Кіріспе

Австралияның Квинсленд штатында орналасқан Коралл рифтері жүйесі – Ұлы Барьерлік Риф әлемдегі ең үлкен коралл рифтері жүйесі, құрамында 2900-нан астам жеке риф және 900-ге жуық арал бар. Риф Квинсленд штатының жағалауынан тыс, Корал теңізінде орналасқан. Кей жерлерде жағалаудан 161 км (100 миль) қашықтықта, ал тереңдігі 61 метрден (200 футтан) астам. Ұлы Барьерлік Рифті ғарыштан көруге болады және ол тірі организмдер жасаған әлемдегі ең үлкен құрылым. Бұл риф құрылымы миллиардтаған ұсақ организмдерден – коралл полиптерінен тұрады және олардың құрылысын қалыптастырады. Рифте әртүрлі тіршілік иелері өте көп, ол 1981 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. 2007 жылы Австралияның Дүниежүзілік мұра орындарының тізіміне қосылды. Квинсленд Ұлттық қоры 2006 жылы оны Квинсленд штатының символы деп атады. Рифтің көп бөлігі Ұлы Барьерлік Риф теңіз паркімен қорғалады, бұл балық аулау және туризм сияқты адамның пайдалануынан туындайтын зиянды азайтуға көмектеседі. Рифке және оның экожүйесіне қатысты басқа да экологиялық қысымдарға адамның жасаған ластаушы заттарының ағып кетуі, климаттың өзгеруі, кораллдардың жаппай ағаруы, дененің шөгінділерін тастау және тікенді жұлдыздардың циклдық көбеюі жатады. 2012 жылғы қазан айында «National Academy of Sciences» журналында жарияланған зерттеуге сәйкес, риф 1985 жылдан бері коралл жабынының жартысынан астамын жоғалтты. Бұл дерек 2020 жылғы зерттеуде де расталды, ол 1995 жыл мен 2017 жыл арасында рифтің коралл жабынының жартысынан астамы жоғалып кеткенін көрсетті. 2020 жылғы жаппай ағарудың әсері әлі толыққанды бағаланбады. Ұлы Барьерлік Риф Австралияның аборигендері мен Торрес бұғазы аралдарының халқы үшін ұзақ жылдар бойы белгілі және пайдаланылып келген, жергілікті халықтардың мәдениеті мен руханилығының маңызды бөлігі болып табылады. Риф, әсіресе Уитсанди аралдары мен Кернс аймақтарында туристер үшін өте танымал орын. Туризм аймақ үшін маңызды экономикалық қызмет болып табылады және жылына 3 миллиард AUD-ден астам кіріс әкеледі. 2016 жылғы наурызда жарияланған есепте мұхит температурасының жоғарылауы салдарынан рифтің солтүстік бөліктерінде коралл ағаруы күшейгені айтылды. 2016 жылғы қазан айында «Outside» журналы рифтің некрологын жариялады, бірақ бұл мақала тым ерте деп сынға ұшырады, себебі ол рифтің төзімділігін арттыруға бағытталған күш-жігерге кедергі келтірді. 2017 жылғы наурызда «Nature» журналында рифтің солтүстік бөлігіндегі үлкен аумақтың 2016 жылы судың жоғары температурасынан өлгені туралы мақала жарияланды. Авторлар бұл оқиғаны жаһандық климаттың өзгеруіне байланыстырды. 2018 жылы Ұлы Барьерлік Рифте туылған жас кораллдардың саны күрт төмендеді, ғалымдар бұл құбылысты «табиғи іріктеудің үлкен оқиғасының» бастапқы кезеңі деп сипаттады. 2016-17 жылдардағы ағару оқиғаларында көптеген ересек кораллдар өлгеніне байланысты кораллдардың тууы азайды. Сондай-ақ, көбейген кораллдардың түрлері де өзгерді, егер бұл тенденция жалғаса берсе, риф экожүйесінің ұзақ мерзімді қайта ұйымдастырылуына әкелуі мүмкін. 1975 жылғы Ұлы Барьерлік Риф теңіз паркі туралы заңның 54-бабы рифтің денсаулығы, қысымдар және болашағы туралы бес жылда бір рет жарияланатын баяндаманы талап етеді. Соңғы баяндама 2019 жылы жарияланды. 2022 жылғы наурызда тағы бір жаппай ағару оқиғасы расталды, бұл осы риф жүйесінің болашағына қатысты алаңдаушылықты күшейтті, әсіресе Эль-Ниньо құбылысының әсерін ескере отырып. Австралия теңіз ғылымдары институты Ұлы Барьерлік Рифтің жай-күйін жыл сайын зерттейді, ал 2022 жылғы есеп соңғы 36 жылдағы ең үлкен жаңаруды көрсетті. Бұл негізінен рифтің үштен екі бөлігін тез өсетін Acropora коралымен жаңартуына байланысты, ол бұл аймақта басым түр болып табылады.

