Кіріспе

Француз драматургі және белсенді (1748–1793)

Олимп де Гуж (ɔlɛ̃p də ɡuʒ; туған Мари Гуз; 7 мамыр 1748 – 3 қараша 1793) – француз драматургі және саяси белсенді. Ол әйел және әйел азаматтың құқықтары туралы декларациясы, сондай-ақ әйелдердің құқықтары және құлдыққа қарсы күрес туралы жазбаларымен танымал. Оңтүстік-батыс Францияда туған де Гуж 1780 жылдары Парижде драматург ретінде мансабын бастады. Адам құқықтарын жақтаған ол Франциядағы құлдыққа қарсы шыққан алғашқылардың бірі болды. Оның пьесалары мен памфлеттері ажырасу және неке, балалардың құқықтары, жұмыссыздық және әлеуметтік қамсыздандыру сияқты түрлі мәселелерді қамтиды. Драматург және саяси белсенді болумен қатар, революцияға дейін ол шағын актриса болған. Де Гуж француз революциясының басталуын қуанышпен қарсы алды, бірақ әйелдерге тең құқық берілмегеніне көңілі қалды. 1791 жылы 1789 жылғы Адам және азамат құқықтары декларациясына жауап ретінде де Гуж әйел және әйел азаматтың құқықтары туралы декларациясын жариялады, онда ол еркек билігіне қарсы шығып, әйелдерге тең құқықтарды қорғауды ұсынды. Де Гуж умерен Жирондисттермен байланысты болды және Людовик XVI-ның өлім жазасына кесілуіне қарсы болды. Оның күшейе берген жазбалары, онда Максимилиан Робеспьердің радикалды Монтаньярлары мен Террор кезеңіндегі революциялық үкіметке шабуыл жасады, оның 1793 жылы тұтқындалуына және гильотинада өлімге кесілуіне әкелді.

Туу және ата-аналық

Мари Гузе 1748 жылдың 7 мамырында Францияның оңтүстік-батысындағы Монтобан, Кверси қаласында (қазіргі Тарн-и-Гаронна департаменті) дүниеге келді. Оның анасы, Анна Олимп Муиссе Гузе, буржуазия отбасының қызы болған. Әкесінің кім екені нақты белгісіз. Оның әкесі анасының күйеуі Пьер Гузе болуы мүмкін, немесе ол Жан Жак Лефранның заңсыз қызы болуы мүмкін, Помпиньян маркизі. XVIII ғасырдағы басқа да әңгімелерде оның әкесі Людовик XV болуы мүмкін екені айтылған, бірақ бұл сәйкестік сенімді деп есептелмейді. Помпиньян Мари дүниеге келмес бұрын, 1747 жылы Монтобанға оралды. Пьер 1750 жылы қайтыс болды. Дегенмен, кейбір тарихшылар Гузе бұл оқиғаны естеліктері үшін, Париждегі өмірін бастағанда беделін және әлеуметтік жағдайын арттыру үшін құрастырған болуы мүмкін деп санайды. Ол сауатсыз болғандықтан, хатшыға диктант айтқан деседі. Гузе 1765 жылдың 24 қазанында Луи Ив Обриге, тамақ дайындаушыға, өз еркінен тыс үйленді. Оның жартылай автобиографиялық "Мемори" романының кейіпкері үйленгенде он төрт жаста; ал жаңа Мари Обридің өзі он жетіде еді. Маридің анағұрлым көп байлығы күйеуі Луиге жұмысынан кетіп, өз кәсібін бастауға мүмкіндік берді. 1766 жылдың 29 тамызында олар Пьер Обри атты ұлды дүниеге әкелді. Сол қарашада Тарн өзенінің тасқыны Луидің өліміне себеп болды. Ол екінші рет үйленбеді, неке институтын "сенім мен махаббаттың қабірі" деп атады. Күйеуінің өлімінен кейін Мари Обри деген атпен танымал болған ол өзінің тегін (Гузе) алып, анасының екінші есімін, Олимпті қосып, есімін Олимп де Гузе деп өзгертті. Одан кейін көп ұзамай Лионнан келген бай саудагер Жак Битрикс де Розиермен қарым-қатынас бастады.

