Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Словакияның саясаты парламенттік өкілді демократиялық республика шеңберінде жүзеге асырылады, көп партиялық жүйе қалыптасқан. Заң шығару билігі парламентке жүктелген, және кей жағдайларда үкімет немесе тікелей азаматтар да оны іске асыра алады. Атқару билігін Премьер-министр басқаратын үкімет жүзеге асырады. Сот билігі атқару және заң шығару биліктерінен тәуелсіз. Президент – мемлекет басшысы. V Dem Демократия индексі бойынша, 2023 жылы Словакия әлемдегі сайлау демократиясы ең жоғары дамыған 18-ші ел болды.
Politics of Slovakia takes place in a framework of a parliamentary representative democratic republic, with a multi party system. Legislative power is vested in the parliament and it can be exercised in some cases also by the government or directly by citizens. Executive power is exercised by the government led by the Prime Minister. The Judiciary is independent of the executive and the legislature. The President is the head of the state. According to the V Dem Democracy indices Slovakia was 2023 the 18th most electoral democratic country in the world.
Тарих
1989 жылғы төңкеріске дейін Чехословакияда Коммунистік партия, техникалық тұрғыдан алғанда, «Ұлттық майдан» коалициясымен бірге билік жүргізген социалистік диктатура болды. Революциядан кейін еркін демократиялық сайлаулар өткізілмей тұрып, уақытша үкімет құрылды. 1989 жылғы Чехословакия президенті Густав Хусак Мариан Чалфа басқарған Ұлттық келісім үкіметіне (, ) ант берді және өзі де қызметтен кетті. Оның құрамында 10 коммунист және 9 коммунист емес адам болды, ал басты мақсаты – демократиялық сайлауға дайындық, елде нарықтық экономиканы орнату және жаңа конституцияны әзірлеу болды. 1990 жылдың 8-9 маусымында Чехословакияда 1990 жылғы парламент сайлауы өтті. Чалфаның екінші үкіметі 1990 жылдың 27 маусымында таратылды, оның орнына Мариан Чалфа басқарған Ұлттық құрбандық үкіметі (, ) құрылды. 1992 жылдың 5-6 маусымында Чехословакиядағы соңғы сайлау, 1992 жылғы Чехословакия парламенті сайлауы өтті. Чалфаның үшінші үкіметі 1992 жылдың 2 шілдесінде таратылды, оның орнына Ян Страскидің Уақытша үкіметі келді. Уақытша үкімет 1992 жылдың 31 желтоқсанында Чехия және Словакия Федеративтік Республикасының таратылуымен бірге таратылды. Федерализмге байланысты 1989 жылғы төңкерістен кейін екі ұлттық үкімет (біреуі Чехия үшін, біреуі Словакия үшін) федералды Чехословакия үкіметінің құрамында құрылды. Словакияда оған Милан Чич басшылық етті, ол 1989 жылдың 12 желтоқсанында құрылды және 1990 жылдың 26 маусымында таратылды. 1990 жылдың 8-9 маусымында Словакияның 1990 жылғы парламент сайлауы федералды Чехословакия сайлауларымен бірге өтті. Чич үкіметінен кейін Владимир Мечиардың бірінші үкіметі (1990–1991), Ян Чарногурскийдің үкіметі (1991–1992) және Владимир Мечиардың екінші үкіметі (1992–1994) ілескен. 1992 жылдың 5-6 маусымында Словакияда парламент сайлауы өтті.
