Питер Маркхэм Скотт: Орнитолог, суретші және табиғатты қорғаушы.

Кіріспе

Британдық орнитолог және табиғатты қорғаушы (1909–1989)

Сэр Питер Маркхэм Скотт (14 қыркүйек 1909 – 29 тамыз 1989) – британдық орнитолог, табиғатты қорғаушы, суретші, теңіз флоты офицері, хабаршы және спортшы. Антарктиканы зерттеуші Роберт Фалькон Скотттың жалғыз баласы болған ол, жас кезінде жабайы құстарды бақылауға және атуға қызығушылық танытты, кейіннен оларды көбейтуге бейімделді. Ол 1946 жылы Слимбриджде «Wildfowl & Wetlands Trust» қорын құрды және Дүниежүзілік табиғат қорының (World Wide Fund for Nature) құрылуына көмектесті, сонымен қатар оның логотипін өзі жасады. Ол ерте жасынан қайық спортына увлечен болды және орта жасында жолсеру спортын (gliding) бастады. 1936 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында Ұлыбритания командасының құрамында болды және бір адамдық қайықпен жүзуден қола медаль жеңіп алды. Жабайы жануарларды қорғаудағы еңбегі үшін 1973 жылы рыцарь атағын алды, сондай-ақ WWF Алтын медалі мен J. Paul Getty сыйлығының иегері атанды.

Ерте өмір

Скотт Лондонда, 174 Букингем сарайы жолында, Антарктиканы зерттеуші Роберт Фалькон Скотт пен оның әйелі Кэтлиннің (Эдит Агнес Кэтлин Брюс) жалғыз баласы ретінде дүниеге келді. Әкесі қайтыс болғанда ол екі жаста болған. Роберт Скотт әйеліне жазған соңғы хатында: «Егер мүмкін болса, баланың табиғат тарихына қызығуын арттыр, ол ойындардан да жақсы», – деп кеңес берді. Ол Скоттың полярлық экспедицияларының кеңесшісі, сондай-ақ Питер Пэннің авторы Дж. М. Барримен бірге оның крест әкесі болған сэр Клементс Маркхэмнің құрметіне аталды. Кэтлин Скотт 1922 жылы қайтадан тұрмысқа шықты. Оның екінші күйеуі Хилтон Янг (кейін Лорд Кеннет) Питердің әкесі болды. 1923 жылы Питер Скоттың жартылай ағасы Уэйланд Янг дүниеге келді. Скотт Оундл мектебінде және Кембридж университетінің Тринити колледжінде білім алды. Бастапқыда ол Табиғат ғылымдарын оқыды, бірақ 1931 жылы Көркем өнер тарихы мамандығын бітірді. Кембриджде ол Джон Берримен бірге тұрды және екеуінің көптеген көзқарастары сәйкес келді. Студент кезінде ол Кембридж университетінің круиздік клубының белсенді мүшесі болды және 1929 және 1930 жылдары Оксфордқа қарсы жарыстарда қайық жүрді. Ол бір жыл Мюнхендегі Мемлекеттік академияда, содан кейін Лондондағы Корольдік академия мектептерінде көркем өнерді оқыды. Оның мансабында салған аз ғана жануарлар бейнесі жоқ картиналарының бірі – «Онтарио көліндегі қайықтар жарысы» Кембридж университетінің круиздік клубында сақталады. Анасы сияқты, ол да көркем өнерге қабілетті болды және әсіресе құстарды суреттеген суретші ретінде танымал болды. Ол 1933 жылы Лондонда алғашқы көрмесін өткізді. Оның бай отбасы оған көркем өнерге, жануарлар дүниесіне және көптеген спорт түрлеріне, соның ішінде аң ауруға, желкендеуге, жолсеруге және коньки тебуге қызығушылық танытуға мүмкіндік берді. Ол 1936 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландия атынан желкендеуден өнер көрсетіп, O Jolle монотиптік класында қола медальді жеңіп алды. Сонымен қатар, ол 1938 жылы Уэльс принці кубогына қатысты, онда ол және оның Thunder and Lightning қайығының экипажы жеңіске жетуге көмектескен, өзгертілген киілетін жабдықты (қазір трапеция деп аталады) ойлап тапты.

