Ев Кури: ғалым отбасының жазушы және журналисі

Кіріспе

Француз-американдық журналист және пианист (1904–2007)

Ève Denise Curie Labouisse (ɛv dəniz kyʁi labwis; 6 желтоқсан 1904 – 22 қазан 2007) – француз және американдық жазушы, журналист және пианист. Ève Curie – Мари Склодовская Кюри мен Пьер Кюридің кіші қызы. Оның әпкесі Ирен Жолио-Кюри, ал күйеуі Фредерик Жолио-Кюри болды. Ол журналист ретінде жұмыс істеді және анасының өмірбаяны – «Мадам Кюри» және соғыс тілшілігінен құралған «Жауынгерлер арасындағы саяхат» кітабының авторы. 1960 жылдардан бастап ол ЮНИСЕФ ұйымында жұмыс істеп, дамып келе жатқан елдердегі балалар мен аналарға көмек көрсетті. Ève отбасының ғылыммен айналыспаған және Нобель сыйлығын жеңіп алмаған жалғыз мүшесі болды. Алайда, оның күйеуі Генри Ричардсон Лабуисс 1965 жылы ЮНИСЕФ атынан Нобель бейбітшілік сыйлығын алды, осылайша Кюри отбасының бес Нобель сыйлығына ие болған тарихы толыққанды аяқталды.

Балалық шақ

Эва Дениз Кюри 1904 жылғы 6 желтоқсанда Парижде дүниеге келді. Ол Мари және Пьер Кюри ғалымдарының кіші қызы, оның тағы бір қызы Ирен (1897 жылы туған) болды. Эва әкесін танымады, ол 1906 жылы ат арбасының соқтығысынан қаза тапты. Осы оқиғадан кейін Мари Кюри күйеуінің Сорбоннадағы оқытушылық лауазымын қабылдады. Оның қайын атасы, доктор Эжен Кюри, әйелі қайтыс болғаннан кейін отбасымен бірге тұрды және Пьер мен Мари, содан кейін тек Мари жұмысқа кеткен кезде балаларды күткен. 1910 жылы ол қайтыс болғаннан кейін Мари Кюри гувернантердің көмегімен қыздарын өзі тәрбиелеуге қалды. Кейінірек Эва бала кезінде анасының жеткілікті көңіл бөлмегенін, ал жасөспірім шағында ғана оған деген эмоционалдық байланысы күшейгенін мойындады, бірақ Мари екі қызының біліміне және олардың қызығушылықтарын дамытуға көп көңіл бөлді. Ирен анасының ізімен жүріп, көрнекті ғалым болды (ол күйеуі Фредерик Жолио Кюримен бірге 1935 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығын алды), ал Эва көбірек көркемдік және әдеби қызығушылық танытты. Ол бала кезінен-ақ музыкаға ерекше қабілеті болды. Ауа райына қарамастан, олар ұзақ серуендеп, велосипедпен жүретін. Жазда олар жүзіп жүрді, ал Мари Сеу, О-де-Сендегі үйінің бақшасына гимнастика құралдарын орнатты. Эва мен Ирен тігін тігуді, бау-бақшамен айналысуды және тамақ дайындауды үйренді. Қыздар француз азаматтары болғанымен (Эва кейін американдық азамат болды), олардың ана тілі француз тілі болса да, олар поляк тегімен таныс және поляк тілінде сөйлей білді. 1911 жылы олар Польшаға (сол кезде Австрия билігінде болған оңтүстік бөлігіне) сапар жасады. Польшаға сапар барысында олар жылқыға мініп, тауларға шықты.

