Кіріспе

Үнді мұхитындағы Австралияның сыртқы аумағы.

Эшмор және Картье аралдары аумағы – екі жеке рифте (Эшмор және Картье) орналасқан төрт жазық тропикалық аралдан және осы аралдар құрамына кіретін аймақтық теңізден тұратын, адам тұрмайтын Австралияның сыртқы аумағы. Индонезиялықтар Ашмор рифін Pulau Pasir деп, ал ротен тілінде Nusa Solokaek деп атайды. Екі атаудың да мағынасы – "құм арал".

География

Аумаққа Батыс, Орта және Шығыс аралдарын қоса алғандағы екі лагунасы бар Эшмор рифі, сондай-ақ Картье аралын қамтитын Картье рифі кіреді. Эшмор рифінің және Картье рифінің ауданы шамамен (өлшемдер рифтердің шектеріне дейін есептеледі). Батыс, Орта және Шығыс аралдарының жалпы жер көлемі әртүрлі дереккөздерде , ал Картье аралының жер көлемі деп көрсетілген.

Тарих

Австралия әдебиетінің мәліметтері бойынша, Картье аралына 1800 жылы капитан Нэш келген және оны өзінің «Картье» кемесінің атымен атаған. Ашмор аралын 1811 жылы капитан Сэмюэл Ашмор «Гиберния» кемесінен көріп, оны өзінің есімімен атады. Ашмор аралы 1878 жылы, ал Картье аралы 1909 жылы Ұлыбританияға қосылды. 1905 жылдың желтоқсанында Ұлыбритания ресми түрде Ашмор аралдарын өзінің атынан иеленді. Кеме командирі капитан Эрнест Гонт бес офицер мен 200-ге жуық теңізшімен бірге жағаға шығып, «Юнион Джек» туын көтерді, «God Save the King» әнін орындады, ал «Кембриан» кемесі 21 зеңбілікпен салют берді. Аралдарды аннексиялағаннан кейін Ұлыбритания үкіметі аралдарда балық аулауға немесе гуано өндіруге лицензия берді. 1920 жылдары аралдар Батыс Австралияның інжу-маржан өнеркәсібіне шабуыл жасайтын браконьерлердің базасы ретінде пайдаланылды. Тиімді полиция болмағандықтан, Австралия үкіметі бақылауды беру үшін лоббилеуге кірісті. 1931 жылдың 23 шілдесіндегі британдық жарлықта Ашмор және Картье аралдары Австралия оларды қабылдауға қатысты заң қабылдағанда Австралияның билігіне берілетіні және ресми басқару екі жылдан кейін басталатыны айтылды. 1933 жылғы Ашмор және Картье аралдарын қабылдау туралы заң 1934 жылдың 10 мамырында күшіне енді, бұл аралдардың ресми түрде аумаққа айналуын білдірді. Заң Батыс Австралияның губернаторына аумақ үшін жарлықтар шығаруға уәкілеттік берді. 1938 жылдың шілдесінде аумақ Солтүстік территорияға қосылды, оны сонымен қатар Комонвелл басқарды, оның заңдары, жарлықтары мен ережелері Солтүстік территорияға да қатысты. 1978 жылдың 1 шілдесінде Солтүстік территорияға өзін-өзі басқару құқығы берілген кезде, Ашмор және Картье аралдарын басқару Комонвеллде қалды. 1947 жылы ішкі істер министрі Герберт Джонсон Австралияның аумағына келген алғашқы үкіметтік министрі болды. «The Age» газеті Джонсонның қатты толқындардан жағаға шыға алмағанын және аралдарды «көп құнды емес» деп есептегенін хабарлады. 1983 жылы аумақ 1975 жылғы Ұлттық парктері мен жабайы табиғатты қорғау туралы заңға сәйкес табиғи қорық деп жарияланды. Ал бұрынғы бомбалау полигоны болған Картье аралы 2000 жылы теңіз қорығына айналды. Аралдар Австралияның көші-қон аймағымен алғашқы байланыс нүктесіне айналғаннан кейін, 2001 жылдың қыркүйегінде Австралия үкіметі Ашмор және Картье аралдарын Австралияның көші-қон аймағынан шығарды.

