Кіріспе
Ауа райы туындылары – ұйымдар мен жеке тұлғалардың қолайсыз немесе күтпеген ауа райы жағдайларымен байланысты тәуекелдерді азайту мақсатында тәуекелді басқару стратегиясының бір бөлігі ретінде қолдана алатын қаржылық құралдар. Ауа райы туындылары – әдетте ауа райы станциясында тіркелген ауа райы деректерін пайдаланып, төлемді негізге алатын индекс құруға арналған индекске негізделген құралдар. Бұл индекс белгілі бір кезеңдегі жалпы жауын-шашын мөлшері болуы мүмкін, бұл су электр станциясы үшін маңызды, немесе ең төменгі температураның нөлден төмен түсу саны болуы мүмкін, бұл мұздықтан зақымданудан қорғалатын фермер үшін маңызды. Параметрлік ауа райы сақтандыруындағыдай, шығынды растау қажеттілігі жоқ. "Өтемақы" сақтандыруынан айырмашылығы, шығынның болғанын дәлелдеудің қажеті жоқ, бірақ ауа райына арналған өтемақы сақтандыру полисі сирек қолданылады. Есептесу нысаны объективті болып табылады және таңдалған кезеңдегі таңдалған ауа райы индексінің соңғы мәніне негізделген. Төлем қажет болса, ол әдетте бірнеше күн ішінде жүзеге асырылады, ал есептесу мерзімі шартта белгіленеді. Экзотикалық туындыларға қараңыз.
Пайдаланудың жалпы сипаттамасы
Шаруалар ауа райы туындыларын өсіп-өну кезеңінде жаңбырдың жетіспеуінен, егін жинау кезінде шамадан тыс жаңбырдан, плантациялардағы жоғары желден немесе жылыжай шаруашылығындағы температура өзгерістерінен туындаған нашар өнімдерден сақтану үшін пайдалана алады; ойын-сауық парктері жазғы маусымның ең қызу кезеңінде жаңбырлы демалыс күндеріне сақтандыруға мүкіндік алады; ал газ және электр компаниялары табысты тегістеу үшін жылыту градус күндерін (ЖГК) немесе салқындату градус күндерін (СГК) келісімшарттарын қолдана алады. Спорттық іс-шараларды ұйымдастырушы компания ауа райы туынды келісімшартына қатысу арқылы шығындарды өтеуге тырысады, себебі спорттық іс-шара күні жаңбыр жауса, билет сатылымы азаяды. Жылыту градус күндері ауа райы туындыларын бағалау үшін қолданылатын ең көп таралған индекс түрлерінің бірі болып табылады. ЖГК келісімшартының стандартты шарттары: қарашадан наурызға дейінгі кезеңде, күннің орташа температурасы белгілі бір деңгейден (АҚШ-та 65 градус Фаренгейт, ал АҚШ-тан тыс жерлерде 18 градус Цельсий) төмен түскен әрбір күні, орташа температураның белгілі бір деңгейден ауытқуының жиынтық саны есептеледі. Мұндай жиынтық дерек туынды келісімшартының негізі болуы мүмкін, ол опцион (сатып алу немесе сату) түрінде немесе төлем жасау немесе алу туралы келісім – "свап" ретінде жасалуы мүмкін.