"Ақпарат" және атау

Ұлы Барьерлі риф Австралияның аборигендері мен Торрес бұғазы аралдарының халқы үшін бұрыннан белгілі және пайдаланылып келген, сондай-ақ жергілікті қауымдардың мәдениеті мен рухани өмірінің маңызды бөлігі болып табылады. 1770 жылы Австралияның шығыс жағалауын жүзіп өтіп, картаға түсірген Джеймс Кук есімді еуропалық алғаш рет Ұлы Барьерлі рифті көрді. 1770 жылдың 11 маусымында Кук кемесі Куктаун қаласының қазіргі орнынан оңтүстікке қарай сайға қағылып, оны жөндеуге жеті апта кетті. 1802 жылы Ұлы Барьерлі рифті толыққанды картаға түсірген Мэттью Флиндерс оған осы атты берді.

Геология және география

Ұлы Барьерлі риф – Шығыс Австралия Кордильерасының ерекше бір бөлігі. Ол Торес бұғазынан (Брамбл-Кей аралы, оның ең солтүстік аралы, мен Папуа-Жаңа Гвинеяның оңтүстік жағалауы арасында) солтүстікте басталып, Леди Эллиот аралы (оның ең оңтүстік аралы) мен Фрейзер аралы арасындағы белгісіз жолға дейін созылады. Леди Эллиот аралы Брамбл-Кейден түзу сызық бойынша оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Тақталық тектоника теориясы Австралияның Кенозой дәуірінен бастап жыл сайын белгілі бір жылдамдықпен солтүстікке қарай жылжуын көрсетеді. Квинсленд 24 миллион жыл бұрын тропикалық суларға енген кезде, кейбір кораллдар өсті, ал сирек жағдайларда жанартаулар пайда болды. Ұлы Барьерлі Риф теңіз паркі басқармасы (GBRMPA) рифтердің толыққанды құрылымдарының ең ерте дәлелі 600 000 жыл бұрын пайда болғанын санайды. GBRMPA мәліметінше, қазіргі тірі риф құрылымы шамамен 20 000 жыл бұрын ескі платформада өсе бастады деп есептеледі. Бұл рифтер өткен (плейстоцен) кезеңдердегі рифтердің өсу фазаларының қалдықтары болып табылатын әктас платформалардың үстінде қалыптасты. Ұлы Барьерлі рифке ұқсас ежелгі барьерлік рифтің қалдықтары Батыс Австралияның Кимберли аймағында табылды. Ұлы Барьерлі рифтің Бүкіләлемдік мұра аймағы 70 биоаймаққа бөлінген, оның 30-ы – риф биоаймақтары. Ұлы Барьерлі рифтің солтүстік бөлігінде лента тәрізді рифтер мен дельталық рифтер қалыптасқан; мұндай құрылымдар риф жүйесінің қалған бөлігінде кездеспейді. Бұл жүйеде атоллдар жоқ.

Экология

Ұлы Барьерлі рифте өмірдің ерекше әртүрлілігі бар, оның ішінде көптеген осал немесе құрып кету қаупі төнген түрлері бар, олардың кейбіреулері риф жүйесіне тән болуы мүмкін. Ұлы Барьерлі рифте 30 түрдегі кит тіркелді, оның ішінде нанкі мinke киті, Үнді-Тынық мұхитындағы дөңес дельфин және дөңес кит. Бұл жерде дугонгтардың көптеген популяциясы өмір сүреді. Рифте 1500-нан астам балық түрі мекендейді, оның ішінде клоун балығы, қызыл басс, қызыл мойынды император, бірнеше түрдегі снэппер және коралл форелі. Теңіз жыланының он жеті түрі Ұлы Барьерлі рифте жылы суларда, тіпті тереңдікке дейін тіршілік етеді және олар солтүстік бөлігіне қарағанда оңтүстік бөлігінде жиі кездеседі. Ұлы Барьерлі рифтің әлемдік мұра аймағында табылған түрлердің ешқайсысы эндемикалық емес, сондай-ақ құрып кету қаупі де жоқ. Алты түрдегі теңіз тасбақалары көбейіп өсіп, рифке келеді: жасыл теңіз тасбақасы, терілі теңіз тасбақасы, қазқайың тасбақасы, қазқайың бас теңіз тасбақасы, жалпақ теңіз тасбақасы және зәйтүн тасбақасы. Ұлы Барьерлі рифтегі жасыл теңіз тасбақаларының екі генетикалық түрлі популяциясы бар, бірі рифтің солтүстік бөлігінде, екіншісі оңтүстік бөлігінде. 15 түрдегі теңіз шөптері дугонгтар мен тасбақаларды тартады. Тұзды су крокодилдері мангр және тұзды батпақтарда, рифке жақын жағалауда өмір сүреді. Ұя салу туралы хабарламалар жоқ, ал Ұлы Барьерлі рифтің әлемдік мұра аймағындағы тұзды су крокодилдерінің саны кеңінен тараған, бірақ тығыздығы төмен. Рифте шамамен 5000 түрдегі моллюскалар тіркелді, оның ішінде алып моллюскалар, әр түрлі сопақшалар және конуслы шаяндар бар. 215 түрдегі құстар (оның ішінде 22 түрдегі теңіз құстары және 32 түрдегі жағалау құстары) рифке келіп, аралдарда ұялайды немесе қысқа уақытқа қонады. Ұлы Барьерлі риф аралдарында 2195 белгілі өсімдік түрі өседі, олардың үшеуі эндемикалық. Солтүстік аралдарда 300-350 түрдегі ағаш тәрізді өсімдіктер, ал оңтүстік аралдарда 200 түрдегі шөп тәрізді өсімдіктер өседі; Уитсундай аймағы ең әртүрлі, онда 1141 түр тіршілік етеді. Өсімдіктерді құстар таратуға көмектеседі. Оның кең таралған жұмсақ маржандары 36 туысқа жатады. Рифте 500 түрдегі теңіз балдырлары немесе теңіз шөптері өседі. Ұлттық ғылым академиясының 2012 жылғы зерттеуіне сәйкес, 1985 жылдан бері Ұлы Барьерлі рифтегі кораллдардың жартысынан астамы жойылды, ал жоғалтудың үштен екісі 1998 жылдан бастап жоғарыда аталған факторларға байланысты болды.

