Кіріспе
Балықтардың кіші тұқымдасы.
Құбырбалықтар (Syngnathinae) – шағын балықтардың кіші тұқымдасы, олар теңіз жылқылары және теңіз аждаһаларымен (Phycodurus және Phyllopteryx) бірге Syngnathidae тұқымдасын құрайды.
Сипаттама
Құбырлы балықтар кішкентай ауыздары бар тік денелі теңіз жылқысына ұқсайды. Атауы ерекше мұрын пішінінен шыққан, ол ұзын түтік тәрізді, жоғары қарай ашылатын, тіссіз, тар және кішкентай ауызбен аяқталады. Денесі мен құйрығы ұзын, жұқа және жылан тәрізді болады. Олардың әрқайсысының қаңқасы қатты өзгертіліп, броньды қабықшаға айналған. Бұл тері қаңқасы бірнеше бойлық қыртыстарға ие, сондықтан дененің тік қимасы көбінесе басқа балықтардағыдай дөңгелек немесе сопақ емес, бұрышты болып көрінеді. Дорсальді қанат әрқашан болады және негізгі (кейбір түрлерінде – жалғыз) қозғалыс мүшесі болып табылады. Құрсақ қанаттары тұрақты түрде жоқ, ал басқа қанаттары дамыған немесе дамымаған болуы мүмкін. Жанақ тесіктері өте кішкентай және жақ қақпағының жоғарғы артқы бұрышына жақын орналасқан. Көптеген құбырлы балықтар ашық суда өте әлсіз жүзеді, арқалық қанатын жылдам қозғалыс арқылы баяу жылжиды. Кейбір түрлерінде теңіз жылқысындай тұтқырылатын құйрықтары болады. Құбырлы балықтардың көпшілігі (теңіз жылқыларынан өзгеше) қозғалыс үшін пайдаланылатын құйрық қанатының кейбір түріне ие. Қанаттардың сипаттамасы үшін балық анатомиясына қараңыз. Кейбір түрлері, мысалы, флагталь құбырлы балықтары деп аталатын топ, жақсы дамыған құйрық қанаттарына ие және өте жақсы жүзе алады.
Тіршілік ету ортасы және таралуы
Көптеген торбалық балықтар теңізде тіршілік етеді, тек аздаған түрлері ғана тұщы суларда кездеседі. Олар тропикалық және қоңыржай аймақтардың жағалауларында көптеп таралған. Торбалық балықтардың көпшілігі әдетте ұзындығында болады және көбінесе коралл рифтерінде немесе теңіз шөптеріндегі қорғалған жерлерде мекендейді.
Өркеннің жойылуы және қауіп-қатерлері
Олардың күшті жүзу қабілетінің болмауына байланысты, құбыр балықтары көбінесе өнеркәсіптік ағынды сулар мен адамдардың демалысынан оңай қозғалысқа түсетін жағалау суларында кездеседі. Жағалауға қайықтар мен жағалау шөгінділерін жылжытатын сүйреу сызықтары да әсер етеді. Бұл бұзылулар құбыр балықтарының тіршілік ету ортасында маңызды болатын теңіз шөптері мен су шөптерінің азаюына себеп болады. Құбыр балықтарының таралу аймағының тарлығы олардың жаңа ортаға немесе ортаның өзгеруіне бейімделуге нашар қабілетті екенін көрсетеді. Құбыр балықтарының санына әсер ететін тағы бір фактор – дәстүрлі қытай медицинасында (ТҚМ) қолданылуы, плацебодан басқа тиімділігін көрсететін ешқандай дәлелдің болмауына қарамастан. Сингнатидтер жалпы түрде жалған ғылыми медициналық емдеулерге жоғары сұранысқа ие, бірақ құбыр балықтары олардың күштірек екендігіне сену салдарынан (теңіз жылқысының кең таралған түрлерінен ұзын болғандықтан) одан да көп пайдаланылады. Соңғы жылдары құбыр балықтарын аквариумдарға сату да көбейді.