Тарих
Бірінші ауа райы туындылары мәмілесі 1996 жылдың шілдесінде Aquila Energy компаниясы Consolidated Edison (ConEd) компаниясы үшін екі тауарлық қорқыныштан қорғауды (хедж) ұйымдастырған кезде жасалды. Мәміле ConEd компаниясының Aquila-дан тамыз айына электр қуатын сатып алуын қамтыды. Электр қуатының бағасы келісілді және келісімшартқа ауа райына қатысты шарт енгізілді. Бұл шарт бойынша, егер тамыз күтілгеннен салқын болса, Aquila ConEd компаниясына жеңілдік төлейтін болды. Бұл өлшем Нью-Йорк қаласының Орталық паркіндегі метеостанцияда өлшенген салқындату градус күндеріне (CDD) сәйкес келеді. Егер жалпы CDD көрсеткіші күтілген 320-дан 0-ден 10%-ға төмен болса, компания электр қуаты бағасына жеңілдік алмайды, бірақ егер жалпы CDD көрсеткіші нормадан 11-20% төмен болса, ConEd 16 000 доллар көлемінде жеңілдік алады. Нормадан одан да көп ауытқулар үшін басқа жеңілдік деңгейлері де қарастырылды. 1997 жылы ауа райы туындылары бірте-бірте биржадан тыс саудаға түсе бастады. Осы өнімдер нарығы өскен сайын, Чикаго тауар биржасы (CME) 1999 жылы алғашқы биржалық ауа райы фьючерстік келісімшарттарын (және тиісті опциондарды) енгізді. CME қазіргі уақытта АҚШ-тың 24 қаласы, Еуропаның он бірі, Канаданың алтысы, Австралияның үші және Жапонияның үші үшін ауа райы туындылары келісімшарттарын тізімдейді. Бұл қаржы құралдарының көпшілігі салқындату градус күндерін немесе жылыту градус күндерін қадағалайды, бірақ басқа өнімдер АҚШ-тың он түрлі аймағындағы қар және жаңбыр жаууын қадағалайды. CME Ұраган индексі – қайта сақтандыру индустриясы әзірлеген инновациялық құрал, ол АҚШ құрлығына келген дауылдардың жел жылдамдығы мен радиусынан шығарылған формулаға негізделген келісімшарттарды ұсынады. Enron Corporation өзінің EnronOnline бөлімшесі арқылы ауа райы туындыларын зерттеуге алғашқылардың бірі болды. Opalesque видео сұхбатында Nephila Capital компаниясының Барни Шойбле кейбір хедж-фондардың ауа райы туындыларын инвестициялық сынып ретінде қарастыратынын айтты. Коммуналдық қызметтер, ауыл шаруашылығы конгломераттары, жеке компаниялар және сақтандыру компаниялары сияқты қарсы тараптар ауа райы туындылары арқылы тәуекелдерін қорғауға тырысады, ал қорлар осы қорғанысты ұсынудағы маңызды серіктес атанды. Соңғы жылдары ауа райы тәуекеліне инвестиция жасаудан, портфеліне байланыссыз активтерді іздейтін инвесторлар үшін тікелей инвестицияларға көшу байқалды. Ауа райы туындылары дәстүрлі қаржы нарықтарына таза корреляциясыз балама болып табылады. 2014 жылы Massive Rainfall онлайн ауа райы туындылары биржасы құрылды және ол белгілі бір қалалардағы белгілі бір күндердегі температураға, жел жылдамдығына және жаңбырға ставка жасау немесе қорғану үшін пайдаланылды, алайда ол жоқ валютадағы жаттығу шоттары үшін білім беру құралы ғана болып көрінеді.
Бағасы
Ауа райы туындыларын бағалау үшін Black-Scholes формуласына ұқсас стандартты модель жоқ, сияқты еуропалық стильдегі акция опционы және осыған ұқсас туындыларды бағалау үшін. Бұл себебі ауа райы туындысының негізгі активі саудаға қолжетімді емес, бұл Black-Scholes моделінің бірқатар маңызды шарттарын бұзады. Әдетте ауа райы туындыларының бағасы бірнеше тәсілмен есептеледі:
Кәсіпкерлік баға белгілеу
Бизнес баға белгілеу үшін ауа райының туынды құралдарын қолданатын компанияның қаржылық көрсеткіштеріне қолайсыз ауа райы жағдайларының әсерін түрлі сценарийлер бойынша түсінуі қажет (яғни, нақты ауа райы айнымалыларына қатысты пайдалылық қисығын анықтау). Содан кейін пайдаланушы, егер мұндай жағдайлар туындаса, өзінің бизнесін қорғау үшін қанша төлеуге дайын екенін шығын-пайда талдауы мен тәуекелге бейімділігіне сүйене отырып анықтай алады. Осылайша, бизнес белгілі бір кезеңге "кепілді ауа райы" алуға мүмкіндік алады, бұл ауа райына байланысты шығындар мен кірістердің өзгеруін едәуір төмендетеді. Балама ретінде, белгілі бір тәуекел деңгейі үшін белгілі бір деңгейдегі кіріс күтетін инвестор, нақты ауа райы құралына байланысты нақты нәтиже тәуекелін көтеру үшін қандай баға төлеуге дайын екенін анықтай алады.
