте ерте жасынан құстарға қызығушылық танытып, оларды рогаткой атып өлтіріп, мұқият зерттей бастады. Бала кезінде Джон Джеймс Одубонның «Америка құстары» атты еңбегі оған үлкен әсер етті. Он төрт жасында ол тірі құстың – қызыл тоқылдың еркегінің алғашқы суретін салды. Ол құстардың сыртқы түрін, мінез-құлқын және дауыстарын мұқият жазып алуды үйренді. 1890 жылы ол Смитсонов институтына жинаған үлгісін жіберді және оның сирек кездесетіндігі мен дәлдігі үшін жоғары баға алып, мақтауға бөленді. 1891 жылы, 17 жасында Луис Америка орнитологтары одағының қауымдас мүшесі болып тағайындалған ең жас мүше болды. Оны Корнеллдегі әкесінің әріптестері, оның ішінде Берт Г. Уайлдер мен Либерти Х. Бейли қолдады. 1892 жылдың маусым айында ол ата-анасымен бірге Еуропаға сапар шегіп, Париждегі Жардн дес Плантес бағында құстар мен жануарларды суреттеді. Қыркүйекте ол Цюрихтегі Келлер институтына бір жылға оқуға түсті. 1896 жылы Куес Фуэртесті Англияның Кембридж қаласында өткен орнитологиялық конгресске қатысуға шақырды.

Кәсібі және жеке өмірі

1897 жылы Корнелл университетін бітіргеннен кейін ол суретші Эбботт Х. Тейердің шәкірті болды. 1898 жылы ол Тейер мен оның ұлы Джеральдпен Флоридаға алғашқы саяхатын жасады. 1899 жылы Фуэртес Э. Х. Хариманның Аляска жағалауын зерттеуге арналған экспедициясына қатысты, ол Хариманның Аляска экспедициясы деп белгілі болды. Кейін Фуэртес құстарды іздеу үшін АҚШ-тың көп бөлігін және Багам аралдары, Ямайка, Канада, Мексика, Колумбия және Эфиопия сияқты көптеген елдерді аралап саяхаттады. Фуэртес Америка табиғи тарих мұражайының кураторы Франк Чапманмен бірнеше жобалар бойынша жұмыс істеді, оның ішінде далалық зерттеулер, мұражайдағы фондық диорамалар және кітаптарға сурет салу. Мексикада Чапманмен бірге экспедиция кезінде Фуэртес ориоланың жаңа түрін ашты. Чапман оны Icterus fuertesi деп атады, ол әдетте Фуэртестің ориоласы деп аталады, оның досының құрметіне. 1904 жылы Фуэртес Маргарет Ф. Самнерге үйленді және олардың Луис Самнер есімді ұлы мен Мэри есімді қызы болды, тіпті 1913 жылы «Виктор» пластинкасы үшін үлгі жазуын жасады. 1926–1927 жылдары Уилфред Хадсон Осгуд басқарған Далалық мұражайдың Абиссиния экспедициясына қатысты. Осы сапардың нәтижесінде ол құстар мен сүтқоректілердің ең әдемі акварель суреттерін жасады.

Өлім

Эфиопиядан оралғаннан кейін Фуэртес Нью-Йорктің Таннерсвилл қаласында Франк Чапманға барды. Кездесуден қайтып келе жатқанда, Нью-Йорк штатының Унадилла қаласының жанындағы теміржол өткелінде оның көлігін пойыз қағып өтті, және ол қаза тапты. Алдынан келе жатқан пойызды шөп үйірмесі жасырып тұрған еді. Оның әйелі ауыр жарақат алған, бірақ аман қалды. Тағдырдың кездейсоқ оқиғасы ретінде, ол әкелген суреттерінің бәрі зақымсыз сақталды. Бұл ерекше және сирек жинақ кейіннен Фуэртес ханымнан С. Суйдам Коттинг сатып алды. Фуэртес Нью-Йорктің Итака қаласындағы Лейк-Вью зиратында жерленген.

Ескерткіштер мен мұра

Фуэртес екі түрмен еске алынады. Олардың бірі – оның әріптесі Фрэнк Чапманның Icterus fuertesi деп атаған түрі, бірақ қазір ол жеміс ағашындағы қарғаның (oriole) бір түрі саналады. Екіншісі – Фуэртес попугайы, яғни Hapalopsittaca fuertesi – 91 жыл бойы жойылып кеткен деп есептелгеннен кейін 2002 жылы қайта табылды. 1927 жылы Американың скауттары Фуэртесті Құрметті скаут атандырды, бұл сол жылы құрылған скауттардың жаңа санаты еді. Бұл құрметтілік «ашық ауадағы қызметтерімен, зерттеулерімен және құнды оқиғаларымен көзге түскен және балалардың қиялын оятардай ерекше жетістіктерге ие болған американдық азаматтарға» берілді. Осы құрметке ие болған тағы он сегіз адам: Рой Чапман Эндрюс; Роберт Бартлетт; Фредерик Рассел Бернхэм; Ричард Е. Берд; Джордж Крук Черри; Джеймс Л. Кларк; Мериан К. Купер; Линкольн Эллсворт; Джордж Берд Гриннелл; Чарльз А. Линдберг; Дональд Бакстер Макмиллан; Клиффорд Х. Поуп; Джордж Палмер Путнам; Кермит Рузвельт; Карл Рунгиус; Стюарт Эдвард Уайт; Орвилл Райт. Джордж Микш Саттонға ұстаздық еткеннен басқа, Фуэртес көптеген келешектегі жабайы табиғат суретшілеріне әсер етті, олардың ішінде Роджер Тори Петерсон, Йорг Кюн, Куртенэй Брандрет және Конрад Роланд болды. Уилсон орнитологиялық қоғамы 1947 жылы Луи Агассиз Фуэртес сыйлығын тағайындады. Фуэртес 1916 және 1918 жылдары The National Geographic Magazine журналы үшін ондаған сүтқоректілердің портреттерін салды және қоғамды өз суретшісі Уолтер А. Веберді жұмысқа алуға шабыттандырды. Фуэртестің көптеген картиналары бүгінгі күнге дейін танымал және өте жоғары сұранысқа ие. Атап айтқанда, 1924 жылы салынған «Жабайы түйеқұс» атты майлы картинасы 2012 жылғы қаңтарда Нью-Йоркте өткен аукционда 86 250 долларға сатылды, ал оның басқа туындылары жеке коллекционерлерге одан да жоғары бағаға сатылуда. Фуэртестің жануарлар мен ландшафттарға деген сүйіспеншілігі оның картиналарында көрінеді; оның жұмысындағы айқын жандылық пен қызығушылық ұзақ мерзімді құндылықты тудырды.

Басқа дереккөздер

Бойнтон, Мэри Фуэртес (ред.) 1956 ж. Луи Агассиз Фуэртес: өмірінің қысқаша тарихы және хат алмасы. Оксфорд университетінің баспасы. Норелли, Мартина Р. Америка жабайы табиғатын салу (Фуэртес, Одубон, Хед, Уилсон, Тейер, Кэйтсби). Уотсон Гуптилл басылымдары, 1975.