Кіріспе
Джеймс А. Миченердің романы «Гавайи» – Джеймс А. Миченердің 1959 жылы, Гавайи АҚШ-тың 50-ші штаты болған жылы жарық көрген романы. Ол 32 тілге аударылған. Романның тарихи дұрыстығы жоғары, алайда ерте полинезиялық тұрғындар туралы баяндама антропологиялық және археологиялық көздерге қарағанда көбірек халық ауыз әдебиетіне негізделген. Миченердің көптеген туындылары сияқты, бұл роман эпизодтық форматта жазылған және Бора-Борадан аралдарға келіп қоныстанған алғашқы гавайиліктердің, алғашқы американдық миссионерлер мен саудагерлердің, сондай-ақ Гавайиде жұмыс істеуге және бақыт табуға келген қытай және жапон иммигранттарының тарихын айтады. Оқиға миллиондаған жылдар бұрын аралдардың пайда болуымен басталып, 1950 жылдардың ортасында аяқталады. Әр бөлімде әртүрлі топтағы жаңа келгендердің өмірі мен тәжірибесі зерттеледі.
Hawaii is a novel by James A. Michener published in 1959, the year that Hawaii became the 50th U. S. state. It has been translated into 32 languages. The historical correctness of the novel is high, although the narrative about the early Polynesian inhabitants is based more on folklore than anthropological and archaeological sources. It is written in episodic format, like many of Michener's works, and narrates the stories of the original Hawaiians who sailed to the islands from Bora Bora, the early American missionaries and merchants, and the Chinese and Japanese immigrants who traveled to work and seek their fortunes in Hawaii. The story begins with the formation of the islands themselves millions of years ago and ends in the mid 1950s. Each section explores the experiences of different groups of arrivals.
Даму
Гавай тарихы үшін Миченер Гавай миссиясының тарихи кітапханасында зерттеулер жүргізді және арал тарихы, жанартаулар, ботаника, ананас және қытай мәдениеті бойынша сарапшылармен кеңесті. Оның техникалық кеңесшісі, гавайлік белгілі ғалым Кларис Б. Тейлор, Миченерге гавайлік әдет-ғұрыптарды, тілді, отбасылық атырауларды және мәдениеттің ерекшеліктерін түсіндірді. Тейлор былай деді: "Сіз іздеген нәрселер кітаптарда жоқ – сізге қажетті барлық материал менің ойымнан шығуы керек. Кітап полинезиялықтың қалай әрекет ететінін немесе қалай сөйлейтінін айта алмайды." Романның бірнеше кейіпкерлері нақты тұлғалардан шабыттандырылған. Пастор Абнер Хейл кейіпкері – нағыз миссионер Хайрам Бингем І-нің пародиясı. Аса Турстон да романның миссионер кейіпкерінің үлгісі болды. "Қытайлық Рокфеллер" аталған Чин Хо, Гонконг Ки кейіпкеріне шабыт көзі болды деп есептеледі.
Сюжет
Роман Гавайи аралдарының тарихын, аралдардың пайда болуынан бастап, олардың АҚШ штатына айналған кезеңіне дейін, әртүрлі этникалық және мәдени топтарды бейнелейтін кейіпкерлердің көзқарастары арқылы баяндайды (мысалы, Ки отбасы қытай гавайліктерінің тұрғысынан көрінеді). Көптеген тарауларда аралдарға әртүрлі халықтардың келуі жайлы айтылады. 1-тараудан басқа, барлық тараулар жеке роман немесе повесть көлемінде. 1-тарау: "Шексіз тереңдіктен" – Гавайи жерінің жанартаулық белсенділіктен қалай пайда болғанын көрсетеді. Аралда алғашқы өсімдіктердің тамыр жайып, соңынан өмірдің гүлденуіне дейінгі процесті егжей-тегжейлі сипаттайды. 2-тарау: "Күн шағылысқан лагунадан" Бора-Бора аралынан басталады, онда патша Таматоа мен оның інісі Тероро, сондай-ақ көптеген адамдар Гавайики, Таити сияқты көршілес аралдарға наразы болады. Олар Бора-Бора халқын ежелгі Тāне мен Таʻароа құдайларынан бас тартып, адамдық құрбанды сұрайтын от құдайы ʻОроға табынуға мәжбүрлеуге тырысады. Таматоа інісі мен достарына діни бостандық табу үшін басқа жерге көшуді ұсынады. Келісімге келген соң, інісі Бора-Бора халқынан талап еткен құрбандықтар үшін кек алу мақсатымен Гавайикиді жасырын түрде өртеп жібереді. Содан кейін олар "Батыс желiн күт" каноэсімен Гавайиге аттанады. Кейін олар Бора-Бораға оралып, әйелдер мен балаларды, сондай-ақ жанартау құдайы Пеле мүсінін алып қайтады. 3-тарау: "Ашулы шаруашылықтан" 19 ғасырда Гавайиге келген алғашқы христиан миссионерлерінің сапары мен Гавайи мәдениеті мен салтына тигізген әсері туралы айтады. Көптеген миссионерлер аралдарда Хейлдер мен Уипплдер сияқты негізін қалаушы отбасыларға айналады. 4-тарау: "Аштықтан зардап шеккен ауыл" ананас және қант плантацияларында жұмыс істеу үшін Гавайиге келген қытай иммигранттарының тарихын қамтиды. Ки отбасының басшысы тері ауруына (әдетте "қытай ауруы" деп аталады) шалдығып, Молокаидегі тері ауруымен күресетін орталыққа жіберіледі. 4-тарауда 1893 жылғы Гавайи Корольдігінің құлауы сияқты тарихи оқиғалардың көркемделген нұсқасы келтіріледі. 5-тарау: "Ішкі теңізден" қытай жұмысшыларын алмастыру үшін аралдарға әкелінген жапон жұмысшыларына және олардың өз бизнесін құруына арналған. Бұл тарауда Пёрл-Харборға жасалған шабуыл да сипатталған. 6-тарау: "Алтын адамдар" аралдағы әртүрлі топтардың аралас некелеріне байланысты Гавайи мәдениеті мен экономикасындағы өзгерістерді қорытындылайды.
Кинолық бейімделулері
1966 жылы Макс фон Сидоу мен Джули Эндрюс ойнаған "Гавай" фильмі жарық көрді. Фильм кітаптың үшінші тарауы "Қыжырлық шаруашылығынан" деп аталатын бөліміне негізделген, онда арал мемлекетіне алғашқы американдық миссионерлердің қоныстануы суреттелген. Чарлтон Хестон қатысқан "Гавайлықтар" (1970) атты жалғасы кітаптың келесі тарауларын, соның ішінде қытайлықтар мен жапондықтардың келуін және плантациялардың дамуын қамтиды.