Тарихи баға (Бурн талдау)
Деривативтің тарихи төлемдері күтілімді анықтау үшін есептеледі. Бұл әдіс өте жылдам әрі қарапайым, бірақ сенімді болжамдар бермейді және тек жуық шамамен бағдар ретінде ғана қолданылуы мүмкін. Ол ауа-райы жүйесіне тән түрлі статистикалық және физикалық сипаттамаларды ескермейді.
Индексті модельдеу
Бұл тәсіл негізгі индекстің, яғни туынды құнды анықтайтын индекстің (мысалы, айлық/маусымдық жиынтық жылыту градус күндері) моделін құруды қажет етеді. Индексті модельдеудің ең оңай жолы – индекстің тарихи мәндерінің таралуын модельдеу. Біз параметрлік немесе параметрлік емес үлестірулерді қолдануға болады. Айлық салқындату және жылыту градус күндері үшін қалыпты үлестіруді қабылдау әдетте дұрыс болады. Мұндай модельдің болжамдық күші өте шектеулі. Индексті құру процесін ұсақ масштабта модельдеу арқылы жақсы нәтиже алуға болады. Температуралық келісімшарттар үшін күнделікті орташа (немесе ең төменгі және ең жоғары) температураның уақыт қатарының моделін құруға болады. Күнделікті температура (немесе жаңбыр, қар, жел және т.б.) моделін тек индекстің тарихи уақыт қатарындағы ерекшеліктерге негізделген, кең таралған статистикалық уақыт қатары модельдерін (мысалы, ARMA немесе жиілік доменіндегі Фурье түрлендіруі) пайдалану арқылы құруға болады. Көбірек күрделі тәсіл – әлемдегі мұхит-атмосфера жүйесінің әртүрлі бөліктеріндегі ауа райының кеңістіктік және уақыттық корреляциясына негізделген физикалық түсініктерді/қатынастарды статистикалық модельдерге енгізу (мысалы, біз Эль-Ниньоның температура мен жауын-шашынға тигізетін әсерін қосуға болады).
Ауа райының физикалық модельдері
Біз ауа райы жүйесіндегі байланыстарды сипаттайтын физикалық теңдеулерге негізделген сандық ауа райын болжау модельдерінің нәтижелерін пайдалана аламыз. Олардың болжамдық қабілеті 10-15 күннен астам уақыт аралығында таза статистикалық модельдерге қарағанда нашарлауы немесе олармен тең болуы мүмкін. Айлық температуралық туындының шартының мерзімі ішінде ауа райы туындысын бағалау үшін жиынтық болжамдар ерекше тиімді. Дегенмен, ақылға қонымды ықтималдық болжам алу үшін ансамбльдің жеке мүшелерін "түзету" қажет (мысалы, тарихи көрсеткіштерден есептелген Гаусс ядроларымен).
Статистикалық және физикалық модельдердің араласқышы
Күнделікті немесе айлық ауа райы айнымалыларының уақыт қатарларын модельдеудің тиімді жолы – статистикалық және физикалық ауа райы модельдерін уақыт горизонтына қарай өзгеретін салмақтарды қолдана отырып біріктіру болып табылады. Бұл салмақтар біріктірілген модельдің тарихи деректер бойынша үлгіден тыс бағалау нәтижесінде оңтайландырылған модельдерінен алынады.
Есепке алу әдісі
Ауа райынан сақтандыру полисінен өзгеше, және оның ерекше табиғатына байланысты, ауа райынан туындайтын туынды құралды есепке алу арнайы ережелерге, ең бастысы Қаржылық есеп стандарттары кеңесінің (FASB) Қаржылық есеп стандарттары туралы №133 мәлімдемесіне (SFAS №133) сәйкес жүзеге асырылады. Осы қатаң есеп беру және салық салу тәртібіне байланысты, ауа райынан туындайтын туынды құралдармен мәміле жасауды жоспарлаған кез келген тарап SFAS №133 және қажетті құжаттаманы жақсы білетін бухгалтердің, сондай-ақ салық заңгерінің кеңесін алуы тиіс.