Before the 1989 revolution, Czechoslovakia was a socialist dictatorship ruled by the Communist Party of Czechoslovakia, technically together with the coalition of the so called National Front. Before the free democratic elections could take place after the revolution, a transitional government was created. 1989 President of Czechoslovakia Gustáv Husák sworn in the Government of National Understanding (, ) headed by Marián Čalfa and he himself abdicated. It consisted of 10 communists and 9 non communists and its main goal was to prepare for democratic elections, to establish market economy in the country and to start preparing a new constitution. On 8–9 June 1990, the Czechoslovak parliamentary election of 1990 took place. Čalfa's second government was disbanded on 27 June 1990, when it was replaced by the Government of National Sacrifice (, ), also headed by Marián Čalfa. On 5–6 June 1992, the last elections in Czechoslovakia, the Czechoslovak parliamentary election of 1992 took place. Čalfa's third government was disbanded on 2 July 1992, when it was replaced by the Caretaker Government of Jan Stráský (, ), headed by Jan Stráský. The caretaker government was disbanded on 31 December 1992 together with the dissolution of the Czech and Slovak Federative Republic. Due to federalism, immediately after the 1989 revolution, two national governments (one for the Czech Republic, one for Slovakia) were created as well under the federal Czechoslovak government. In Slovakia it was headed by Milan Čič and it was established on 12 December 1989 and disbanded on 26 June 1990. On 8–9 June 1990, the Slovak parliamentary election of 1990 took place together with the federal Czechoslovak elections. Čič's government was followed by the First Government of Vladimír Mečiar (1990 1991), Government of Ján Čarnogurský (1991 1992) and the Second Government of Vladimír Mečiar (1992 1994). On 5–6 June the Slovak parliamentary election of 1992 took place.
Соңғы өзгерістер
2023 жылдың қыркүйегінде бұрынғы премьер-министр Роберт Фико басқаратын популистік солшыл «Смер-ССД» партиясы жалпы сайлауда жеңіске жетіп, одақтастары – орталық солшыл «Хлас» және ұлтшыл «СНС» партияларымен бірге 150 орындық парламентте 79 орын иеленді. Үш партия коалициялық үкімет құруға келісті. 2023 жылдың 25 қазанында Роберт Фико Словакияның жаңа премьер-министрі болып тағайындалды және жаңа үкіметтің Украинаға әскери көмек көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Брюссельдегі Еуроодақ көшбасшыларымен өткен алғашқы кездесуде Премьер-министр Роберт Фико Словакия Украинаға әскери көмек көрсетуді және 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруіне байланысты Ресейге қарсы санкцияларды одан әрі қолдамайтынын айтты.
In September 2023, populist left wing Smer SSD, led by former prime minister Robert Fico, won the general election, taking 79 seats in a 150 seat parliament with its allies, the centre left Hlas and nationalist SNS parties. The three parties agreed to form a coalition government. On 25 October 2023, Robert Fico became Slovakia's new prime minister, announcing that the new government will stop Slovakia's military aid to Ukraine. At his first EU leaders meeting in Brussels, Prime Minister Robert Fico stated that Slovakia will not support further military aid for Ukraine nor support further sanctions against Russia because of the 2022 Russian invasion of Ukraine.
Құқықтық жүйе
Словакия Республикасының Конституциясы 1992 жылдың 1 қыркүйегінде ратификацияланды және 1992 жылдың 1 қазанында күшіне енді (кейбір бөлімдері 1993 жылдың 1 қаңтарында). Президентті тікелей сайлауға мүмкіндік беру мақсатында 1998 жылдың қыркүйегінде және Еуроодаққа қабылдану талаптарына байланысты 2001 жылдың ақпанында тағы өзгерістер енгізілді. Азаматтық құқық жүйесі австро-венгрлік кодекстер негізінде құрылған. Заң кодексі Еуропалық қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының (ЕҚЫҰ) міндеттемелеріне сәйкес келтіріліп, марксистік-лениндік құқықтық теориядан тазартылды. Словакия Халықаралық соттың міндетті юрисдикциясын шарттармен қабылдайды.
The Constitution of the Slovak Republic was ratified 1 September 1992 and became effective 1 October 1992 (some parts 1 January 1993). It was amended in September 1998 to allow direct election of the president and again in February 2001 due to EU admission requirements. The civil law system is based on Austro Hungarian codes. The legal code was modified to comply with the obligations of Organization on Security and Cooperation in Europe (OSCE) and to expunge the Marxist–Leninist legal theory. Slovakia accepts the compulsory International Court of Justice jurisdiction with reservations.
Сайлау құқығы
18 жасқа толған; жалпыға бірдей, тең және тікелей сайлау құқығымен жасырын дауыс беру арқылы.
18 years of age; universal, equal, and direct suffrage by secret ballot.
Президент сайлауы
Президент тікелей, халықтың жалпы дауысымен, екі турлы жүйе бойынша бес жылдық мерзімге сайланады. Соңғы сайлаудың екі турында 2019 жылдың 16 және 30 наурызында өтті.