Климаттың өзгеруі

Ұлы Барьерлі Риф теңіз паркі басқармасының пікірінше, Ұлы Барьерлі Рифке ең үлкен қауіп – климаттың өзгеруі, ол мұхиттың жылынуына және кораллдардың ағаруының күшеюіне әкеледі. Теңіздік жылу толқындарынан туындаған кораллдардың жаппай ағару оқиғалары 1998, 2002, 2006, 2016, 2017 және 2020 жылдарының жазында болды, ал кораллдардың ағаруы жыл сайын қайталанатын құбылысқа айналуы күтілуде. 2020 жылы жүргізілген зерттеу көрсеткендей, Ұлы Барьерлі Риф 1995 жылдан бері климаттың өзгеруі салдарынан мұхиттың жылынуынан өзінің жартысынан астам кораллдарын жоғалтты. Жер бетіндегі температураның одан әрі көтерілуіне байланысты кораллдар мұхит температурасының арту қарқынына ілесе алмайды. Кораллдардың ағаруы олардың ауруларға осалдығын арттырады, бұл рифтік қауымдастықтар үшін зиянды экологиялық салдарға әкеледі. 2017 жылдың шілдесінде ЮНЕСКО шешім жобасында кораллдардың ағаруының Ұлы Барьерлі Рифке тигізетін әсеріне қатысты үлкен алаңдаушылық білдірді. Сонымен қатар, шешім жобасында Австралияға, егер су сапасын жақсарту жөнінде маңызды жұмыстар атқарылмаса, "Риф 2050" баяндамасының мақсаттарына жете алмайтыны ескертілді. Климаттың өзгеруі рифте мекендейтін басқа да тіршілік формаларына әсер етеді – мысалы, кейбір балықтардың қолайлы температура диапазоны оларды жаңа мекендер іздеуге итермелейді, бұл хищтік теңіз құстары арасында балалардың өлімін күшейтеді. Климаттың өзгеруі теңіз тасбақаларының саны мен олардың тіршілік ету ортасына да әсер етеді. Ұлы Барьерлі Рифтегі тереңде жатқан (жағалаудан одан артық) коралл қауымдастықтарындағы ағару оқиғалары, әдетте, жағалаудағыдай жақсы құжатталмаған, бірақ соңғы зерттеулер көрсеткендей, тереңдегі қауымдастықтар да мұхит температурасының өсуінен теріс әсер көреді. Үлкен кораллдардың бес түрі жоғары температурада ағаруы анықталды, бұл тереңдегі кораллдардың да жылулық стресске осал екенін растайды.

