Кіріспе
1963 жылдан 1973 жылға дейін және 1976 жылы қысқа мерзімге Таиландтың әскери диктаторы болған Фельдмаршал Таном Китикачорн (ถนอม กิตติขจร, ,; 1911 жылдың 11 тамызы – 2004 жылдың 16 маусымы) 1963 жылдан 1973 жылға дейін Таиландты басқарды. Ол өзіне-өзі төңкеріс жасады, бірақ наразылықтар күшейіп, зорлыққа ұшыраған соң, қызметтен кетуге мәжбүр болды. 1976 жылы елге оралғаннан кейін қайтадан наразылықтар туды, олар наразылық білдірушілердің қырғынына және одан кейін әскери төңкеріске әкеп соқты.
Field Marshal Thanom Kittikachorn (ถนอม กิตติขจร, , ; 11 August 1911 – 16 June 2004) was the leader of Thailand from 1963 to 1973, during which he staged a self coup, until public protests which exploded into violence forced him to step down. His return from exile in 1976 sparked protests which led to a massacre of demonstrators, followed by a military coup.
Ерте өмір
Таном Китикачорн Так провинциясында Хан Амфан Китикачорн мен оның әйелі Линчи Китикачорн отбасында дүниеге келді. Оның отбасы тай-қытай тегінен шыққан. Ол Ват Коак Плу қалалық мектебінде білім алды, содан кейін Армия кадет академиясына қабылданды. Комиссия алғаннан кейін Чиангмайдағы VII жаяу әскер полкіне қызметке барып қосылды. Кейін Таном картографиялық мектепте және жаяу әскер мектебінде оқыды, ал Ұлттық қорғаныс колледжін бірінші выпускта бітірді.
Билікке көтерілу
Британдық отарлау кезінде Бирманың Шан мемлекеттерінде қызметтен кейін, лейтенант-полковник Таном 1947 жылы полковник Сарит Танарат басқарған табысты төңкеріске қатысты. Ол полк командирі болып, Лопбури әскери бөлімінің бастығы қызметін атқарды. Біраз уақыттан соң ол полковник болып, 11-ші жаяу әскер дивизиясын басқарды. Таном 1951 жылы парламент мүшесі болып тағайындалды, бұл оның алғашқы саяси лауазымы болды. Сол жылы ол генерал-майор дәрежесіне көтерілді. 1953 жылдың ақпан айында Таном әскери үкіметке қарсы бүліктерді басуға жетекшілік етті және генерал-лейтенант болып тағайындалды. 1953 жылдың шілде айында Корея соғысының аяқталуына арналған рәсімде Таиландты өкілдік етті, содан кейін 1-ші аймақтық армия командирі болып тағайындалды. 1955 жылы ол кооператив министрінің орынбасары болып тағайындалды. Таном фельдмаршал Плейк Фибунсонгхрам үкіметіне қарсы Сариттің төңкерісін қолдады және 1957 жылы Поте Сарасиннің марионеттік үкіметінде қорғаныс министрі болып тағайындалды. Таном Сариттің екінші әскери жетекшісі және оң қолы ретінде билігін нығайтты. 1957 жылғы желтоқсан айында өткен жалпы сайлауда, үкіметті қолдаған Сахапхум партиясы ("Бірлік жері") көңілі толмаған нәтиже көрсеткеннен кейін бірнеше күн өткен соң, Таном Ұлттық Социалистік партияны (Чат Сангхомниом) құрды. Ол осы партияның төрағасының орынбасары болды, бұл партия үкіметті қолдаушылардың қатарын кеңейтуге және Фибунсонгхрамның Сері Манангхасила партиясының бұрынғы мүшелерін парламентке тәуелсіз депутаттар ретінде қайта сайланғандарды өз жағына тартуға бағытталған. 1958 жылы ол толық генерал болып тағайындалды және премьер-министр және қорғаныс министрі лауазымдарын иеленді. Ол тоғыз ай премьер-министр болып қызмет етті, содан кейін оны Сарит өзі ауыстырды және премьер-министрдің орынбасары, қорғаныс министрі және қарулы күштердің бас қолбасшысының орынбасары болып тағайындалды.