Парижге көшіп бару

1768 жылы Битрикс де Гуждің Парижге көшуіне қаржы жұмсады және оған тұрақты табыс берді. Де Гуж Париждің көркемдік және философиялық салондарына қатысты, онда Ла Харп, Мерсье және Шамфорт сияқты көптеген жазушылармен, сондай-ақ Бриссо және Кондорсе сияқты болашақ саясаткерлермен танысты. Ол көбінесе драматург болған мадам де Монтессон мен графша де Боарнеидің салондарына шақырылатын. Де Гуж Парижде жазушы ретінде мансабын бастады, 1784 жылы роман жариялады, содан кейін драматург ретінде жемісті еңбек етті. Ол провинциялық және қарапайым отбасынан шыққан әйел болғандықтан, Париждің жоғары қоғамына бейімделуге тырысты. Де Гуж өзінің ресми хаттарына «citoyenne» – азамат сөзінің әйелдік түрін қойды. Революцияға дейінгі Францияда азаматтар болған жоқ, авторлар патшаның поддандылары болды, бірақ революциялық Францияда тек «citoyens» болды. 1792 жылдың қазан айында Конвент «мадам» және «мадемуазель» сөздерін «citoyenne» сөзімен алмастыру туралы жарлық шығарды. 1788 жылы ол француз колонияларындағы құлдардың тағдырына деген қайырымдылықты талап ететін «Réflexions sur les hommes nègres» еңбегін жариялады. Де Гуж үшін Францияның автократиялық монархиясы мен құлдық институты арасында тікелей байланыс болды. Ол: «Барлық жердегі адамдар тең. Әділ патшалар құлдарды қаламайды; олар өзіне мойынсұнғыш поддандылары бар екенін біледі» деді. Ол 1785 жылы танымал Comédie Française театрында қойылған «L'Esclavage des Noirs» пьесасы арқылы көпшіліктің назарына ілікті. Француз колонияларындағы құлдыққа қарсы ұстанымы оны қорқытулардың нысанына айналдырды.

Революциялық саясат

Адам құқықтарының жақтаушысы де Гуж революцияның басталғанын үміт пен қуанышпен қарсы алды, бірақ теңдік (égalité) әйелдерге де қолданылмағандықтан, көп ұзамай көңілі тоңды. 1791 жылы Джон Локктың табиғи құқықтар туралы еңбектерінен шабыттанған де Гуж, «Әлеуметтік клуб» деп те аталатын Ақиқат достарының қоғамына қосылды. Бұл қоғам әйелдерге тең саяси және құқықтық құқықтарды орнату мақсатымен құрылған. Мүшелері кейде әйелдер құқығын жақтаушы Софи де Кондорсе үйінде жиналатын. 1791 жылы «Адам және азамат құқықтарының декларациясына» жауап ретінде ол «Әйел және азаматшаның құқықтарының декларациясын» жазды. Осы кітапшада ол алғаш рет өзінің танымал сөзін айтты:

«Әйелдің дарға асылуға құқығы бар. Ол сөз сөйлейтін трибунаға да тең құқықпен көтерілуі керек». Одан кейін ол Жан Жак Руссоның танымал еңбегімен аталған «Әлеуметтік келісімшартты» («Contrat Social») жазды, онда гендерлік теңдікке негізделген неке ұсынылды. Де Гуж зорлық-зомбылыққа негізделген революцияны жақтамады және 1792 жылы «Қара құлдық» еңбегін жариялады, онда құлдарға және құлдықтың қасіретіне «жабайы және қатыгез азаптаулармен» жауап берген еркін адамдар, тирандардың мінез-құлқына ақтаушылық жасайды деп мәлімдеді. Парижде де Гуж, Париж мэрінің айтуынша, пьесасы арқылы Сен-Домингдегі көтеріліске ықпал еткен деп айыпталды. 1792 жылдың желтоқсанында қайта қойылған кезде Парижде тәртіпсіздік болды. Де Гуж Людовик XVI-ның өлім жазасына қарсы болды (оқиға 1793 жылдың 21 қаңтарында болды), өлім жазасына қарсы болғандықтан және конституциялық монархияны жақтағандықтан. Бұл оған көптеген қатал республикашылдардың наразылығын туғызды, тіпті келесі ұрпаққа дейін, мысалы, 19 ғасырдың тарихшысы Жюль Мишеле, революцияның жақтаушысы, «Ол өзінің әлсіз санасы түсінбеген бірнеше мәселелерге қатысып, жазды» деп жазды. Мишеле әйелдердің саяси қатысуына қарсы болды және де Гужді ұнатпады. 1792 жылдың желтоқсанында Людовик XVI сотқа тартылатын кезде, ол Ұлттық Ассамблеяға оны қорғауды ұсынды, бұл көптеген депутаттардың ашуын туғызды. Ол хатында оның алданып, патша ретінде кінәлі, бірақ адам ретінде кінәсіз екенін және оны өлтірудің орнына елден қуу керектігін айтты. Олимп де Гуж Жиронда фракциясымен байланысты болды, бұл оның өлім жазасына кесілуіне әкелді. Көптеген адамдар ойлайтындай, ол феминизмі үшін дарға асылмады. Оның қылмысы – Монтаньяр революциялық орталық билігінің орнына федерализмді тарату болды. Террор кезіндегі революциялық билік еркектердің саяси билігіне баса назар аударумен бірге, мысалы, әйелдерді якобин клубтарынан қуумен аяқталды. Ол Гиронда фракциясының мүшесі болғандықтан, Монтаньяр фракциясының радикалдық мақсатына ұшырады. Людовик XVI-ның өлім жазасынан кейін ол Робеспьердің Монтаньяр фракциясынан сақтанды және ашық хаттарында олардың зорлық-зомбылығы мен жазалап өлтірулерін сынады. [13]