Ластану

Ұлы Барьерлі рифке тағы бір маңызды қауіп – ластану және су сапасының нашарлауы. Австралияның солтүстік-шығысындағы өзендер тропикалық су тасқыны кезінде рифті ластайды. Бұл ластанудың 90%-дан астамы фермалардан ағып шығатын судан түседі. Ұлы Барьерлі рифке жапсарлас жердің 80%-ы ауыл шаруашылығына пайдаланылады, оның ішінде қант қамысын қарқынды өндіру және ірі қара мал жаю кең таралған. Ауыл шаруашылығы тәжірибелері рифке зиян келтіреді, себебі малдың шамадан тыс жайылуы, ауыл шаруашылығы шөгінділерінің, қоректік заттардың және тыңайтқыштар, гербицидтер және пестицидтер сияқты химиялық заттардың ағып кетуі кораллдар мен рифтердің биологиялық әртүрлілігі үшін үлкен денсаулық қатері тудырады. 2016 жылғы есепке сәйкес, қатаң реттеу «өнеркәсіптік, кен өндіру, портты дамыту, тереңдету және қала құрылысы сияқты басқа жерлерді пайдаланудан» туындайтын жалпы ластануды азайтуға көмектессе де, олар жергілікті жағдайда маңызды болуы мүмкін. Папуа-Жаңа Гвинеядағы Ок-Теди кенішінен шыққан мыс және басқа ауыр металдарға толы шөгінділер Ұлы Барьерлі рифтің солтүстік бөлігі мен Торрес бұғазының шалқары аймақтары үшін ластану қаупін құрайды. "Мұражайлар зерттеулері жөніндегі үздіктер орталығының" (ARC Centre of Excellence for Coral Reef Studies) мәліметінше, рифтің ең көп зардап шеккен солтүстік бөлігінде кораллдардың 67%-ы қырылды.

Жағалаулық ылғалды жерлердің жойылуы

Судың ағып кету мәселесі жағалаулық ылғалды жерлердің жоғалуымен ушығады, олар табиғи сүзгі ретінде зиянды заттарды тоқтатып, шөгінділердің жиналуына көмектеседі. Су сапасының нашарлауына балдырлардың жарық пен оттегі үшін күшейтілген бәсекесі себеп болып отыр деп саналады.

Эутрофикация

Егістік жерлерден тыңайтқыш ағызындылары теңіз экожүйесіне азот, фосфор және калий шығарады, ал бұл шектеулі қоректік заттардың шамадан тыс балдырлар өсуіне себеп болады, нәтижесінде эвтрофикация деп аталатын процесте басқа жандарға қолжетімді оттегі мөлшері азаяды. Бұл зардап шеккен аумақтардағы биоәртүрлілікті төмендетіп, түрлер құрамын өзгертеді. Австралия Теңіз ғылымдары институтының Катари́на Фабрициус және Глен Дет жүргізген зерттеуіне сәйкес, шаруашылық аймақтарынан алыс жатқан рифтердегі қатты кораллдардың саны шаруашылық жақын рифтерге қарағанда дерлік екі есе көп болған.

Тікенді тәж

Тікенді жұлдыздар коралл полиптерімен қоректенеді. Бұл жұлдыздардың көптеп көбейіп шығуы рифтерге зор зиян келтіруі мүмкін. 2000 жылы болған жапсақтардың салдарынан, Рифтерді зерттеу орталығының (RRC) зерттеуінде үлгі алынған рифтердегі тірі кораллдардың 66% жойылғаны анықталды. Жапсақтардың пайда болуы табиғи циклдармен байланысты деп саналады, бірақ нашар су сапасы және жұлдыздардың хищниктерінің көптеп аулануы осы жағдайды ушықтырады.

Ашықтан балық аулау

Үлкен тритон сияқты негізгі түрлердің тым көп аулануы риф өмірі үшін өте маңызды азық тізбегін бұзуы мүмкін. Балық аулау, қайықтардың салдарынан судың ластануының артуы, қажетсіз түрлердің (дельфиндер мен тасбақалар сияқты) кездейсоқ ұсталуы және трал, теңгелер мен торлар арқылы мекендеу ортасын жою арқылы рифке де әсер етеді. 2004 жылдың ортасына дейін Ұлы Барьерлік Риф теңіз паркінің шамамен үштен бірі жазбаша рұқсатсыз кез келген түрді алып кетуден, оның ішінде балық аулаудан қорғалған.

Теңіз қатынасы

Кеме қатынасы апаттары маңызды мәселе болып табылады, себебі бірнеше сауда кемелері қатынас жолдары Ұлы Барьерлі риф арқылы өтеді. Ұлы Барьерлі риф арқылы өту оңай болмаса да, рифті бағыттайтын пилоттар механикалық бұзылған жағдайда рифтен тысқары жерге қарағанда оны қауіпсіз деп санайды, себебі кеме жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатқанда қауіпсіз түрде тұра алады. Ұлы Барьерлі риф аймағында 1600-нан астам кеме қазасы белгілі. 2010 жылдың 3 сәуірінде "Шен Нэнь 1" көмір тасымалдағышы Дуглас рифтерінде жағаға тіреліп, суға 4 тоннаға дейін мұнай төгіліп, рифке ауқымды зиян келтірді.