Scott was born in London at 174, Buckingham Palace Road, the only child of Antarctic explorer Robert Falcon Scott and his wife, Kathleen ( Edith Agnes Kathleen Bruce), a sculptor. He was only two years old when his father died. Robert Scott, in a last letter to his wife, advised her to "make the boy interested in natural history if you can; it is better than games." He was named after Sir Clements Markham, mentor of Scott's polar expeditions, and a godfather along with J. M. Barrie, creator of Peter Pan. Kathleen Scott remarried in 1922. Her second husband, Hilton Young (later Lord Kennet), became stepfather to Peter. In 1923, Peter Scott's half brother, Wayland Young, was born. Scott was educated at Oundle School and Trinity College, Cambridge, initially reading Natural Sciences but graduating in the History of Art in 1931. At Cambridge, he shared lodging with John Berry and the two shared many views. As a student he was also an active member of the Cambridge University Cruising Club, sailing against Oxford in the 1929 and 1930 Varsity Matches. He studied art at the State Academy in Munich for a year followed by studies at the Royal Academy Schools, London. One of the few non wildlife paintings that he produced during his career, 'Dinghies Racing on Lake Ontario', is held by the Cambridge University Cruising Club. Like his mother, he displayed a strong artistic talent and he became known as a painter of wildlife, particularly birds; he had his first exhibition in London in 1933. His wealthy background allowed him to follow his interests in art, wildlife and many sports, including wildfowling, sailing, gliding and ice skating. He represented Great Britain and Northern Ireland at sailing at the 1936 Summer Olympics, winning a bronze medal in the O Jolle monotype class. He also participated in the Prince of Wales Cup in 1938 during which he and his crew on the Thunder and Lightning dinghy designed a modified wearable harness (now known as a trapeze) that helped them win.

