Торнадо күшінің шкаласы: Фудзита шкаласы (F шкаласы) бұзылған құрылымдар мен өсімдіктерге қарай дауылдың қарқындылығын бағалайды. EF шкаласымен алмастырылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Торнадо қарқындылығын бағалау шкаласы
Scale for rating tornado intensity
Фуджита шкаласы (F Scale; /f//u/'/dʒ//iː//t//ə/), немесе Фуджита-Пирсон шкаласы (FPP шкаласы) – торнадо қарқындылығын бағалау шкаласы, ол негізінен торнадоның адам салған құрылыстар мен өсімдіктерге тигізген зақымына негізделген. Фуджита шкаласының ресми санатын метеорологтар мен инженерлер жердегі немесе әуедегі зақымды зерттеу нәтижесінде, немесе екеуін де қарастыра отырып анықтайды; сондай-ақ жағдайға қарай, жер бетіндегі айналма үлгілер (циклоидты іздер), ауа райы радарының деректері, куәгерлердің көрсетулері, БАҚ хабарлары және зақымдалған орындардың суреттері, сонымен қатар киноға түсірілген жазбалар болған жағдайда фотограммаметрия немесе видеограммаметрия қолданылады. Фуджита шкаласы 2007 жылдың ақпан айында АҚШ-та Күшейтілген Фуджита шкаласымен (EF шкаласы) алмастырылды. 2013 жылдың сәуір айында Канада Экология Канадасы (EC) өз бағалауларында қолданатын 31 "Нақты зақым көрсеткішімен" бірге EF шкаласын қабылдады, Фуджита шкаласы қолданылымнан шығарылды.
The Fujita scale (F Scale; /f//u/'/dʒ//iː//t//ə/), or Fujita–Pearson scale (FPP scale), is a scale for rating tornado intensity, based primarily on the damage tornadoes inflict on human built structures and vegetation. The official Fujita scale category is determined by meteorologists and engineers after a ground or aerial damage survey, or both; and depending on the circumstances, ground swirl patterns (cycloidal marks), weather radar data, witness testimonies, media reports and damage imagery, as well as photogrammetry or videogrammetry if motion picture recording is available. The Fujita scale was replaced with the Enhanced Fujita scale (EF Scale) in the United States in February 2007. In April 2013, Canada adopted the EF Scale over the Fujita scale along with 31 "Specific Damage Indicators" used by Environment Canada (EC) in their ratings.
Өмірбаян
Шкала 1971 жылы Чикаго университетінің профессоры Тед Фуджита мен Ұлттық қауіпті дауылдарды болжау орталығының/NSSFC (қазіргі Дауылды болжау орталығы/SPC) директоры Аллен Пирсон бірлесіп енгізді. 1973 жылы жол ұзындығы мен енін ескере отырып, шкала жаңартылды. АҚШ-та 1970 жылдардың соңынан бастап, торнадолар оқиға болғаннан кейін көп ұзамай бағаланды. Фуджита шкаласы 1950 жылдан бастап Ұлттық мұхиттық және атмосфералық басқарманың (NOAA) Ұлттық торнадо деректер базасына қабылдануына дейін тіркелген торнадоларға ретроспективті түрде қолданылды. Фуджита 1916 жылдан 1992 жылға дейінгі торнадоларды бағалады, ал «Торнадо жобасының» Том Гразулисі АҚШ-тағы 1880 жылға дейінгі барлық маңызды торнадоларды (F2–F5 немесе өлімге әкелген) ретроспективті түрде бағалады. Фуджита шкаланы жасаған кезде желден туындаған зақымдар туралы ақпарат аз болды, сондықтан бастапқы шкала нақты зиян деңгейлері үшін жел жылдамдығының диапазондарындағы білімді болжамдардан аспады. Фуджита тек F0–F5 шкаласын қолдануды көздеді, өйткені ол жақтаулы үйлерге келтірілетін барлық мүмкін зақымдар деңгейін және жел жылдамдығының күтілетін шектерін қамтыды. Дегенмен, ол F6 сипаттамасын қосты, оны «ойға келмейтін торнадо» деп атады, бұл F5 жылдамдығынан жоғары жел жылдамдықтарына және болашақтағы зақымдарды талдаудың жетістіктеріне мүмкіндік беру үшін жасалды. 1974 жылғы «Супер оқиғаның» Огайо штатындағы Ксенияға әсер еткен ең күшті торнадосының ауадан түсірілген суреттеріне сүйене отырып, Фуджита оған F6 қарқындылығы ± 1 шкаласы бойынша алдын ала баға берді. 1977 жылғы Бирмингем–Смитфилд F5 торнадосының зақымдануын Тед Фуджита зерттеді және ол Смитфилд торнадосын F6 деп бағалау туралы оймен ойнады. 2001 жылы торнадо сарапшысы Томас П. Гразулис өзінің «F5–F6 Торнадолары» кітабында: «Менің ойымша, егер F6 торнадосы бейнеге түсірілген болса, ол 1995 жылғы Техас штатының Пампа торнадосы болды» деді. 2023 жылы Дауылды болжау орталығы мен Ұлттық ауа райы қызметі Норман, Оклахома штатында 1970 жылғы Люббок торнадосы бастапқыда F6 деп бағаланғанын, бірақ кейін ресми F5 рейтингісіне төмендетілгенін хабарлады. Сонымен қатар, әр санатта сипатталған зақымдарды тудыру үшін қажетті нақты жылдамдықтардан бастапқы жел жылдамдығы жоғары екені анықталды. Қателік санаттың өсуімен, әсіресе F3 мен F5 аралығында, көбірек білінеді. NOAA «жел жылдамдығының нақты сандары – болжамдар ғана және олар ғылыми тұрғыдан ешқашан расталған емес. Орыннан орынға, тіпті ғимараттан ғимаратқа да бірдей көрінетін зақымдарды әртүрлі жел жылдамдықтары тудыруы мүмкін. Кез келген жағдайда торнадоның зақымдануын толық инженерлік талдаусыз, осы зақымды тудыру үшін қажетті желдің нақты жылдамдығы белгісіз болады» деп мәлімдеді. Осыдан кейін инженерлер мен метеорологтар желдің жақсырақ болжамдарын жасау арқылы «Күшейтілген Фуджита шкаласын» жасады.