Басқару

Бүгінде аумақ Канберрадан Инфрақұрылым, аймақтық даму және қалалар департаменті тарапынан басқарылады, сонымен қатар Рождество аралы, Кокос (Килинг) аралдары, Коралл теңізі аралдары, Джервис шығанағы аумағы және Норфолк аралы аумақтарын басқаруға да жауапты. 2010 жылғы федералды сайлауға дейін Австралия аумақтарын басқару Бас прокурор департаментінің құзыретінде болды. Сол жылы Австралия аумақтарына жауапкершілік сол кездегі Аймақтық Австралия, жергілікті басқару, өнер және спорт департаментіне ауыстырылды. Аумақтың құрғақ жері жоқ, бірақ жарық төмендеген кезде рифтің үлкен бөлігі көрінеді.

Солтүстік территорияны аннексиялау туралы ұсыныс

Солтүстік территория үкіметі бірнеше рет (1989, 1996) Ашмор және Картье аралдарын өз құзыретіне қайтару қажеттігін мәлімдеді, оларды жеке аумақ ретінде қалдырудың орнына. Австралияның Заң және конституциялық мәселелер жөніндегі тұрақты комитеті 1991 жылғы баяндамасында Солтүстік территорияның аралдарды аннексиялауын ұсынды. 1998 жылы Джон Говардтың коалициясы 1998 жылғы Солтүстік территорияның штат болуы жөніндегі референдум алдында бұл мәселені талқылады және үгіт материалдарында "Ашмор және Картье аралдарын Солтүстік территорияға қосуды штат мәртебесіне қол жеткізбес бұрын немесе оған қол жеткізген кезде" деп айтты. Дегенмен, бұл күш-жігер ешқандай өзгеріске әкелмеді.

Қоршаған орта және қорғау

Ашмор риф теңіз паркі мен Картье аралы теңіз паркі екеуі де қатаң табиғи қорықтар (IUCN Ia) санатында болып, маңызды және халықаралық деңгейдегі биологиялық түрлерге бай аймақтарды, сондай-ақ мәдени мұраны қорғайды. Картье аралы – өсімдік жамылғысы жоқ құмды арал. Австралия шекара қызметінің «ABFC Thaiyak» кемесі риф маңында жылына 300 күнге дейін орналасқан. Аралдарға маусымдық күзетшілер және кейде ғылыми зерттеушілер де келіп тұрады.

Экономика

Ашмор және Картье аралдары төңірегіндегі аймақ ғасырлар бойы Индонезия балықшыларының дәстүрлі балық аулау алабы болған және қазір де солай. 1850 жылдары американдық кит аулаушылары осы аймақта жұмыс істеген. Ашмор аралына қонғаннан кейін, пана іздеушілер Австралияның көші-қон аймағына кіргендерін мәлімдеп, босқын ретінде қарастыруларын сұрай алатын. Ашмор аралын осы мақсатта пайдалану 2001 жылдың соңында кеңінен танымал болды, ол кезде босқындар Австралиядағы маңызды саяси мәселеге айналды. Австралия үкіметі бұл "теңізден келген адамдар" үшін алғашқы пана Австралия емес екенін, сондықтан оларды қабылдауға Австралияның міндеттемесі жоқ деп мәлімдеді. Осы аймақты осы мақсатта пайдалануды тоқтату үшін бірқатар шаралар қабылданды, мысалы, Индонезияда адам сатушыларды ұстауға тырысу; оларды үшінші елдерде қараудың «Тынық мұхиты шешімі» деп аталатын әдісі; Австралия әскери күштерінің қайықтарға мінуі және оларды кері бұруы; және, соңында, аймақты және көптеген басқа шағын аралдарды Австралияның көші-қон аймағынан шығару. 2001 жылдың қазан айында Австралия Корольдік теңіз күштерінің оларды Индонезияға қайтару әрекеттері сәтсіз аяқталғаннан кейін екі қайықтағы пана іздеушілер Ашмор аралындағы лагунада бірнеше күнге қамауға алынды.