Акулаларды іріктеу

Квинсленд үкіметінің "акулаларды бақылау" бағдарламасы (акулаларды жою) бар, ол Квинслендтің барлық аймақтарында, соның ішінде Ұлы Барьерлі рифінде акулаларды қасақана өлтіреді. Экологтар мен ғалымдар бұл бағдарлама теңіз экожүйесіне зиян келтіреді дейді, сондай-ақ ол "ескірген, қатыгез және тиімсіз" екенін айтады. Квинслендте тірі қалған акулалар жемге ілінген жағдайда атып өлтіріледі. Квинслендтің "акулаларды бақылау" бағдарламасы 1962 жылдан 2018 жылға дейін шамамен 50 000 акуланы өлтірді. Бұдан өзге, Квинслендтің "акулаларды бақылау" бағдарламасы дельфиндер мен тасбақалар сияқты көптеген басқа жануарларды да өлтірді – бағдарлама 1962 жылдан 2015 жылға дейін 84 000 теңіз жануарын, соның ішінде Ұлы Барьерлі рифінде өлтірді. 2018 жылы Халықаралық Адамгершілік Қоғамы Ұлы Барьерлі рифінде акулаларды жоюды тоқтату үшін Квинсленд үкіметіне қарсы сотқа шағым түсірді. Дегенмен, 2050 жылдық жоспар су сапасын жақсарту, рифтерді қалпына келтіру, жыртқыш теңіз жұлдыздарын жою сияқты қорғау шараларын қамтиды, бірақ проблеманың түпкі себебі болуы мүмкін – парниктік газдар шығарылымынан туындаған климаттың өзгеруіне қатысты қосымша шаралар қарастырылмаған. Осылайша, сарапшылар бұл шаралар нәзік қоршаған ортаны сақтау үшін жеткілікті болатынына күмән келтірді. Тағы бір мәселе – коралл рифтері әлі де төтеп бере алатын температура шегі – 1,5°C жылыну шегіне қалған уақыт өте шектеулі. "Риф 2050" жоспарының аясында 2018 жылы Ұлы Барьерлі Риф Қорына 443 миллион австралиялық доллар көлемінде грант берілді. Грант туралы хабарламаға қарсылық білдірілді, себебі грантқа ие болу үшін дұрыс тендерлік және ашықтық процедуралары сақталмады.