The scale was introduced in 1971 by Ted Fujita of the University of Chicago, in collaboration with Allen Pearson, head of the National Severe Storms Forecast Center/NSSFC (currently the Storm Prediction Center/SPC). The scale was updated in 1973, taking into account path length and width. In the United States, starting in the late 1970s, tornadoes were rated soon after occurrence. The Fujita scale was applied retroactively to tornadoes reported between 1950 and the adoption of the scale in the National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) National Tornado Database. Fujita rated tornadoes from 1916 to 1992 and Tom Grazulis of The Tornado Project retroactively rated all known significant tornadoes (F2–F5 or causing a fatality) in the U. S. back to 1880. At the time Fujita derived the scale, little information was available on damage caused by wind, so the original scale presented little more than educated guesses at wind speed ranges for specific tiers of damage. Fujita intended that only F0–F5 be used in practice, as this covered all possible levels of damage to frame homes as well as the expected estimated bounds of wind speeds. He did, however, add a description for F6, which he called an "inconceivable tornado", to allow for wind speeds exceeding F5 and possible advancements in damage analysis that might show it. Based on aerial photographs of the damage it caused, Fujita assigned the strongest tornado of the 1974 Super Outbreak, which affected Xenia, Ohio, a preliminary rating of F6 intensity ± 1 scale. The 1977 Birmingham–Smithfield F5 tornado's damage was surveyed by Ted Fujita and he “toyed with the idea of rating the Smithfield tornado an F6.” In 2001, tornado expert Thomas P. Grazulis stated in his book F5–F6 Tornadoes; "In my opinion, if there ever was an F6 tornado caught on video, it was the Pampa, Texas tornado of 1995". In 2023, it was announced by the Storm Prediction Center and National Weather Service Norman, Oklahoma that the 1970 Lubbock tornado was originally rated F6, which was later downgraded to its official rating of F5. Furthermore, the original wind speed numbers have since been found to be higher than the actual speeds required to incur the damage described at each category. The error manifests itself to an increasing degree as the category increases, especially in the range of F3 through F5. NOAA notes that "precise wind speed numbers are actually guesses and have never been scientifically verified. Different wind speeds may cause similar looking damage from place to place—even from building to building. Without a thorough engineering analysis of tornado damage in any event, the actual wind speeds needed to cause that damage are unknown." Since then, the Enhanced Fujita Scale has been created using better wind estimates by engineers and meteorologists.
АҚШ-та қызметтен шығару
Фудзита шкаласы, 1971 жылы дауылдың күші мен жолын ажырату мақсатымен енгізілген, жел жылдамдықтарын зиянға қатысты белгіледі, бірақ бұл ең жақсы жағдайда білімді шамалаулар еді. Фудзита және басқалар мұны бірден түсінді және 1970-ші жылдардың соңына дейін қарқынды инженерлік талдау жүргізілді. Осы зерттеулер, сондай-ақ кейінгі зерттеулер көрсеткендей, сипатталған зиянды келтіру үшін қажетті дауыл желдің жылдамдығы, әсіресе жоғары санаттарда, F шкаласы көрсеткеннен әлдеқайда төмен болды. Сонымен қатар, шкала дауылдың қандай зиян келтіруі мүмкін екенін жалпы түрде сипаттағанымен, ғимараттың беріктігі және зиянды арттыруға болатын басқа факторларға ең аз мүмкіндік берді. Фудзита 1992 жылы осы мәселелерді шешуге тырысып, өзгертілген Фудзита шкаласын ұсынды, бірақ ол кезде ол жартылай зейнеткерлікке шыққан еді және Ұлттық ауа-райы қызметі толығымен жаңа шкалаға өтуге мүмкіндік таппады, сондықтан ол көп қолданылмады. АҚШ-та 2007 жылдың 1 ақпанында АҚШ және Канада ғана кеңейтілген Фудзита шкаласын ресми түрде қабылдады.
The Fujita scale, introduced in 1971 as a means to differentiate tornado intensity and path area, assigned wind speeds to damage that were, at best, educated guesses. Fujita and others recognized this immediately and intensive engineering analysis was conducted through the rest of the 1970s. This research, as well as subsequent research, showed that tornado wind speeds required to inflict the described damage were actually much lower than the F scale indicated, particularly for the upper categories. Also, although the scale gave general descriptions of damage a tornado could cause, it gave little leeway for strength of construction and other factors that might cause a building to sustain more damage at lower wind speeds. Fujita tried to address these problems somewhat in 1992 with the Modified Fujita Scale, but by then he was semi retired and the National Weather Service was not in a position to update to an entirely new scale, so it went largely unenacted. In the United States, on February 1, 2007, The U. S. and Canada are the only countries to officially adopt the Enhanced Fujita scale.