Кіріспе
Ерітінді әсерінің өлшемі Вант-Гофф коэффициенті (нидерланд химигі Якобус Хенрикус вант-Гоффтың есімімен аталған) – ерітінділердің осмостық қысым, бу қысымының салыстырмалы төмендеуі, қайнау нүктесінің көтерілуі және қату нүктесінің төмендеуі сияқты колликативтік қасиеттеріне әсерін өлшейтін шама. Вант-Гофф коэффициенті – зат еріген кезде түзілетін бөлшектердің нақты концентрациясы мен заттың массасы бойынша есептелген концентрациясы арасындағы қатынас. Суда еріген көптеген электролит емес заттар үшін Вант-Гофф коэффициенті шамамен 1-ге тең. Суда еріген көптеген иондық қосылыстар үшін Вант-Гофф коэффициенті заттың формулалық бірлігіндегі дискретті иондар санына тең. Бұл тек идеалды ерітінділер үшін ғана дұрыс, себебі ерітіндіде иондар жұптасуы мүмкін. Белгілі бір сәтте иондардың шағын бөлігі жұптасып, бір бөлшек ретінде есептеледі. Иондар жұптасуы барлық электролиттік ерітінділерде қандай-да бір деңгейде болады. Бұл өлшенген Вант-Гофф коэффициентінің идеалды ерітіндідегі болжамнан төмен болуына себеп болады. Вант-Гофф коэффициентінің ауытқуы иондардың көп зарядты болған жағдайда ең жоғары болады. Бұл фактор осмолярлықты молярлықпен, ал осмолярлықты моляльдықпен байланыстырады.
The van 't Hoff factor i (named after Dutch chemist Jacobus Henricus van 't Hoff) is a measure of the effect of a solute on colligative properties such as osmotic pressure, relative lowering in vapor pressure, boiling point elevation and freezing point depression. The van 't Hoff factor is the ratio between the actual concentration of particles produced when the substance is dissolved and the concentration of a substance as calculated from its mass. For most non electrolytes dissolved in water, the van 't Hoff factor is essentially 1. For most ionic compounds dissolved in water, the van 't Hoff factor is equal to the number of discrete ions in a formula unit of the substance. This is true for ideal solutions only, as occasionally ion pairing occurs in solution. At a given instant a small percentage of the ions are paired and count as a single particle. Ion pairing occurs to some extent in all electrolyte solutions. This causes the measured van 't Hoff factor to be less than that predicted in an ideal solution. The deviation for the van 't Hoff factor tends to be greatest where the ions have multiple charges. The factor binds osmolarity to molarity and osmolality to molality.
Физикалық мәні
Ерітілген бөлшектер ерітіндіде біріксе, i көрсеткіші 1-ден кем болады. Мысалы, сірке қышқылы (этано қышқылы) немесе бензой қышқылы сияқты карбон қышқылдары бензолда димерлер түзеді, сондықтан ерітілген бөлшектердің саны қышқыл молекулаларының санынан екі есе кем. Ерітілген бөлшектер ерітіндіде диссоциацияланса, i көрсеткіші 1-ден жоғары болады (мысалы, суда натрий хлориді, суда калий хлориді, суда магний хлориді). Ерітілген бөлшектер ерітіндіде диссоциацияланбаса немесе бірікпесе, i көрсеткіші 1-ге тең болады (мысалы, суда глюкоза). i көрсеткішінің мәні – диссоциациядан кейін ерітіндідегі бөлшектердің нақты санының, бастапқыда ерітілген формулалық бірліктер санына бөлінуімен алынған шама, және бұл ерітінді сұйытылғандағы ерітіндінің бір формулалық бірлігіне шаққандағы бөлшектер саны.