Вазир хан мешіті (пәнджаб, парсы тілінде; Masjid Wazīr Khān) – Пәкістанның Пәнджаб провинциясының Лахор қаласында орналасқан 17 ғасырға жататын моғол мешіті. Бұл мешіт моғол императоры Шах Жахан тұсында, жақын орналасқан Шахи Хаммам мойнақтарымен бірге салынған ғимараттар кешенінің бір бөлігі ретінде салынды. Вазир хан мешітінің құрылысы 1634 жылы басталды және 1641 жылы аяқталды. Ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілуге үміткерлер тізімінде. Моғол дәуіріндегі ең әсем безендірілген мешіттердің бірі саналатын Вазир хан мешіті, каши кари деп аталатын күрделі фаянс плиткасымен және моғол дәуіріне тән фрескалармен толыққанды әшекейленген ішкі беттерімен әйгілі. 2009 жылдан бері мешіт Ага Хан Мәдениет қоры мен Пәнджаб үкіметінің басшылығымен, Германия, Норвегия және АҚШ үкіметтерінің қолдауымен кең ауқымды қайта жаңартудан өтуде.
The Wazir Khan Masjid (Punjabi, Persian, ; Masjid Wazīr Khān) is a 17th century Mughal masjid located in the city of Lahore, Punjab, Pakistan. The mosque was commissioned during the reign of the Mughal Emperor Shah Jahan as a part of an ensemble of buildings that also included the nearby Shahi Hammam baths. Construction of Wazir Khan Mosque began in 1634 C. E., and was completed in 1641. It is on the UNESCO World Heritage Tentative List. Considered to be the most ornately decorated Mughal era mosque, Wazir Khan Mosque is renowned for its intricate faience tile work known as kashi kari, as well as its interior surfaces that are almost entirely embellished with elaborate Mughal era frescoes. The mosque has been under extensive restoration since 2009 under the direction of the Aga Khan Trust for Culture and the Government of Punjab, with contributions from the governments of Germany, Norway, and the United States.
Сәулет
Мешіт биік тұғырға салынған, ал негізгі кіреберісі Вазир Хан алаңына ашылады. Вазир Хан мешітінің сыртқы шеңбері 279 фут (85 м) енінен және 159 фут (48 м) ұзындығынан тұрады, оның басты осі Шахи Гүзәрғаға параллель. Ол қаңқар әктасымен байланыстырылған кірпіштерден тұрғызылған.
The mosque is built on an elevated plinth, with the main portal opening onto the Wazir Khan Chowk. The outer perimeter of the Wazir Khan Mosque measures 279 feet (85 m) by 159 feet (48 m), with the long axis parallel to the Shahi Guzargah. It was built with bricks laid in kankar lime.
Құрылымы
Мешіттің сыртына қараған кірпіштер парсы стиліндегі "каши кари" деп аталатын көркем әшекейлеумен безендірілген. Парсы әсерімен жасалған мотивтерге жұлдыз тәрізді гүлдер мен жүзім шоғырлары кіреді. Мешітте кипарис ағаштарының мотивтері де бар, және бұл мотивті Персиядан алған алғашқы Моғол ескерткіші. Вазир Хан алаңына қарап тұрған кіреберіс порталының фасады Құран аяттары, Мұхаммед пайғамбардың сөздері, Пайғамбарға дұғалар және каллиграфиялық белгілерді қамтитын күрделі плиткалармен және каллиграфиямен әшекейленген. Күмбездің астыңғы жағында жұп-жұп ағаштар, шарап құмыралары және жеміс табақтары бейнеленген фрескалар бар, бұл исламдағы жұмақ тұжырымына сілтеме жасайды. Бұл қала Моғол дәуірінен бұрын Лахорды билеген.
Bricks facing the mosque's exterior are richly embellished with the Persian style title work known as kashi kari. while Persian influenced motifs include star shaped flowers and grapevines. The mosque also contains motifs of cypress trees, and is the first Mughal monument to have borrowed this motif from Persia. The façade of the entry portal facing Wazir Khan Chowk is decorated with elaborate tile work and calligraphy that includes verses of the Quran, the sayings of the Prophet Muhammad, prayers for the Prophet, and calligraphic insignias. The underside of the dome feature frescoes depicting trees in pairs, pitchers of wine, and platters of fruit, which are an allusion to the Islamic concept of Paradise. which ruled Lahore prior to the Mughal era.