Ұрықтандыру және ата-ананың қамқорлығы
Құбырлы балықтар, теңіз жылқысы сияқты, ата-аналық міндеттердің көп бөлігін атаға жүктейді, ол ұрпағына постзиготалық күтімді толыққанды қамтамасыз етеді, плацента тәрізді байланыс арқылы оларды қоректік заттармен және оттегімен қамтамасыз етеді. Ол ұрпақтарын денесінің белгілі бір бөлігінде немесе ұялы қапшақта көтереді. Ұялы қапшақтардың пішімі құбырлы балықтардың әртүрлі түрлерінде әртүрлі болады, бірақ олардың барлығында аналықтың жұмыртқаларын салуына мүмкіндік беретін кішкентай тесік болады. Ұялы қапшақ құбырлы балықтың бүкіл астыңғы жағында немесе теңіз жылқысындай, құйрығының тамырында орналасуы мүмкін. Syngnathus туысына жататын құбырлы балықтарда ұрық қапшағының құрсақ тігісі болады, ол жабылып тұрғанда барлық жұмыртқаларын жаба алады. Қапшағы жоқ еркектерде жұмыртқалар денесінің ішкі бетіндегі, сыртқы қабығы жоқ жұмсақ тері жолағына жабысады. Құбырлы балықтарда еркектердің ұрық көтеру эволюциясы, олардың ата-бабаларына жұмыртқаларын еркектерге салу арқылы пайда болған репродуктивтік артықшылықтың нәтижесі деп саналады, олар хищниктерден қашып, оларды қорғай алды. Сонымен қатар, анадан (жұмыртқада) және әкеден (қапшақта) иммундық ақпаратты беру мүмкіндігі, тек ана ғана иммундық ақпаратты бере алатын басқа хордалардан айырмашылығы, ұрпақтың иммунитетіне қосымша пайдалы әсер етеді деп есептеледі. Corythoichthys haematopterus-та ұқсас ритуалды жұптасу билерінің репродуктивтік синхронизацияға көмектесетіні болжанды, өйткені бұл әйелге еркектің шаруашылыққа дайындығын бағалауға мүмкіндік береді, сондықтан оның жұмыртқалары зая кетпейді. Құбырлы балықтардың жыныстық қатынасы, қыз-келіншектің сүйіспеншілік биінің аяқталуын білдіреді, онда аналық жұмыртқаларын кішкентай жұмыртқа салмалы арқылы еркектің ұялы қапшағына немесе еркектің құрсақ бетінің арнайы тері бөлігіне жібереді. Жұмыртқалар жіберіліп жатқанда, жұптасқан жұп су арқылы көтеріледі, имплантация аяқталғанша. Осы кезде еркек S пішіндес позуға келіп, жұмыртқаларды ұрықтандырады, сонымен бірге су бағанасы бойынша төмен түседі. Ұялы қапшағы бар еркектер спермасын тікелей оларға жібереді; содан кейін қапшақтар күшпен шайқалады. Құрсақ тігістері еркек құбырлы балық туғанға дейін бірнеше аптадан кейін ғана ашылады. Еркек балықтың ішінде дамып, одан берілген қоректік заттармен қоректенетін құбырлы балық ұрықтарының әрбір зиготасына аналықтарға қарағанда көбірек энергия жұмсайды. Сонымен қатар, олар әр шаруашылық маусымында аналықтарға қарағанда бірлік уақытқа көбірек энергия жұмсайды. Нәтижесінде, кейбір еркектер өздерінің денесіндегі ресурстар таусылған жағдайда, оларды өсіруді жалғастырудың орнына, ұрықтарын жеуі мүмкін, энергияны қалпына келтіру үшін. Жүкті еркек құбырлы балықтар ұрықтарынан қоректік заттарды сіңіре алады, бұл басқа көптеген балық отбасыларында кездесетін аналық каннибализмге ұқсас. Әртүрлі жұмыртқа мөлшеріндегі ұрықтағы ең кішкентай жұмыртқалардың тіршілік ету деңгейі үлкендерге қарағанда төмен болады, өйткені үлкен жұмыртқалардың ұзаққа созылатын азық көзі бар (әкеден қосымша үлессіз), сондықтан олар жетілген ересектерге айналуы мүмкін. Басқа жағдайларда, кейбір құбырлы балықтар аз жарамды немесе тартымды болып көрінетін жұптастардың ұрықтарын жеуі мүмкін, өйткені әр еркек әдетте бірнеше аналықпен жыныстық қатынасқа түседі. Полиандрлық түрлерде әйелдерде де әшекейлер сияқты күрделі жыныстық белгілер жиі кездеседі. Мысалы, полиандрлық шығанақ құбыр балығы (Syngnathus scovelli) дене мөлшері сияқты үлкен әшекейлік аймақ және саны сияқты айқын жыныстық диморфизмдік ерекшеліктерді көрсетеді.