Кіріспе

Словенияның зейнеткерлер демократиялық партиясы (DeSUS) – Любо Яснич басқаратын Словениядағы саяси партия. Партия зейнеткерлер мен қарттардың мүдделеріне ерекше назар аудара отырып, жалпы либералды құндылықтарды ұстанады. Партия Словенияның көптеген үкіметтік коалицияларының құрамында болғанына қарамастан, 2022 жылғы Словения парламенті сайлауында дауыстардың барлығының 0,66% ғана жинап, Ұлттық Ассамблеяда мандат ала алмады. Партия 2019 жылдың ақпан айында Еуропалық демократиялық партияға қосылды.

Шолу

DeSUS 1991 жылы құрылған және алғаш рет 1996 жылғы Словения парламенттік сайлауынан кейін Словенияның Ұлттық жиналысына өтті. Сол сайлаудан бастап, 2000 жылдың маусымнан қарашаға дейінгі Баджүк үкіметінің қысқа мерзімді азшылықтан басқа, 2020 жылға дейін барлық үкіметтік коалициялардың құрамында болды. 2005 жылдың мамырынан 2020 жылға дейін партияны Карл Эржавец басқарды, ол сол 15 жылдың көп бөлігінде түрлі министрлік лауазымдарда қызмет етті, бұл оны партияның өзімен тең және Словениядағы ең танымал саясаткерлердің біріне айналдырды. 2020 жылдың қаңтарында өткен партия съезінде ол Ауыл шаруашылығы министрі Александра Пивецке жеңіліп, партия басшылығын оған табыс етті. Жеңіліске ұшырағаннан кейін Эржавец саясаттан кететінін, бірақ ДеСУС мүшелігін сақтайтынын мәлімдеді. Марян Шарецтің азшылық үкіметі отставкаға кеткеннен кейін, ДеСУС бұрынғы премьер-министр Янез Яншамен жаңа үкімет құруды жөн көрді, ал Пивец өзінің ағымдағы министрлік лауазымын сақтап қалды. Бұл шешім кейбір адамдарды таң қалдырды, өйткені Эржавец басқарған жылдары партия Янша мен SDS-ке қарсы күшейе түскен оппозициялық позицияны қабылдады, Яншаның 1-ші (2004-2008) және 2-ші (2012-2013) үкіметтеріне қатысқанына қарамастан, 2018 жылғы парламенттік сайлауда Яншаға қарсы платформаны ашық түрде жариялады, әсіресе партияның Любляна мэрі Зоран Янковичпен тығыз сайлау кампаниясы ерекше көзге түсті, ол Яншаға қарсылығымен белгілі.

Словенияның 14-ші үкіметі

Партия Яншаның үшінші үкіметіне кіргеннен кейін партия ішіндегі даулар көбірек жариялылыққа ие болды, нәтижесінде партияның барлық 5 депутаты және Денсаулық сақтау министрі Томаж Гантар 2020 жылдың тамызында Александра Пивектің отставкаға кетуін талап етті. Жазда Пивек шарап зауытына және Изола қаласына жасаған сапарларына байланысты сыбайлас жемқорлық және тиісті емес мінез-құлыққа қатысты бірқатар айыптауларға ұшырады, бұл сапарлардың шығындарын Vina Kras жеке компаниясы мен Изола қалалық әкімдігі төледі. Бұл Пивек пен DeSUS парламенттік тобы арасындағы медиадағы жанжалға әкелді, онда Пивек партияның және оның бұрынғы төрағасы Карл Эржавецтің жасырын күштері өзін әлсіретуге тырысып жатыр деп мәлімдеді. Жағдай одан әрі ушықты, өйткені түрлі аймақтық партия ұялары Пивекті қолдауға немесе оның отставкасын талап етуге дауыс берді. Томаш Гантар басшылығымен ұлттық партия кеңесі Пивекке сенімсіздік білдіру және оны лауазымынан босату туралы мәселелерді қарастыру үшін жиналғанда, ол мұндай босату заңсыз болады (өйткені партияның ұлттық съезі ғана партия төрағасын қызметтен алуға құқылы) және ол оған қарсы күресуге дайын екенін мәлімдеді. 2020 жылдың 22 тамызында DeSUS ұлттық кеңесі сенімсіздік туралы ұсынысты қабылдады. Оның отставкаға жіберу жөніндегі дауыс беру 9 қыркүйекке жоспарланған, бірақ Пивек оған дейін отставкаға кетті, ал Гантар міндетін атқарушы басшы болды (партияның уставына қарамастан, партияның үш орынбасары одан жоғары тұрды). 5 қазанда ол Ауыл шаруашылығы министрі және Премьер-министрдің орынбасары лауазымынан да кетті, себебі Ұлттық Ассамблея оны осы лауазымдардан босатуға дайын тұрды. Ол DeSUS партиясынан шығып, саясатта қалуға уәде берді. 2020 жылдың желтоқсанында өткен партия съезінде Карл Эржавец қайтадан партия төрағасы болып сайланды. Партияның депутаттары үкіметтік коалициядан шығу туралы оның идеясына қарсы болды, ал партия басшылығы оны қолдады (басшылық пен парламенттік топ арасындағы келіспеушіліктер 2022 жылы қазіргі Ұлттық Ассамблеяның мерзімі аяқталғанға дейін жалғасты, бұған депутаттардың арасындағы одан әрі бөліну себеп болды). Эржавец 2020 жылдың 10 наурызында партиядан шығып, оның орнына Антон Балажек партия төрағасы болып тағайындалды. Кейіннен оның орнын Бригита Чокль міндетін атқарушы төраға ретінде басты. Любо Яснич 2021 жылдың 19 маусымында партия ішінде өткен сайлауда 117 делегаттың 54 дауысымен сайланды. Яснич 2022 жылғы парламент сайлауында партияны жетекшілік етті, онда партия тарихында алғаш рет бірде-бір орынға ие бола алмады.

Ұлттық жиналыс

Сайлау Дауыстар % Орындықтар +/– Үкімет 1996 46 152 4,32 (#6) 5 2000 55 634 5,17 (#6) 1 2004 39 150 4,04 (#7) 2008 78 353 7,45 (#4) 3 2011 76 853 6,97 (#5) 1 2014 88 968 10,18 (#3) 4 2018 43 889 4,93 (#8) 5 2022 7 840 0,66 (#17) 5

Еуропалық Парламент

Сайлау Дауыстар % Орындықтар +/– 2004 95,489 21.9 (#2) 2009 33,292 7.2 (#6) 2 2014 32,662 8.1 (#4) 1 2019 27,329 5.6 (#6) 1