Жастық шақ

1921 жылы Ева Атлант мұхиты арқылы алғашқы сапарына шықты: сол көктемде ол апасы мен анасымен бірге RMS Olympic кемесімен Нью-Йоркке жөнелді. Мария Кюри, екі рет Нобель сыйлығының лауреаты, радий мен полонийді ашқан ғалым, барлық құрметпен қарсы алынды; оның қыздары да американдық жоғары қоғамда өте танымал болды. Ева тойларда жарқырап, қуанышпен көзге түсетін, баспасөз оны "радийлі көздері бар қыз" деп атады. Сапар барысында Ева мен Ирен анасының "қорғаушылары" рөлін атқарды – Мария, әдетте ғылыми зерттеулерге ден қойып, қарапайым өмірді ұнататын, оған көрсетілетін құрметпен әрдайым ыңғайсыздық сезінетін. АҚШ-та Мария, Ирен және Ева Вашингтонда президент Уоррен Г. Хардингпен кездесіп, Ниагара шарлауының сұлулығына тәнті болды және пойызбен Гранд-Каньонды аралады. Олар 1921 жылдың маусым айында Парижге оралды. Ева, әпкесі Ирен сияқты, Париждегі Севинье колледжін бітірді, онда 1925 жылы бакалавр дипломын алды. Осы жылдары фортепиано шеберлігін жетілдіріп, 1925 жылы Парижде алғашқы концертін өткізді. Кейін ол француз астанасында, провинцияларда және Бельгияда көптеген концерттер берді. 1926 жылы Ирен Фредерик Жолиоға үйленгеннен кейін, Ева анасымен бірге Парижде қалды, оған күтім жасап, Франция, Италия, Бельгия және Швейцарияға сапарларында бірге болды. 1932 жылы олар Чехословакия президенті Томаш Масарикпен бірге Испанияға сапар шекті. Ева анасын жақсы көргенімен, мінезі анасынан (және әпкесі Иреннен) мүлдем өзгеше болды. Ол ғылымға қызығушылық танытпады, гуманитарлық салаларды артық көрді. Анасынан айырмашылығы, ол әрқашан сәнді өмірге құштар болды. Мария қарапайым қара киім кисе, Ева әрқашан әдемі киімдерге, биік өкшелі аяқ киімге және макияжға мән беріп, тойларда жарқырауға ұмтылды. Дегенмен, Ева мен Ирен аналарын қайтыс болғанға дейін адалдықпен күтіп-баптады. Мария апластикалық анемиядан зардап шекті, бұл ауру, мүмкін, ұзақ жылдар бойы иондаушы сәулелерге ұшыраудың салдарынан туған, ол 1934 жылдың 4 шілдесінде дүние салды.

In 1921, Ève set off on her first journey across the Atlantic Ocean: that spring, she sailed with her sister and mother on board the ship RMS Olympic to New York City. Marie Curie, as a two time laureate of the Nobel Prize, the discoverer of radium and polonium, was welcomed there with all due ceremony; her daughters were also very popular with American high society. Radiant at parties and joyous, Ève was dubbed by the press "the girl with radium eyes". During the trip Ève and Irène also acted as their mother's "bodyguards" – Marie, usually focused on research work and preferring a simple life, did not always feel comfortable facing the homage paid to her. While in the United States, Marie, Irène and Ève met President Warren G. Harding in Washington, D. C., saw Niagara Falls and went by train to see the Grand Canyon. They returned to Paris in June 1921. Ève, like her sister Irène, graduated from the Collège Sévigné, a non denominational private high school in Paris, where she obtained her baccalaureate in 1925. Meanwhile, she also improved her piano skills and gave her first concert in Paris in 1925. Later, she performed on stage many times, giving concerts in the French capital, in the provinces and in Belgium. After Irène married Frédéric Joliot in 1926, Ève stayed with her mother in Paris, taking care of her and accompanying her on trips throughout France, Italy, Belgium, and Switzerland. In 1932, they also accompanied the President of Czechoslovakia, Tomáš Masaryk, on his trip to Spain. Although she loved her mother, Ève had a quite different personality from her (and from her sister Irène). She was not interested in science, preferring the humanities. Unlike her mother, she was always attracted by refined life. Whereas Marie usually wore simple, black dresses, Ève always cared about smart clothes, wore high heeled shoes and make up, and loved shining at parties. However, both Ève and Irène nursed their mother with devotion until her death. Marie, ill with aplastic anemia, probably caused by her long term exposure to ionizing radiation, died on July 4, 1934.

