Кіріспе
Балық түрлері
Жапырақты теңіз айдаһары (Phycodurus eques) немесе Глауерт теңіз айдаһары – теңіз балығы. Бұл Syngnathidae тұқымдастығындағы Phycodurus туысының жалғыз өкілі, оған теңіз айдаһарлары, құбыршабалықтар және теңіз жылқылары кіреді. Олар Австралияның оңтүстік және батыс жағалауларында кездеседі. Атауы олардың сыртқы түрінен шыққан, бүкіл денесінен жапырақ сияқты ұзын өскіндер шығады. Бұл өскіндер жылдам қозғалуға қолданылмайды, олар тек камуфляж ретінде ғана қызмет етеді. Жапырақты теңіз айдаһары мойнының үстіңгі бөлігіндегі кеуде қанаты және құйрыққа жақын арқа қанаты арқылы қозғалады. Бұл кішкентай қанаттар көбінесе толығымен мөлдір болады және оларды көру қиын, себебі олар су арқылы ақырын қозғалу үшін иілгіш қозғалыстар жасайды, соның арқасында олардың жүзуші теңіз балдыры сияқты екенін сезуге болады. Халық арасында "лиффис" деп танылатын олар Оңтүстік Австралия штатының теңіз символы және жергілікті теңізді қорғауға бағытталған маңызды нысан болып табылады.
Таксономия
Жалпы атауы грек тіліндегі φῦκος phûkos "теңіз балдырлары" және δέρμα derma "тері" сөздерінен шығарылған.
Сипаттама
Теңіз жылқысына ұқсас, жапырақты теңіз айдаһарының аты басқа бір тіршілікке (бұл жағдайда мифтік айдаһарға) ұқсастығынан туындаған. Олар ірі емес, бірақ көптеген теңіз жылқыларынан сәл ірі болып, шамамен 20 сантиметрге дейін өседі. Олар планктонмен және ұсақ қабықтылылармен қоректенеді. Жапырақты теңіз айдаһарының денесіндегі тері жалпақтары оған камуфляж жасап, оны теңіз балдырына ұқсатады. Ол жүзіп бара жатқанда да осы көріністі сақтап қалады, су арқылы қозғалғанда балдырдың бір бөлігі сияқты көрінеді. Ол ортаға сіңіп кету үшін түсін де өзгерте алады, бірақ бұл қабілет теңіз айдаһарының тамақтануына, жасына, орналасқан жеріне және стресс деңгейіне байланысты. Жапырақты теңіз айдаһары түтік балықтармен туыс және теңіз жылқысымен бірге Syngnathidae тұқымдасына жатады. Ол теңіз жылқысынан сыртқы түрімен, қозғалыс тәсілімен және құйрығымен нәрселерді ұстай алмауымен ерекшеленеді. Оған жақын түр – көп түсті, жапырақты теңіз айдаһарынан кішірек, бірақ желкен тәрізді өсімділер өсіретін мықты теңіз айдаһары. Тағы бір ерекшелігі – бұл кішкентай, дөңгелек жаңқалық тесіктері, олардың ішінде түйінделген жаңқалар орналасқан, бұл көптеген балық түрлерінің жартылай ай тәрізді жаңқалық тесіктерінен және жоталы жаңқаларынан мүлдем өзгеше.
Тіршілік ету ортасы және таралуы
Жапырақты теңіз айдаһары тек Оңтүстік Австралия суларында ғана кездеседі, ареалының шығыс шегіндегі Виктория штатындағы Уилсон мүйісінен басталып, батысқа қарай Батыс Австралиядағы Перт қаласының солтүстігіндегі Юриен шығанағына дейін созылады. Бұрын олардың қозғалыс аймағы өте шектеулі деп есептелген, бірақ қосымша зерттеулер теңіз айдаһарларының әдеттегі тұратын жерлерінен бірнеше жүз метрге дейін қашықтауы мүмкін екенін, содан кейін жақсы бағдарлау қабілеті арқасында сол жерге қайта оралатынын көрсетті. Олар көбінесе тереңдігі белгілі бір деңгейге дейін жететін сулардағы құмды алаңдарда, теңіз жаңғақтарымен жабылған тасты жартастар мен теңіз шөптерінің жиынтықтарында кездеседі.
Экология
Жапырақты теңіз айдаһарлары көбінесе жалғыз өмір сүреді. Көбейтін кез келгенде, аталықтары аналықтарға қанатын жаяды, содан кейін жұптасып көбейеді. Жапырақты теңіз айдаһарлары жұмыртқадан шыққаннан бастап толық дербес болады. Екі жасқа келгенде, олар әдетте толық бойға жетеді және көбейе алады. Бұл түр ұзын, құбыр тәрізді мұрны арқылы амфиподтар, мизидтер, планктон және балықтың дернәсілдері сияқты ұсақ шаян тәрізділерді сорып тамақтанады.
Қозғалыс
Жапырақты теңіз айдаһары басының бойындағы қанаттарын пайдаланып, бағытталды және бұрылады. Дегенмен, оның сыртқы терісі жақсы қатайғандықтан, қимыл-қозғалысы шектеулі. Жеке жапырақты теңіз айдаһарлары бір орында ұзақ уақытқа (68 сағатқа дейін) тұрғандары байқалды, бірақ кейде ұзаққа дейін жылжып та жүреді. Бір айдаһардың қозғалысын бақылау көрсеткендей, оның жылдамдығы сағатына дейін жетеді.