Әскери қызмет

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Скотт Корольдік теңіз флотының ерікті резервіне қызмет етті. Суб-лейтенант ретінде, 51-ші таулық дивизияны эвакуациялау сәтсіз аяқталған кезде, ол 1940 жылғы 11 маусымның таңертеңгісінде жарақат алғандардың бір бөлігін эвакуациялау үшін Сент-Валери-ан-Коға жіберілген британдық теңіз офицері болды. Бұл Сент-Валери портынан британдық әскерлердің дұшпанның атысына ұшырамастан соңғы эвакуациясы болды. Содан кейін ол Солтүстік Атлантикада эсминдерде қызмет етті, бірақ кейіннен Англия арнасында неміс E қайықтарына қарсы бірінші (және жалғыз) бу қайықтары эскадрильясына қолбасшылық етті. Скотт Western Approaches кемелерінің камуфляж схемасын жасағандығымен ерекшеленеді, ол кемелердің суперқұрылымдарын жасыратын. 1940 жылдың шілдесінде ол HMS Broke эсминцін, онда қызмет етіп жүрген, екі жағында әртүрлі тәжірибелік камуфляжбен жабдықтауға қол жеткізді. Кеменің оң жағы көк-сұр түспен боялды, бірақ бірінші дүниежүзілік соғыстағы Эбботт Хендерсон Тейердің идеяларына сәйкес, көлеңкелі аймақтарда ақ түс қолданылды. Кеменің сол жағы "жарық ақ түстермен" боялды, бұл пішіннің бұзылуын және түнде жасыру мүмкіндігін біріктірді, көлеңкелі аймақтар да ақ түспен боялды. Алайда, ол кейіннен компромистің камуфляжға зиян екенін және түнде көрінбеушілік (кемелерді ақ немесе басқа ашық түстерге бояу арқылы) жалғыз мақсат болуы керек екенін жазды. 1941 жылдың мамырына қарай Western Approaches-тағы (Солтүстік Атлантика) барлық кемелерге Скотттың камуфляж схемасын қолдану бұйрық берілді. Бұл схема соншалықты тиімді болды, тіпті HMS Broke сияқты бірнеше британдық кемелер бір-бірімен соқтығысты. Скотт пен Тейердің идеяларының тиімділігі 1941 жылы Лимингтон камуфляж орталығында тәжірибе жүзінде дәлелденді. Бұлтты аспан астындағы сынақтар ақ кеменің қара боялған кемеге қарағанда шамамен 9,6 шақырымға жақын келе алатынын көрсетті. 1941 жылдың 8 шілдесінде Скотттың 1941 жылдың сәуірінде HMS Broke-де қызмет еткен кезде "жанар кемеден аман қалғандарды құтқарудағы еңбегі үшін" мақтау қағазында аталғаны хабарланды. 1942 жылдың 2 қазанында ол "Диеппке жасалған бірлескен шабуылдағы ерлігі, батылдығы және шеберлігі үшін" қайтадан мақтау қағазында аталды. Ол 1943 жылдың 28 қыркүйегінде Англия арнасындағы әрекеті үшін 1943 жылдың 26 шілдесінде жарияланған мақтау қағазында да аталды. 1943 жылдың 1 маусымында "дұшпанның жеңіл күштерімен болған шайқастағы шеберлігі мен ерлігі үшін" "Грей Гус" бу кемесін басқарғанда "Құрметті қызмет ордені" (DSC) марапатына ие болды. 1943 жылдың 9 қарашасындағы "Лондон газетінде" ол 1943 жылдың 4 және 27 қыркүйегінде Бірінші SGB флотилиясының қолбасшысы болған кезде Англия арнасындағы әрекеттері үшін DSC-ге қосымша тағайындалды. Ол 1942 жылғы туған күніне орай әскери бөлімдегі Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) болып тағайындалды.

During the Second World War, Scott served in the Royal Navy Volunteer Reserve. As a sub lieutenant, during the failed evacuation of the 51st Highland Division he was the British naval officer sent ashore at Saint Valery en Caux in the early hours of 11 June 1940 to evacuate some of the wounded. This was the last evacuation of British troops from the port area of St Valery that was not disrupted by enemy fire. Then he served in destroyers in the North Atlantic but later moved to commanding the First (and only) Squadron of Steam Gun Boats against German E boats in the English Channel. Scott is credited with designing the Western Approaches ship camouflage scheme, which disguised ship superstructures. In July 1940, he managed to get the destroyer HMS Broke, in which he was serving, experimentally camouflaged, differently on the two sides. To starboard, the ship was painted blue grey all over, but with white in naturally shadowed areas as countershading, following the ideas of Abbott Handerson Thayer from the First World War. To port, the ship was painted in "bright pale colours" to combine some disruption of shape with the ability to fade out during the night, again with shadowed areas painted white. However, he later wrote that compromise was fatal to camouflage, and that invisibility at night (by painting ships in white or other pale colours) had to be the sole objective. By May 1941, all ships in the Western Approaches (the North Atlantic) were ordered to be painted in Scott's camouflage scheme. The scheme was said to be so effective that several British ships including HMS Broke collided with each other. The effectiveness of Scott's and Thayer's ideas was demonstrated experimentally by the Leamington Camouflage Centre in 1941. Under a cloudy overcast sky, the tests showed that a white ship could approach six miles (9.6 km) closer than a black painted ship before being seen. On 8 July 1941, it was announced that Scott had been mentioned in despatches "for good services in rescuing survivors from a burning Vessel" in April 1941 while serving on HMS Broke. On 2 October 1942, it was announced that he had again been mentioned in despatches "for gallantry, daring and skill in the combined attack on Dieppe". He was further mentioned in despatches on 28 September 1943 for an action in the English Channel on 26 July 1943. On 1 June 1943, he was awarded the Distinguished Service Cross (DSC) "for skill and gallantry in action with enemy light forces" for an action in the English Channel on 15 April 1943 while commanding H. M. Steam Gunboat "Grey Goose". In the London Gazette of 9 November 1943, he was awarded a Bar to the DSC for actions in the English Channel on the 4th and 27th of September 1943 while commanding the First SGB Flotilla. He was appointed Member of the Order of the British Empire in the Military Division (MBE) in the 1942 Birthday Honours.

