Кіріспе

Ұлт – әлеуметтік тұрғыдан құрылған қауымдастық. Ұйымдастырылған қауымдастық – Бенедикт Андерсонның 1983 жылғы «Қиялданған қауымдастықтар» кітабында ұлтшылдықты талдау үшін жасалған түсінік. Андерсон ұлтты өзін бір топтың бөлігі деп қабылдайтын адамдардың ойларымен құрылған әлеуметтік тұрғыдан құрылған қауымдастық ретінде бейнелейді. Андерсон медианың қалай қиялданған қауымдастықтарды құратынына, әсіресе баспа құралдарының жеке адамның әлеуметтік санасын қалыптастырудағы күшіне назар аударады. Андерсон шіркеулер, авторлар және медиа компаниялар (әсіресе кітаптар, газеттер және журналдар) қолданатын, сондай-ақ карта, санақ және музей сияқты мемлекеттік құралдарды да талдайды. Бұл құралдардың барлығы үлкен аудиторияны анықтап, басым бейнелер, идеологиялар және тіл арқылы көпшілікке тарату үшін жасалған. Андерсон осы тәжірибелердің нәсілшілдік және отаршылдық тамырларын зерттейді, содан кейін қазіргі үкіметтер мен корпорациялар осы тәжірибелерді қалай пайдалана алатынын көрсететін жалпы теорияны түсіндіреді (көбінесе солай істейді). Бұл теориялар бастапқыда Интернет пен теледидарға қатысты қолданылмаған.

Шығу тегі

Андерсонның айтуынша, "баспа капитализмі" арқылы қиялданған қоғамдастықтардың құрылуы мүмкін болды. Капиталистік кәсіпкерлер кітаптары мен БАҚ-тарын халық тілінде (латын сияқты эксклюзивті жазу тілдерінің орнына) басып шығарды, осылайша таралымын арттыруға тырысты. Нәтижесінде, түрлі жергілікті диалектілерде сөйлейтін оқырмандар бір-бірін түсіне бастады және ортақ тіл пайда болды. Андерсон пікірінше, алғашқы еуропалық ұлттық мемлекеттер осылайша өздерінің "ұлттық баспа тілдері" айналасында қалыптасты. Андерсон капитализмнің алғашқы формасы кітаптар мен діни материалдарды басып шығару процесінен басталғанын айтады. Халық тілінде мәтіндерді басып шығару процесі латын сияқты жазу тілдерінде кітаптар басыла бастағаннан кейін, элиталық нарықты қанағаттандырғаннан соң басталды. Сол кезде оны тек шағын топ адам ғана қолданғаны және екі тілді қоғамның бір бөлігі болғаны байқалды. Мәдени және ұлттық революцияның басталуы шамамен 1517 жылы Мартин Лютердің Киелі кітаптарға қатысты көзқарастарын білдірген кезде болды, ол кітаптарды адамдар өз үйлерінде оқи алуы керек деп есептеді. Келесі жылдары, 1520-1540 жылдары, неміс тілінде басылған кітаптардың жартысынан астамы оның есімімен байланысты болды. Сонымен қатар, өздерінің "ұлттық баспа тілдері" айналасында қалыптасқан алғашқы еуропалық ұлттар қазіргі Англия және Германияның англосаксон аймағында кездесетін болды. Бұл процесс тек Батыс Еуропа ғана емес, басқа да аймақтарда да ұлт құруға ықпал етті. Бірнеше ғасыр ішінде көптеген еуропалық елдер өздерінің ұлттық тілдерін құрды, бірақ саяси істер үшін латын, француз немесе неміс (негізінен француз және неміс) тілдерін қолдануды жалғастырды.

Ұлтшылдық және қиялданған қауымдастықтар

Андерсонның қиялданған қауымдастықтар теориясына сәйкес, ұлтшылдықтың негізгі себептері – құдайлық құқық пен мұрагерлік монархия арқылы билеу идеяларын жоюға бағытталған қозғалыс; және баспа капитализмінің пайда болуы ("капитализм мен баспа технологиясының үйлесуі ұлттық күнтізбелерді, сағаттарды және тілді стандарттау кітаптарда және күнделікті газеттерде бейнеленді"). Харальд Баудердің сөзіне қарағанда, қиялданған қауымдастықтар тұжырымы қазіргі заманда ұлттық мемлекеттердің ішкі және сыртқы саясаттары бойынша жеке басын қалай құрастыратыны мен қалыптастыратыны, мысалы, иммигранттар мен көші-қонға қатысты саясаттары сияқты мәселелерде өте маңызды болып қала береді. Эван Хейгтің айтуынша, "Андерсонның ұлттарды 'қиялданған қауымдастықтар' деп түсіндіруі географиялық ойды зерттейтін кітаптарда қалыпты жағдайға айналды". Бұл термин бастапқыда ұлтшылдықты сипаттау үшін қолданылған болса да, қазір оның қолданылу аясы кеңейіп, кейде оны мүдделердің қауымдастығымен шатастырады. Мысалы, оны жыныстық бағдарына немесе жаһандық тәуекел факторларына қатысты білуге негізделген қауымдастыққа сілтеме жасау үшін де қолдануға болады. Бұл тұжырым басқа да ойшылдарға әсер етті. Британдық антрополог Марк Линдли Хайфилд Баллумби қамалынан "Батыс" сияқты идеяларды, оларға агенттік мәртебе беріліп, біртекті нақты нәрселер ретінде қарастырылатынын, субъектілер ұғымдары ретінде сипаттайды. Бұл субъектілер ұғымдары топты құрайтын адамдарға қарағанда әртүрлі символдық мәндерге ие болуы мүмкін, ал әрбір адам жеке тұрғысынан әртүрлі қабылдануы мүмкін. Линдли Хайфилд түсіндіреді: "Осылайша, әңгіме екі деңгейде жүзеге асады: біріншісінде идеологиялық, денесі жоқ тұжырымдамалар өздерінің агенттігіне ие болып, оларға қарсы әрекет етуге болатын бәсекелестікке түседі; ал екіншісінде адамдар жеке тұлғалар болып табылады және олардың кеңінен қоғам туралы түсініктерінен ерекшеленуі мүмкін". Бұл Андерсонның жұмысынан терминді сырттан қолдануымен және субъектілер ұғымдарының әртүрлі сәйкестіктері мен олардың астында болатын адамдар арасындағы туындайтын қайшылыққа назар аударуымен ерекшеленеді.