Кіріспе

Марстан Айдың транзиті

Фобостың Күн арқылы транзиті Марстан қаралғанда, Фобос Күн мен Марс бетіндегі бір нүкте арасынан тікелей өтіп, Марстағы бақылаушы үшін Күн дискісінің үлкен бөлігін жабады. Транзит кезінде Фобосты Күн бетінде жылдам қозғалатын үлкен қара диск ретінде көруге болады. Сонымен қатар, Фобостың көлеңкесі (антумбра) Марс бетімен жылжиды. Бұл құбылысты Фобостың өте жылдам және беткей сақиналы күн тұтылуы деп қарастыруға болады.

Көлеңке суреттері

Орбитадан қарағанда, Фобостың жартылай көлеңкесі Марс бетімен жылдам қозғалатынын көруге болады. Марс бетіндегі бұл көлеңке Mars Global Surveyor ғарыш станциясымен көп рет суретке түсірілген.

Викинг 1

1970 жылдары «Viking 1» қондыру аппараты мен орбиталық станциясы да осы көлеңкені суретке түсірді. Қондыру аппараты Фобостың жартылай көлеңкесі одан өтіп бара жатқанын анықтады. Бұл тек айналадағы жарықтың аздап әлсіреуі ретінде байқалды; «Viking 1» қондыру аппаратының камерасы Күнді түсірмеді. Көлеңке қондыру аппаратынан 20 секундтың ішінде, шамамен 2 км/с жылдамдықпен өтті. Көлеңке бір мезгілде «Viking 1» орбиталық станциясынан да суретке түсірілді, бұл орбиталық суреттерде қондыру аппаратының орнын анықтауға мүмкіндік берді.

Басқа суреттер

Көлеңке туралы басқа да ондаған суреттер бар, бірақ олардың ажыратымдылығы әлдеқайда төмен (27/4 есе). Мұндай үш сурет 1999 жылдың 1 қарашасындағы NASA баспасөз хабарламасында көрсетілген. NASA баспасөз хабарламасындағы фотосуреттерге басылған уақыт белгілері көлеңке түсірілген нақты уақытқа сәйкес келмейді, олар тік бойынан әлдеқайда үлкен түпнұсқа суреттің «бейне басталу уақытын» көрсетеді. Mars Global Surveyor Марстың 117,65 минуттық орбиталық периоды бар, Күнмен синхронды полярлық орбитада айналып, оңтүстік полюстен солтүстік полюске қарай жылжып, камерасын үнемі төмен қаратып тұрады. Нәтижесінде өте ұзын, тар тік жолақты сурет пайда болады, онда суреттің жоғарғы бөлігіндегі пиксельдер суреттің төменгі бөлігіндегілерге қарағанда шамамен бір сағаттан кейін түсіріледі. Теориялық тұрғыда суреттің биіктігі 43200 пикселге жете алады, бірақ жақын жатқан жолдарды біріктіру үшін «төменнен жинақтау» әдісі қолданылады. Мысалы, 27-ге тең төменнен жинақтау коэффициенті әр 27 жолды біріктіріп, 1600 пиксел биіктігіндегі суретті құрайды. Сондықтан Фобос көлеңкесінің түсірілген нақты уақытын анықтау үшін бастапқы суретті табу қажет, содан кейін көлеңке суреттің төменгі бөлігінен қанша пиксел қашықтықта екенін өлшеп, сурет басталу уақытына тиісті түзетуді қосу керек. Мысалы, 1 қыркүйек 1999 ж. 20:13:05 (UTC) уақыт белгісімен таңбаланған суретті қарастырайық. Бізде түпнұсқа суреттер бар: M07 00166 (қызыл) және M07 00167 (көк), олар MOC Global Map Images галереясының, M07 субфазасының бөлігі. Көлеңке шамамен 14°С 236°Б координаталарында орналасқан. Бұл жағдайда сурет басталу уақыты 20:13:04.69 UTC, жол интеграциялау уақыты 80.48 миллисекунд, ал төменнен жинақтау коэффициенті 27-ге тең. Көлеңке биіктігі 8 пиксел, ал бастапқы 1600 пикселдік суреттің төменгі жағынан 993 пикселге ортақтасқан. (993 × 0.08048 × 27) = 2157.75 секунд = 35 минут 57.75 секунд қосып, көлеңкенің ортасы үшін 20:49:02.4 UTC уақытын аламыз. 124,14,0 координаталарын JPL Horizons-қа енгізгенде транзит үшін 20:49 шамамен уақытты көрсетеді, бұл тағы да жақсы сәйкес келеді. 1999 жылдың 1 қыркүйегінде Жер мен Марс арасындағы қашықтық 9,9 жарық минуты болды.

Басқа ескертулер

2019 жылы Фобостың өтуі InSight қондырғысының күн батареясы тогының деректерінде уақытша төмендеу ретінде анықталды. Ол кезде деректер 30 секунд сайын ғана жиналды, сондықтан оқиғалар бірнеше пайыздан бірнеше он пайызға дейін болатын жалғыз үлгілік құлдырау ретінде тіркелді. 2020 жылғы көктемдегі өтулер кезінде InSight-тағы барлық құралдар толық үлгілеу жиілігімен жұмыс істеді және жоғары сезімтал сейсмометрте сәл еңіс байқалды, сондай-ақ күн сәулесінің төмендеуі және жер беті температурасының 2 К градусқа төмендеуі тіркелді. Сейсмометрдің еңісуі температураның төмендеуінен жердің қысылуына байланысты болды; сейсмометрдің айналасындағы жылу экраны көлеңкеден басқа барлық жерде.