Соғыстан кейінгі өмір

Скотт 1945 жылы Уэмбли-Норт округінде өткен жалпы сайлауда консерваторлар партиясынан кандидат болып, шамалы айырмамен сайлауда жеңіліске ұшырады. 1946 жылы ол Глостерширдегі Слимбридж қаласында штаб-пәтері орналасқан Severn Wildfowl Trust (қазіргі Wildfowl and Wetlands Trust) ұйымын құрды. Ол жерде, тұтқындықта өсіру арқылы 1950 жылдары нене немесе Гавайи қазын жойылудан құтқарды. Келесі жылдары ол бүкіл әлем бойынша орнитологиялық экспедицияларға жетекшілік етті және жабайы құстар мен ылғалды жерлерді зерттеуді насихаттаған телеарна тұлғасына айналды. Оның BBC табиғи тарих сериясы "Көріңіз" 1955 жылдан 1969 жылға дейін көрсетілді және оны көпшілікке таныстырды. Ол 1968 жылы түсірілген және оның баяндауымен айтылған BBC-нің алғашқы түсті табиғи тарих фильмі "Кингфишердің жеке өмірі" фильмін жасады. Ол осы тақырыпта бірнеше кітап жазып, суреттерін салған, соның ішінде 1961 жылы жарық көрген "Желдің көзі" атты автобиографиясы бар. 1950 жылдары ол BBC радиосының "Балалар сағаты" бағдарламасында "Табиғат Парламенті" атты серияда жиі пайда болды. 1950 жылдардың басында оның дизайндары Midwinter Pottery компаниясының "Wild Geese" атты ысық аспаптар жинағында қолданылды. Скотт 1956 жылы желкендеу спортына бейімделіп, 1963 жылы Ұлыбритания чемпионы атанды. 1968 жылдан бастап екі жыл бойы Британдық желкендеу қауымдастығының (BGA) төрағасы болды және Бристоль және Глостершир желкендеу клубының президенті болды. Ол Филипп ханзаданың желкендеу спортына қызығушылығын оятуға көмектесті. 1956 жылы ол Эмонн Эндрюспен Лондонның Хаммерсмит ауданындағы Король театрында "Бұл сіздің өміріңіз" бағдарламасында күтпеген сыйлыққа ие болды. Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Түрлерді сақтау комиссиясының мүшесі ретінде ол ұйымның жойылып бара жатқан түрлердің тізімін жасауға көмектесті. Скотт Жабайы табиғат суретшілері қоғамының негізін қалаушы президенті және Nature in Art Trust президенті болды (оның рөліне әйелі Филиппа мұрагерлік етті). Скотт теңізде жүзуді ұнататын, 1964 жылы Америка кубогы үшін 12 метрлік "Sovereign" яхтасының капитаны болды. Американдық яхтаның дизайны айқын түрде жылдам болғандықтан, бәсеке бір жақты болды және "Sovereign" 4:0 есебімен жеңілді. 1955 жылдан 1969 жылға дейін ол Халықаралық яхта жарыстары одағының (қазіргі World Sailing) президенті болды. Ол Дүниежүзілік табиғат қорының (бұрынғы Дүниежүзілік жануарлар қоры) негізін қалаушылардың бірі болды және оның панда логотипін жасады. Оның табиғатты қорғаудағы пионерлік жұмысы Халықаралық кит аулау комиссиясының саясатын өзгертуге және Антарктида шартына қол қоюға үлкен үлес қосты, соңғысы оның әкесінің Росс аралындағы базасына жасаған сапарынан шабыттанды. Скотт Британдық натуралистер қауымдастығының ұзақ жылдар бойы вице-президенті болды, ал оның еңбектерін еске алу үшін оның өлімінен кейін Петер Скотт мемориалдық сыйлығы тағайындалды. Ол 1989 жылдың 29 тамызында Бристольде 79 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды.