Қорғау саясаты: "Реф 2050" су сапасын жақсарту жоспары

Ұлы Барьерлі риф теңіз биомасының жалпы әл-ауқатына үлес қосады. Сансыз су өсімдіктері, балықтар және ірі жануарлар рифті тамақтану, паналау және көбею үшін пайдаланады. Теңіздің қышқылдануы, ластанудың ағып кетуі және тікенді жұлдыздар сияқты құрылысқа зиян келтіретін түрлердің көбеюі сияқты қауіптер осы экожүйенің құлдырауына себеп болды. Рифке төнген бұл қауіптер оның тұрғындарына ғана емес, сонымен қатар аймақтың экономикасына да қауіпті, оның үлкен бөлігі Ұлы Барьерлі рифтің экожүйелік туризмінен түсетін кіріске байланысты. Австралия үкіметі 1972 жылдан бері осы Әлемдік мұраны қорғауды мақсат етіп, Австралия Теңіз ғылымдары институтын құрды. Австралия және Квинсленд үкіметтері Ұлттық экологиялық ғылыми бағдарламаға 142,5 миллион доллар үлестірді, осылайша олар Ұлы Барьерлі рифке қауіп төндіретін факторлар туралы көптеген деректерді жинады. Бұл жоспар Квинсленд үкіметі мен Ұлы Барьерлі риф теңіз паркі басқармасын біріктіре отырып, Ұлы Барьерлі рифке жететін су ағынын басқаруға және тікенді жұлдыз популяциясының өрбуін бақылауға көмектеседі. және Торрес бұғазы аралдарының халқы шамамен 10 000 жылдан бері. Бұл 70-ке жуық рулар үшін риф маңызды мәдени ерекшелік болып табылады. 1768 жылы Луи де Бугенвиль барлау миссиясы барысында рифті тапты, бірақ осы аумақты Франция үшін талап етпеді. 1770 жылдың 11 маусымында саяхатшы Джеймс Кук басқарған "Эндевор" барк кемесі Ұлы Барьерлі рифке соқтығысып, көп зақым алды. Кемені жеңілдету және келе жатқан толқынмен бірге қайтадан суға түсіру оны құтқаруға көмектесті. Ең танымал апаттардың бірі 1791 жылдың 29 тамызында 35 адамның өмірін қиған "Пандора" кемесінің қазасы болды. Квинсленд мұражайы 1983 жылдан бері "Пандора" кемесінің қираған жерін археологиялық зерттеулермен айналысып келеді. Рифта атолдар болмағандықтан, 19 ғасырда ол жақсы зерттелмеген. 1922 жылы Ұлы Барьерлі риф комитеті рифті зерттеудің алғашқы кезеңдерін бастады. Ұлы Барьерлі риф теңіз паркі Ұлы Барьерлі риф провинциясының барлық аумағын қамтымайды. Парк Квинсленд үкіметімен серіктестікте Ұлы Барьерлі риф теңіз паркі арқылы басқарылады, оның тұрақты пайдаланылуын қамтамасыз ету үшін аймақтарды бөлу, басқару жоспарлары, рұқсаттар, білім беру және ынталандырулар (экожүйелік туризм сертификаты сияқты) қолданылады. 1999 жылы Австралия Парламенті Қоршаған ортаны қорғау және биологиялық әртүрлілікті сақтау туралы заңды қабылдады, ол ұлттық экологиялық заңның жұмысын жақсартты, өңірлік биологиялық әртүрлілікті сақтауға қатысты нұсқаулар берді. Осы заңның іске асырылуы нәтижесінде теңіз биорегионалдық жоспарлау процесі пайда болды. Бұл процесс теңіздегі биологиялық әртүрлілікті сақтау үшін түрдің барлық экожүйесін және теңіз ортасындағы түрлердің өзара әрекеттесуін ескереді. Бұл процесс екі қадамнан тұрады. Бірінші қадам – бес (қазіргі уақытта) теңіз аймағындағы өңірлік сақтау басымдықтарын анықтау. Екінші қадам – Австралияның Ұлттық қорғалатын теңіз аймақтары жүйесіне қосылатын теңіз қорықтарын (қорғалатын аумақтар немесе теңіз парктері) анықтау. Құрлықтағы қорғалатын аумақтар сияқты, теңіз қорықтары да болашақ ұрпақ үшін биологиялық әртүрлілікті қорғау үшін құрылады. Теңіз қорықтары Австралия мен Жаңа Зеландияның Қоршаған ортаны қорғау және сақтау кеңесі жасаған «Теңіз қорғалатын аймақтарының ұлттық өкілді жүйесін құру жөніндегі нұсқаулар» құжатында жазылған критерийлерге сүйене отырып анықталады. Бұл нұсқаулар ұлттық деңгейде танылып, Австралияның «Коммуналдық судағы теңіз қорғалатын аймақтарының ұлттық өкілді жүйесін құру жөніндегі мақсаттар мен қағидалар» бөлімінде баяндалған іске асыру саясатына сәйкес жергілікті деңгейде жүзеге асырылады. Бұл саясаттар теңіз қорығына NRSMPA-ға қосылуына дейін әртүрлі деректерді мұқият бағалау қажеттігін қамтамасыз етеді. Әр өңірдің басымдықтары адам мен қоршаған ортаға қауіп төндіретін факторларға байланысты құрылады, ал Теңіз биорегионалдық жоспарлары осы басымдықтарды ескере отырып жасалады. Әр өңірдің басымдықтарын бағалау үш қадаммен жүзеге асырылады: біріншісі – биоөңірлік профильді құру, екіншісі – биоөңірлік жоспарды әзірлеу, үшіншісі – жоспарды аяқтау. Жоспар аяқталғаннан кейін, әртүрлі биоөңірлердегі қызмет белгілі бір қызметтен туындауы мүмкін қауіптерге байланысты шектелуі мүмкін. 2001 жылы GBRMPA Ұлы Барьерлі рифтегі судың сапасының төмендеуі туралы есеп жариялады және осы мәселенің маңыздылығын егжей-тегжейлі түсіндірді. Осы есепке жауап ретінде 2003 жылы Австралия және Квинсленд үкіметтері Ұлы Барьерлі рифке келіп түсетін судың сапасын жақсартуға бағытталған бірлескен бастаманы іске қосты. Соңғы 150 жылдағы су сапасының төмендеуі (дамуға байланысты) коралл ағаруына, балдыр гүлуіне және пестицидтермен ластануға әкелді. Бұл ластану түрлері рифтің климаттық өзгерістерге төзімділігін азайтты. Жоспар 2003 жылдың қазанында енгізілген кезде, ол бастапқыда бұрынғы заңнамаға сүйенген 65 іс-қимылды қамтыды. Олардың дереу мақсаты 2013 жылға қарай рифке келіп түсетін судың сапасының төмендеуін тоқтату және кері қайтару болды. 2020 жылға қарай, рифке келіп түсетін судың сапасы жеткілікті деңгейде жақсарып, Ұлы Барьерлі рифтің денсаулығына зиян келтірмейтініне үміттенеді. Осы мақсаттарға жету үшін олар рифке келіп түсетін судағы ластағыштарды азайтуға және су ластағыштарын табиғи түрде азайтуға көмектесетін риф аймақтарын қалпына келтіруге және сақтауға шешім қабылдады. Жоғарыда сипатталған мақсаттарға жету үшін бұл жоспар белгілі бір шығару көзі жоқ, мысалы, кәсіпорын қалдықтары сияқты, ластанудың таралу ошақтарына назар аударады. Жоспар ерекше түрде ауыл шаруашылығы қызметі нәтижесінде рифке жететін қоректік заттарға, пестицидтерге және шөгінділерге назар аударады. Қалалық аймақтарға байланысты басқа таралу ошақтары басқа заңнамамен реттеледі. 2009 жылы жоспар жаңартылды. Жаңартылған нұсқада бұған дейін судың сапасын жақсартуға жасалған барлық күш-жігер сәтті болмағаны айтылады. Жаңа жоспар бұл мәселені «басымдықтарға назар аудару, өнеркәсіп пен қоғамдық бастамаларды біріктіру және жаңа саясат пен нормативтік базаны қосу (Риф жоспары 5)» арқылы шешуге тырысады. Жаңартылған нұсқа бұрынғы жоспардың түсініктілігін жақсартты және осы жоспармен белгіленген мақсаттардың жауапкершілігін арттырды, сондай-ақ бақылау мен бағалауды одан әрі жақсартты. 2009 жылғы есепте 65 іс-қимылдың 41-і бастапқы мақсаттарына жеткені, бірақ 18-і бағалау критерийлеріне сәйкес жақсы дамымағаны және 6-сы жеткіліксіз деңгейде дамығаны анықталды. Жоспардың 2003 жылы қабылдалғаннан бері жасалған маңызды жетістіктерінің бірі – мақсаттарды белгілеу, нәтижелерді баяндау және мақсаттарға жету жолын бақылау үшін Риф сапасы серіктестігінің құрылуы, жер иелерінің жерді жақсартуына ұзақ мерзімді жалға беру арқылы сыйақы берілді, Су сапасын жақсарту жоспарлары аймақтық мақсаттарды анықтау және осы мақсаттарға жету үшін қажетті басқару өзгерістерін анықтау үшін жасалды, Қоректік заттарды басқару аймақтары шөгінділердің жоғалуын күресу үшін құрылды, тұрақты ауыл шаруашылығын қолдау үшін білім беру бағдарламалары басталды, жерді басқару тәжірибелері Ферма басқару жүйелері мен практикалық кодекстерді енгізу арқылы өзгертілді, Квинсленд батқалықтары бағдарламасы құрылды және судың сапасын жақсартуға көмектесетін басқа да жетістіктерге қол жеткізілді. Судың сапасына жоспардың әртүрлі бөліктерінің әсерін бағалау үшін ғалымдардан тұратын топ құрылды. Олар көптеген мақсаттарға әлі жете қойылмағанын, бірақ Ұлы Барьерлі рифтің су сапасын жақсарту климаттық өзгерістерге төзімділігін арттыратынын көрсететін қосымша дәлелдер табылды.