Қорғау
Жапырақты теңіз аждаһалары көптеген қауіп-қатерге ұшырайды, олар табиғи және адамның әрекетінен туындаған. Оларды коллекционерлер аулап алып, балама медицинада пайдаланады. Олар жаңа туған кезде әлсіз болады, сондай-ақ жай жүзеді, бұл олардың жыртқыштан қашу мүмкіндігін төмендетеді. Теңіз аждаһалары кейде дауылдан кейін жағаға шығып жатады. Бұл түрдің жойылу қаупі ластану мен өнеркәсіптік қалдықтардың ағыны, сондай-ақ аквариумдық сауда үшін жинау салдарынан туындады. Осы қауіптерге жауап ретінде, 1987 жылдан бері Оңтүстік Австралияда, кем дегенде 1995 жылдан бері Викторияда және 1991 жылдан бері Батыс Австралияда түр толығымен қорғалады. Бұған қоса, Австралия үкіметінің 1999 жылғы Қоршаған ортаны қорғау және биологиялық әртүрлілікті сақтау туралы заңына сәйкес, кез келген даму жобасында түрдің қауіпсіздігі ескерілуі тиіс.
Тұтқында
Заңмен қорғалғандықтан, теңіз аждаһаларын алу көбінесе қымбат және қиын процесс болып табылады, себебі оларды тек шаруашалық жағдайда өсірілгендерден ғана алуға болады. Экспорттаушылар өздерінің аналық селекциясын жинау шектеулері күшіне енгенге дейін ұстағанын немесе теңіз аждаһаларын жинауға лицензиясы болғанын дәлелдеуі керек. Теңіз аждаһалары федералды балық шаруашылығы заңнамасымен, сондай-ақ олар таралған Австралияның көптеген штаттарында арнайы қорғауға ие.
Австралия
Австралия аквариумдарының ішінде жапырақты теңіз жылқысын ұстайтындарға Сидней аквариумы, Мельбурн аквариумы және Батыс Австралия аквариумы жатады.
Канада
Торонтодағы Рипли аквариумында жапырақты және мықты денелі теңіз аждаһалары көрсетіледі.
Оңтүстік-Шығыс Азия
Сингапур теңіз жануарлары паркінде орналасқан С. Э. А. аквариумында жапырақты және су өсімдіктеріне ұқсас теңіз аждаһаларын көруге болады.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-тағы бірқатар аквариумдарда жапырақты теңіз айдаһарларын зерттеу бағдарламалары мен көрмелері бар. Олардың ішінде Нью-Джерси штатының Камден қаласындағы Adventure Aquarium; Лонг-Бичтегі Тынық мұхиты аквариумы; Сан-Диегодағы Скриппс институтындағы Birch Aquarium; Миннесота зообағы; Монтерей шығанағы аквариумы; Далластағы Dallas World Aquarium және Dallas Children's Aquarium; Бостон қаласындағы New England Aquarium; Вашингтон штатының Такома қаласындағы Point Defiance Zoo & Aquarium; Кентукки штатындағы Newport Aquarium, Чикагодағы Shedd Aquarium; Калифорния ғылым академиясы; Теннесси аквариумы; Флорида штатының Орландо қаласындағы SeaWorld Orlando; Питтсбург зообағы және PPG аквариумы; Теннесси штатының Гатлинбург қаласындағы Ripley's Aquarium of the Smokies; Тампа қаласындағы Florida Aquarium; Сарасотадағы Mote Aquarium; және Оңтүстік Каролина штатының Myrtle Beach қаласындағы Ripley's Aquarium Broadway бар.
Еуропа
Лиссабон аквариумында (Лисбоа океанориумында) жапырақты теңіз аттары және су өсімдіктеріне жақын теңіз аттары бар.
Мәдени сілтемелер
Жапырақты теңіз айдаһары – Оңтүстік Австралия штатының ресми теңіз нышаны. Ол сондай-ақ келесі Оңтүстік Австралия ұйымдарының логотиптерінде де кездеседі: Аделаида Университетінің суға түсу клубы және Оңтүстік Австралияның теңіз жануарлары қоғамы.
Оңтүстік Австралиядағы Янкалилла аудандық кеңесі шегінде екі жылда бір рет Жапырақты теңіз айдаһары фестивалі өтіледі. Бұл Флерие түбегінің қоршаған орта, өнер және мәдениет фестивалі, мақсаты – жапырақты теңіз айдаһарын тойлау. 2005 жылы өткен алғашқы фестивальға 7000-нан астам қатысушы, оның ішінде 4000 келуші келді. 2006 жылы теңіз ортасын сақтаумен айналысатын Оңтүстік Австралияның бірнеше ұйымы – Жағалауды қорғау кеңесі, Қоршаған орта және мұра департаменті мен Теңіз ашу орталығының тапсырысымен "Гевиннің керемет оқиғалары" атты анимациялық қысқа фильм жасалды. "Анимация халық республикасы", "Waterline Productions" және "SA Film Corporation" бірлесіп түсірген бұл фильм 8-12 жастағы балаларға арналған теңізді қорғау және Оңтүстік Австралияның теңіз биоаймақтарына кіріспе нұсқаулық болып табылады. Фильмнің DVD нұсқалары штаттағы барлық бастауыш мектепке таратылды. Фильмге қоса берілетін оқу-әдістемелік құралдар жинағы 2008 жылы жарық көрді.