Scott stood as a Conservative in the 1945 general election in Wembley North and narrowly failed to be elected. In 1946, he founded the organisation with which he was ever afterwards closely associated, the Severn Wildfowl Trust (now the Wildfowl and Wetlands Trust) with its headquarters at Slimbridge in Gloucestershire. There, through a captive breeding programme, he saved the nene or Hawaiian goose from extinction in the 1950s. In the years that followed, he led ornithological expeditions worldwide, and became a television personality, popularising the study of wildfowl and wetlands. His BBC natural history series, Look, ran from 1955 to 1969 and made him a household name. It included the first BBC natural history film to be shown in colour, The Private Life of the Kingfisher (1968), which he narrated. He wrote and illustrated several books on the subject, including his autobiography, The Eye of the Wind (1961). In the 1950s, he also appeared regularly on BBC radio's Children's Hour, in the series, "Nature Parliament". In the early 1950s, his designs, were used on a range of tableware, "Wild Geese", by Midwinter Pottery. Scott took up gliding in 1956 and became a British champion in 1963. He was chairman of the British Gliding Association (BGA) for two years from 1968 and was president of the Bristol & Gloucestershire Gliding Club. He was responsible for involving Prince Philip in gliding. He was the subject of This Is Your Life in 1956 when he was surprised by Eamonn Andrews at the King's Theatre, Hammersmith, London. As a member of the Species Survival Commission of the International Union for Conservation of Nature, he helped create the Red Data books, the group's lists of endangered species. Scott was the founder President of the Society of Wildlife Artists and President of the Nature in Art Trust (a role in which his wife Philippa succeeded him). Scott continued with his love of sailing, skippering the 12 metre yacht Sovereign in the 1964 challenge for the America's Cup which was held by the United States. Sovereign suffered a whitewash 4–0 defeat in a one sided competition where the American boat was of a noticeably faster design. From 1955 to 1969 he was the president of The International Yacht Racing Union (now World Sailing). He was one of the founders of the World Wide Fund for Nature (formerly called the World Wildlife Fund), and designed its panda logo. His pioneering work in conservation also contributed greatly to the shift in policy of the International Whaling Commission and signing of the Antarctic Treaty, the latter inspired by his visit to his father's base on Ross Island in Antarctica. Scott was a long time vice president of the British Naturalists' Association, whose Peter Scott Memorial Award was instituted after his death, to commemorate his achievements. He died of a heart attack on 29 August 1989 in Bristol, at age 79.

Құжаттамалық фильмдер

Скотт 1966 жылы британдық "British Transport Films" компаниясы түсірген "Wild Wings" атты қысқаметражды деректі фильмін баяндады. 1967 жылы ол 39-шы «Оскар» марапаттауындағы «Ең үздік қысқаметражды фильм» номинациясы бойынша жүлде алды. 1986 жылдың тамызында Central Independent Television арнасы ITV арнаулы бағдарламасында Скоттқа арналған "Табиғатқа баланың қызығуын ояту" (No 6407) атты бағдарламаны көрсетті. Бағдарламаға Конрад Лоренц, Принц Филип, Дэвид Аттенборо және Джеральд Дюррелл қатысты; сценарийін Робин Браун жазды, режиссерлік және продюсерлік жұмысын атқарды. 1996 жылы Скотттың өмірі мен жануарларды қорғаудағы еңбегі Эндрю Купердің туындысы және сэр Дэвид Аттенбороның баяндауымен BBC Natural World деректі фильмінде көрсетілді. Гавайиден Ресей Арктикасына дейін үш құрлықта түсірілген "Желдің көзінде" фильмі BBC Табиғи тарих бөлімінің Скотт пен оның құрылтайшысы Wildfowl and Wetland Trust ұйымының 50 жылдық мерекесіне арналған құрметі болды. 2004 жылдың маусым айында Скотт пен сэр Дэвид Аттенборо BBC Two телеарнасының үш бөліктен тұратын "Біз қалай жабайы табиғатқа құмар болдық" ("The Way We Went Wild") атты телесериалының екінші бөлімінде бірге суреттелді және олар британдықтардың және көптеген елдердің жабайы табиғатқа деген көзқарасын қалыптастыруда маңызды рөл атқарғаны айтылды. 2006 жылы Available Light Productions (Бристоль) компаниясы түсірген "Питер Скотт – Табиғатқа деген құштарлық" ("Peter Scott – A Passion for Nature") атты BBC Four деректі фильмі Скотттың өміріне арналды.