Таиландтың премьер-министрі
Премьер-министр Таном 1963 жылы Сарит қайтыс болғаннан кейін бір күн өткен соң оның орнына келді. Одан кейін ол өзін әскердің бас қолбасшысы етіп тағайындады. Бір жылдан соң ол өзін фельдмаршал, флот адмиралы және әуе күштері маршалы деген бірдей әскери шендерге көтерді. Таном өзінің бұрынғысының Американы қолдау және коммунизмге қарсы саясатын жалғастырды, бұл Виетнам соғысы кезінде АҚШ-тан ірі экономикалық және қаржылық көмек алуға көмектесті. Ол жеке өзінде халыққа ұнағанымен, оның режимі кең таралған жемқорлықпен белгілі болды. 1968 жылдың қазан айында ол Біріккен тай халық партиясын (Саха Прачатай) құрып, оған жетекшілік етті. Таном 1969 жылдың ақпанында жалпы сайлаудан кейін өзін қайтадан премьер-министр етіп тағайындады. Келесі жылы Таиландта 1970-ші жылдардағы шаруалардың көтерілісі басталды. Содан кейін, 1971 жылдың қараша айында ол коммунистік инфильтрацияны тоқтату қажеттілігін айтып, өз үкіметіне қарсы төңкеріс жасады. Ол парламентті таратып, өзін Ұлттық атқару кеңесінің төрағасы етіп тағайындады және бір жылға дейін уақытша үкімет ретінде қызмет етті. 1972 жылдың желтоқсанында ол төртінші рет премьер-министр болып тағайындалды, сонымен қатар қорғаныс және сыртқы істер министрінің міндетін атқарды. Таном, оның ұлы полковник Наронг және Наронгтың әкесі генерал Прафас Чарусатин «үш тиран» деп танылды. Халықтың наразылығы күшейді, жаңа парламентті сайлау талаптары көбейді. Студенттердің конституциялық үкіметке оралу туралы талаптары күндізгі зорлық-зомбылыққа және одан кейін оның үкіметінің күрт құлауына әкелді. Таном және басқа «тирандар» АҚШ пен Сингапурға жер аударылды. Таномның кеткенінен кейін Таиландта демократиялық билік қайта орнатылды.
Тамасат университетіндегі қырғыннан кейін
1976 жылдың қазан айында Таном Бангкоктың Ват Бовоннивет монастырінде тұру үшін монах киімімен Таиландқа оралды. Ол саясатқа қатысу ниеті жоқ екенін мәлімдегенімен, оның оралуы студенттердің наразылықтарын тудырды, олар ақырында Таммасат университетінің кампусына көшті. Бұл Оңтүстік Вьетнам мен Таиландтың көрші елдері – Лаос және Камбоджа коммунистердің билігіне өткеннен кейін бір жыл өткен соң болды. Таиландтың консервативті топтары наразылық білдірушілердің өз еліне де сол тағдырды тілегенін күдіктенді. 1976 жылдың 6 қазанында консервативті белсенділер, үкіметтік қауіпсіздік күштерінің көмегімен Таммасат кампусына шабуыл жасап, наразылықты күшпен таратып, көптеген наразылық білдірушілерді қаза таптырды. Сол күні кешке әскерилер сайланған азаматтық үкіметтің басшысы, демократ Сени Прамоджтан билікті тартып алып, қатаң консерватор Танин Крайвичиенді премьер-министр етіп тағайындады. Таном көп ұзамай монахтықтан бас тарды, бірақ саясатқа ешқашан араласпамаймын деген уәдесін орындады. Өмірінің соңында ол өзінің репутациясын жақсартуға және үкіметі құлатылған кезде тартып алынған мүлікті қайтаруға тырысты. 1999 жылдың басында премьер-министр Чуан Лекпайдың әскерилердің ұсынысы бойынша Таномды Корольдік гвардияның құрметті офицері етіп тағайындағаны белгілі болғанда дау туды. Таном бұл мәселені өздігінен шешіп, қызметтен кетті. Таном Китикачорн 2004 жылы 92 жасында Бангкок қалалық ауруханасында инсульт пен жүрек талмасынан қайтыс болды, бұл оқиғадан екі жыл бұрын болған. Оның отбасының медициналық шығындарын король Бхумибол Адульядеж төледі, бұл кейбір адамдар Таномның 1973 жылы зорлық-зомбылықты тоқтату үшін елден кету туралы корольдың өтінішіне келіскені үшін жасалған сыйлық деп қарады. Таномның кремациясы 2007 жылдың 25 ақпанында Ват Дебсиринде өтті. Король Бхумиболдың атынан патшалық отты жаққан король Сирикит кремация рәсімін басқарды. Оның кіші қызы, ханшайым Чулаборн да қатысты. Таномның әйелі 2012 жылы 96 жасында қайтыс болды.