Эббот Пойнт көмір порты драгасының демпингке қатысты дау

2013 жылдың желтоқсанында Австралияның қоршаған орта министрі Грег Хант көмір портын салу аясында үш кеме терминалын құру үшін теңіз түбін қазу жоспарын мақұлдады. Тиісті мақұлдау құжаттарына сәйкес, бұл процесте шамамен 3 миллион текше метр теңіз түбі қазылып алынып, Ұлы Барьерлі риф теңіз паркі аумағына төгіледі. 2014 жылғы 31 қаңтарда GBRMPA төгуге рұқсат берді, ол Боуэннің солтүстігіндегі Эббот Пойнттан 3 миллион текше метр теңіз түбін Ұлы Барьерлі риф теңіз паркі суларына тасымалдауға және түсіруге мүмкіндік береді. Теңіз түбін қазудан туындаған шлам мен теңіз түбін аралап, ауаға шығару процесіне байланысты елеулі зиянның болуы анықталды: біріншіден, жаңа зерттеулер көрсеткендей, қазылған шламның ұсақ бөлшектері суды бұрқыратып, күн сәулесін тосып, жел мен ағыстардың әсерінен бастапқы нүктеден 80 км қашықтықтағы теңіз шөптері мен кораллдарды аштыққа ұшыратады. Бұдан әрі, қазылған шлам рифті немесе теңіз шөптерін жабылып, өлімге душар етуі мүмкін, ал дауылдар осы бөлшектерді қайта-қайта көтеріп, зиянды әсерін ұзаққа созуы мүмкін. Екіншіден, аралаған теңіз түбінен айналағы ортаға зиянды заттар шығуы мүмкін. Эббот Пойнт порты жобасынан алынған қазылған шлам Солтүстік Квинслендтегі Боуэн маңында төгіледі, ал органның мақұлдауы жылына қосымша 70 миллион тонна көмір өндірілуіне әкеледі, оның құны 1,4-2,8 миллиард австралиялық долларды құрайды. Австралияның федералды үкіметі 13 қарашада Ұлы Барьерлі риф теңіз паркіне қазылған шламды төгуге тыйым салынатынын жариялады. Әлемдік мұра комитеті қоршаған ортаны қорғау министрі Грег Ханттан құрлыққа төгудің баламалы нұсқаларын зерттеуді сұрады. Квинсленд үкіметі мен Ұлттық Достастық Әлемдік мұра комитетінің ұсынысын қабылдады және енді құрлыққа төгуге кіріседі.