Кіру
Вазир Хан мешітіне кіру үлкен Тимурид стиліндегі иван арқылы, ал одан кішірек порталдан, Вазир Хан алаңына қарай өтеді. Иванның екі жағында екі проекцияланған балкон орналасқан. Иванның үстінде күрделі түрде жасалған плиткалармен араб тілінде ислам дінінің сенім туралы жарияланымы жазылған. Иванның екі жағында суфи қасиетті Миан Мирдің шәкірті, каллиграф Мұхаммед Али жазған парсы тіліндегі төрт тармақты өлеңдер бар. Төрт осьтің екеуі Каллиграф базары ретінде жоспарланған, ал қалған екеуі мешіттің кіреберіс порталынан басталып, негізгі намаз залының ортасына дейін түзу сызықпен созылады. Ауланың төрт жағында 32 хан, яғни діни ғалымдар үшін арналған шағын оқу бөлмелері орналасқан. Ол солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған, бес бөлікке бөлінген жалғыз ұзын дәлізбен құрылған, бұл ескі Мариам Замани Бегум мешітінің намаз залына ұқсас. Намаз залының қалған бөлімдерінің үстінде 21 фут биіктігі мен 19 фут диаметрі бар күмбез орналасқан. Әрбір қабырға әрі бөлініп, бірегей мозаикалық суреттермен безендірілген. 1993 жылы бұл орын ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне үміткер ретінде қосылды. 2004 жылы Пәнджаб үкіметі мешітті сақтау және қалпына келтіру жұмыстарын бастады. 2007 жылы Ага Хан Мәдениет трасты Пәнджаб үкіметімен бірлесіп ескерткішті қалпына келтіруге кірісті, ал 2009 жылы Лахордың қабырғалы қаласын қалпына келтіру жұмыстарының аясында мешіттің екі жылдық терең зерттеуін бастады. 2015 жылы Лахор басқару ғылымдары университеті мен АҚШ Халықаралық даму агенттігі арасындағы серіктестік арқылы орын 3D форматта картаға түсірілді.
Entry into Wazir Khan Mosque is through a large Timurid style Iwan over a smaller portal which faces the Wazir Khan Chowk. The iwan is flanked by two projecting balconies. Above the iwan is the Arabic Islamic declaration of faith written in intricate tilework. The panels flanking the iwan contain Persian quatrains written by the calligraphist Muhammad Ali, who was a disciple of the Sufi saint Mian Mir. Two of the four axes are aligned as the Calligrapher's Bazaar, while the other two align in a straight line from the mosque's entry portal, to the centre of the main prayer hall. The courtyard is flanked on four sides by 32 khanas, or small study cloisters for religious scholars. It is divided into five sections aligned into a single long aisle running north to south, similar to the prayer hall at the older Mosque of Mariyam Zamani Begum. The remaining compartment in the prayer hall are topped by a 21 foot tall dome with a diameter of 19 feet, Each wall is divided further, and contain unique mosaic designs. In 1993 the site was added to UNESCO's tentative list for World Heritage Site status. In 2004, the Government of Punjab embarked on conservations and restoration efforts for the mosque. In 2007, the Aga Khan Trust for Culture partnered with the Government of Punjab to restore the monument, and in 2009 began a two year long in depth survey of the mosque as part of a larger effort to restore the Walled City of Lahore. In 2015, the site was mapped in 3D through a partnership between the Lahore University of Management Sciences and the United States Agency for International Development.
Қалпына келтіру
Вазир хан мешітіндегі қайта жаңарту жұмыстары 2004 жылы басталды. 2012 жылы Пәнджаб үкіметі мен Ага Хан мәдениет қоры «Шахи Гүзарға» жобасын іске қосты, ол мешіт пен Дели қақпасы арасындағы Шахи Гүзарғаның бір бөлігін қайта жаңартуға бағытталған. Жобаның бірінші кезеңі аяқталуға дейін Вазир хан мешітінің маңында заңсыз салынған дүкендер көбейіп, мешіттің айналағы ауданнан бөліп тастаған. Шатырлы электр сымдары мешіттің көрінісін нашарлатқан, ал Вазир хан алаңы нашар күтімге түсіп, заңсыз салынған дүкендердің салдарынан кішірейіп қалған. Жобаның бірінші кезеңі заңсыз салынған дүкендерді алып тастап, мешіттің көрінісін қалпына келтірді. Вазир хан алаңының жер басып алулары жойылды, кеңейтілді, ал Динанаттың құдығы қайта жаңартылды. Жоба бойындағы электр сымдары жер астына прокладкаланды, сондай-ақ Вазир хан алаңының шығыс жағындағы Читта қақпасы қайта жаңартылды.
Restoration works at Wazir Khan Mosque began in 2004. In 2012, the Pilot Urban Conservation and Infrastructure Improvement Project—the Shahi Guzargah Project was launched by the Government of Punjab and the Aga Khan Trust for culture which restored a section of Shahi Guzargah between the mosque and Delhi Gate. Prior to completion of the project's first phase, the vicinity around the Wazir Khan mosque had been encroached upon by illegally erected shops which blocked off much of the mosque from the surrounding neighbourhood. Tangled power lines further spoiled views of the mosque, and the Wazir Khan Chowk had been badly neglected and had shrunk in size due to illegally constructed shops. The first phase of the project removed illegally constructed shops, restoring views of the mosque. Wazir Khan Chowk was extensively rehabilitated by removal of encroachments, while the well of Dina Nath was restored. Power lines along the project corridor were also placed underground, and the Chitta Gate at the eastern entrance to Wazir Khan Chowk was rehabilitated.