Анам қайтыс болғаннан кейін

Мари Кюри қайтыс болғаннан кейін, Эва оның есімін ардақтау үшін өмірбаянын жазуға шешім қабылдады. Осы мақсатта ол әлеуметтік өмірден уақытша шеттеліп, Ивелиндегі Аутейль қаласындағы шағын пәтерге көшіп, Мари қалдырған құжаттар мен хаттарды жинап, ретке келтірді. 1935 жылдың күзінде ол анасының балалық шағы мен жастық шағы туралы ақпарат іздеу үшін Польшадағы отбасына барды. Осы еңбектің нәтижесінде 1937 жылы Франция, Ұлыбритания, Италия, Испания, АҚШ және басқа да елдерде бірдей жарияланған «Мадам Кюри» атты өмірбаян жарық көрді. «Мадам Кюри» бірден үлкен танымаллыққа ие болды; көптеген елдерде, соның ішінде АҚШ-та, ол бестселлер атанды. АҚШ-та ол Америка кітап сатушылар қауымдастығының шешімімен үшінші жылдық «Фикция емес кітаптар» номинациясы бойынша Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алды. 1943 жылы Metro Goldwyn Mayer киностудиясы осы өмірбаянды экранға түсірді, басты рөлде Гри Гарсон ойнады. Эва әдеби және журналистік қызметпен айналыса бастады. Анасының өмірбаянын жазумен қатар, ол «Кандид» апталығында музыкалық рецензиялар, ал Париждің басқа газеттерінде театр, музыка және кино туралы мақалалар жариялады. Еуропаға оралғаннан кейін Эва Кюри Италия кампаниясы кезінде еркін француз армиясының әйелдер медициналық корпусында ерікті болып қызмет етті, онда француздық 1-ші бронетанкті дивизияның лейтенанты шеніне көтерілді. 1944 жылдың тамызында ол әскерлерімен бірге Францияның оңтүстігіндегі Прованс аймағына десант түсірді. Ол көрсеткен қызметтері үшін «Croix de guerre» орденімен марапатталды.

Соғыстан кейін

Франция азат етілгеннен кейін Эва Кюри 1944-1949 жылдары күн сайын шығатын "Paris Presse" газетінің редакторларының бірі болды, сонымен қатар саяси салаға да белсенді қатысты. Мысалы, ол де Голль үкіметінде әйелдер ісі жөніндегі жауапкер болды, ал 1948 жылы басқа да белгілі еуропалық зиялылармен бірге Израиль мемлекетін мойындау үшін Біріккен Ұлттар Ұйымына үндеді. 1952–1954 жылдары ол НАТО-ның бірінші Бас хатшысы Хейстингс Лионель Исмайдың жеке кеңесшісі болды. 1954 жылдың 19 қарашасында ол американдық саясаткер және дипломат Генри Ричардсон Лабуисс кішіге үйленді, ол 1962-1965 жылдары Грекиядағы АҚШ елшісі қызметін атқарды. Эва Кюри 1958 жылы АҚШ азаматы атанды.

ЮНИСЕФ-пен жұмыс

1965 жылы Евтің күйеуі АҚШ үкіметіндегі жұмысын тастады, Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы У Тант оған Біріккен Ұлттар Ұйымының Балалар қоры ЮНИСЕФ-тің атқарушы директоры лауазымын ұсынғаннан кейін. Лабуис 1979 жылға дейін бұл қызметте болды, оның әйелі де ұйым үшін жұмыс істеп, оны белсенді түрде қолдады және оны көбінесе "ЮНИСЕФ-тің бірінші ханымы" деп атады. Олар ЮНИСЕФ-тің көмегін алған, көбінесе үшінші дүние елдеріне жататын 100-ден астам елді аралады. 1965 жылы Лабуис әйелімен бірге ұйымына берілген Нобель бейбітшілік сыйлығын қабылдады.