Туризм

Биологиялық әртүрлілігінің молдығы, жылы, мөлдір сулары және "тірі кемеде" деп аталатын туристік қайықтардан қолжетімділігінің арқасында риф өте танымал орын, әсіресе суға түсушілер үшін. Ұлы Барьерлі рифтегі туризм Кэрнс және Уитсондейлерде олардың қолжетімділігіне байланысты шоғырланған. Бұл аймақтар парктің жалпы аумағының 7-8% құрайды. Аймақтағы ең ірі коммерциялық қызмет ретінде, 2003 жылы туризм жылына 4 миллиардтан астам австралиялық доллар табыс әкелген деп есептелді, ал 2005 жылғы бағалау 5,1 миллиард австралиялық долларға жетті. 2013 жылдың наурызында Ұлы Барьерлі Риф теңіз паркі басқармасы жариялаған Deloitte есебінде Рифтің 2000 шақырымдық жағалауы жылына 6,4 миллиард австралиялық долларлық туризмді тартатыны және 64 000-нан астам адамды жұмыспен қамтитыны айтылды. Жыл сайын шамамен екі миллион адам Ұлы Барьерлі рифке сапар шегеді. Бұл сапарлардың көпшілігі теңіз туризмі саласымен бірлесіп жүзеге асырылса да, көптеген адамдар туризмнің Ұлы Барьерлі рифке зиян келтіретінінен алаңдайды. Шыны түбі бар қайықтар мен су астындағы бақылау орталықтары да танымал, сондай-ақ тікұшақпен ұшу да сүйікті әрекет. Ұлы Барьерлі рифтегі ең танымал туристік әрекеттер – сноркелинг және суға секіру, олар үшін көбінесе понтонды платформалар қолданылады және аймақ көбінесе торлармен қоршалған. Судың сапасы жақсы болғандықтан, Рифтің сыртқы бөлігі осындай әрекеттер үшін қолайлы. Ұлы Барьерлі рифтегі туризмді басқару туризмді экологиялық тұрақты етуге бағытталған. Рифті зерттеуге жұмсалатын қаражатты жинау үшін күнделікті төлем алынады. Круиздік кемелер, жалдауға берілетін қайықтар және тұрақтарға қатысты саясат Рифтегі қозғалысты шектейді. Туризм – аймақтың маңызды экономикалық қызметі. Осылайша, кейбір аймақтарда уақытша платформалар мүмкін болса да, жалпы алғанда, тұрақты платформалар қажет болуы мүмкін. Құс қалдықтарын ағын суларды азайтуға көмектесетін резервуарларға қосылатын арықтарға бағыттау туралы ұсыныстар жасалды, бұл коралл ауруларына себеп болады. Ұлы Барьерлі Риф теңіз паркі басқармасы жалпы пайдалану аймақтарында көптеген тұрақты тұрақтарды орналастырды. Бұл рифке зақым келтіруді азайтуға көмектеседі, өйткені тұрақтарды тарту кезінде жұмсақ кораллдар жойылады, қатты кораллдар сынып, шөгінділер бұзылады. Туристік операторлар да туристік бағыттарға бара жатқанда немесе қайтып келгенде, кемелердің тудыратын толқындарынан риф экожүйесіне зиян келтірмеу үшін жылдамдық шектеулерін сақтауы керек.

Балық аулау

Квинсленд үкіметі басқаратын Ұлы Барьерлі рифтегі балық аулау индустриясының жылдық құны 1 миллиард австралиялық долларды құрайды. Онда шамамен 2000 адам жұмыс істейді, ал Ұлы Барьерлі рифте балық аулау коммерциялық мақсатта, демалыс үшін және отбасын азық-түлікпен қамтамасыз етудің дәстүрлі тәсілі ретінде жүргізіледі. 2011 жылы төрт дәстүрлі иеленуші топ дугонгтардың санының азаюына байланысты, олардың азаюына Яси циклонынан теңіз шөптерінің зардап шегуі де ықпал еткендіктен, аймақта дугонгтарды аулауды тоқтатуға келісті.