The president is elected by direct, popular vote, under the two round system, for a five year term. Two rounds of the last election were held on March 16 and 30, 2019.
Парламент сайлауы
Словакия Республикасы Ұлттық Кеңесінің депутаттары пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша 4 жылдық мерзімге тікелей сайланады. Нидерланды сияқты, елдің өзі біртұтас көпмандатты сайлау округі болып табылады. Дауыс берушілер жартылай жабық тізімде өздерінің басымдықтарын білдіре алады. Сайлау шегі – 5%.
Members of the National Council of the Slovak Republic , are elected directly for a 4 year term, under the proportional representation system. Like the Netherlands, the country is a single multi member constituency. Voters may indicate their preferences within the semi open list. The election threshold is 5%.
Саяси партиялар
Словакияның саяси аренасы коммунистер (КСС) және ұлтшылдар (СНС) сияқты түрлі саяси партияларды қамтиды. Жаңа партиялар жиі пайда болып, ескі партиялар тарап кетеді немесе бірігеді. Ірі партиялар еуропалық саяси партиялардың құрамында. Кейбір партиялардың белгілі бір аймақтардағы қолдаушылары көп, мысалы, Оңтүстік Словакияда тұратын венгр азшылығы негізінен СМК партиясын қолдайды. 1990-шы жылдардағы басты саяси тартыс ХЗДС партиясының авторитарлық саясатына байланысты болғанмен, соңғы кезде экономикалық реформалар бойынша солшыл-оңшыл күресі (атап айтқанда, «Дирекция» әлеуметтік демократиясы мен Словакия демократиялық және христиандық одағы – демократиялық партиясы арасында) Словакия саясатындағы басты күшке айналды.
The Slovak political scene supports a wide spectrum of political parties including the communists (KSS) and the nationalists (SNS). New parties arise and old parties cease to exist or merge at a frequent rate. Major parties are members of the European political parties. Some parties have regional strongholds, for example SMK is supported mainly by the Hungarian minority living in southern Slovakia. Although the main political cleavage in the 1990s concerned the somewhat authoritarian policy of HZDS, the left right conflict over economic reforms (principally between Direction Social Democracy and Slovak Democratic and Christian Union Democratic Party) has recently become the dominant power in Slovakia's politics.
Сот тармағы
Еліміздің ең жоғары саудагерлік форумы – Жоғарғы Сот (Najvyšší súd), оның судьяларын Ұлттық кеңес сайлайды; одан төмен облыстық, аудандық және әскери соттар орналасқан. Белгілі бір жағдайларда заң судьялар алқасының шешімдеріне халықтан сайланған төрешілердің қатысуын қарастырады. Словакияда Конституциялық сот (Ústavný súd Slovenskej Republiky) да бар, ол конституциялық мәселелерді қарап шешеді. Осы соттың 13 мүшесін Парламент ұсынған үміткерлердің ішінде Президент тағайындайды. 2002 жылы Парламент Сот кеңесін құру туралы заң қабылдады. Судьялар, заң профессоры және басқа да заң мамандарынан құралған, 18 мүшелі бұл кеңес қазір судьяларды ұсынуға жауапты. Конституциялық сот судьяларын қоспағанда, барлық судьяларды Президент Сот кеңесі ұсынған тізімнен тағайындайды. Кеңес сондай-ақ судьялардың қызметіндегі тәртіп бұзушылықтарды қарау үшін Тәртіптік алқаларды тағайындауға да жауапты.
The country's highest appellate forum is the Supreme Court (Najvyšší súd), the judges of which are elected by the National Council; below that are regional, district, and military courts. In certain cases the law provides for decisions of tribunals of judges to be attended by lay judges from the citizenry. Slovakia also has the Constitutional Court of Slovakia (Ústavný súd Slovenskej Republiky), which rules on constitutional issues. The 13 members of this court are appointed by the president from a slate of candidates nominated by Parliament. In 2002 Parliament passed legislation which created a Judicial Council. This 18 member council, composed of judges, law professors, and other legal experts, is now responsible for the nomination of judges. All judges except those of the Constitutional Court are appointed by the president from a list proposed by the Judicial Council. The council also is responsible for appointing Disciplinary Senates in cases of judicial misconduct.