Лох-Несс жырткышы

1962 жылы ол консервативті депутат Дэвид Джеймспен бірге Лох-Несс құбылыстарын зерттеу бюросын құрды, ол бұған дейін 1948 жылы түсірілген «Антарктидадағы Скотт» фильмінде полярлық кеңесші болған, бұл фильм оның әкесінің полярлық экспедициясына негізделген. 1975 жылы Скотт Лох-Несс монстрі үшін Nessiteras rhombopteryx деген ғылыми атауды ұсынды (бұл шамалырақ су астындағы суретке негізделген). Атау ежелгі грек тілінен алынған, «алмаз тәрізді қанаты бар Несс монстрі» дегенді білдіреді, бірақ кейіннен The Daily Telegraph газеті бұл атаудың «Сэр Питер С. Монстрдың әйелі» деген сөздің анаграммасы екенін көрсетті. 1970 жылдары монстрдың екі суретін түсірген деп саналатын Роберт Х. Райнс, әріптерді «Иә, екі сурет те монстр, R.» деген анаграмма ретінде оқуға болатындығын айтты.

Жеке өмір

1942 жылы Скотт романшы Элизабет Джейн Хауардқа үйленді және бір жыл өткен соң Никола есімді қызы дүниеге келді. 1946 жылы Хауард Скоттты тастап кетті, ал 1951 жылы олар ажырасты. 1951 жылы Скотт өзінің көмекшісі Филиппа Талбот Понсонбиге үйленді. 1954 жылы олардың Фалькон есімді ұлы туды.

Азаматтық марапаттар

1942 жылы туған күніне арналған марапаттамада әскери MBE орденімен марапатталғаннан кейін, 1973 жылғы жаңа жылдық марапаттамада табиғатты қорғау және қоршаған ортаға қызметтері үшін ол 1973 жылғы 27 ақпанда Букингем сарайында өткен салтанатты шарада Елизавета II патшайымнан рыцарь атағын алды. 1987 жылғы туған күніне арналған марапаттамада "табиғатты қорғауға қызметтері үшін" Құрмет серіктері орденінің мүшесі (CH) болып тағайындалды. 1987 жылы ол сондай-ақ Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды.

Мұра

Scotts' wrasse Cirrhilabrus scottorum балығы табиғатты қорғауға қосқан үлкен үлесі үшін Питер мен Филиппа Скоттың құрметіне аталды. Питер Скотт саябағы Нене өзенінің сағасынан өтіп, Линкольнширдегі Саттон көпірі маңындағы Скотт маяғынан басталып, Кингс-Линндегі паром өткізілетін жерге дейін The Wash бойымен ескі теңіз жағалауын бойлай созылады. Сэр Питер Скотт атындағы ұлттық саябақ Үндістанның Гуджарат штатындағы Джамнагар қаласының орталық бөлігінде орналасқан. Сондай-ақ, Джамнагарда Сэр Питер Скотт атындағы құс емханасы да бар. Бұл мекемелер Питер Скотт пен Джамнагар билеушісі Жам Сахиб арасындағы достық байланыс арқасында құрылды.