Тұтқындау және өлтіру

Революция қарқынымен дами келе, ол өзінің жазбаларында көбірек ызаланды. 1793 жылғы 2 маусымда Монтаньяр фракциясының якобиндері көрнекті Жирондистерді тұтқындады; олар қазан айында гильотинаға жіберілді. Соңында, оның 1793 жылғы плакаты "Үш урна, немесе Отанның құтқарылуы, әуедегі саяхатшы" оны тұтқындауға себеп болды. Олимп осы басылымда: "Енді заңдарының күшінен туындайтын лайықты үкімет құру уақыты келді; енді тек қарсы пікірде болғандықтан ғана болатын адам өлтірулерді және олардың тудыратын азабын тоқтату уақыты келді. Әркім өз санасын тексерсін, осы ұзаққа созылған даудың қаншалықты зиян келтіргенін көріп, содан кейін әркім өзі таңдаған үкімет туралы еркін пікір білдірсін. Көпшілік жеңіске жетіп, өлім тынығуы керек, ал анархия жер астына қайтуы керек" деп жазды. Ол сондай-ақ Революцияның қан төгілуін тоқтатуға шақырып, "Сіздің қазынаңызды жұтып, ең жақсы жас буындарыңызды қырған осы қатыгез соғысқа тоқтату уақыты келді. Қан, ах, тым еркін ағып кетті!" деді және "Бөлінген француз халқы үш қарсы үкімет үшін күресіп жатыр; соғысып жатқан бауырлар сияқты, олар құлауға асығып, мен оларды тоқтатпасам, тебандықтарды еліктеп, соңғы адамға дейін бір-бірінің тамақтарын кесіп тастайды" деп ескертті. Бұл шығармада үш үкімет түрін таңдау үшін халық сұрауы талап етілді: біріншісі – унитарлық республика, екіншісі – федералистік үкімет, үшіншісі – конституциялық монархия. Бірақ мәселе мынада: Революция заңы бойынша, монархияны қайта орнатуға шақыратын кітап немесе брошюра жазу өлім жазасына әкелді. Мари Олимп де Гуж 1793 жылғы 20 шілдеде тұтқындалды. Шілдеде тұтқындалса да, ол сол жылдың қараша айына дейін өмірінің соңына дейін күте алмады. Тұтқындалғаннан кейін комиссарлар оның үйінде дәлелдер іздеді. Үйде ештеңе таба алмағаннан кейін, ол оларды өз қағаздарын сақтаған қоймаға ерте салған. Сонда комиссарлар "Франция сақталды немесе Тиран тақтан алынды" деп аталатын аяқталмаған пьесаны тапты. Бірінші актіде (тек бірінші акті мен жартысы ғана сақталған), Мари Антуанетта құлап бара жатқан монархияны сақтау үшін қорғаныс стратегияларын жоспарлап, де Гуждің өзінің ішінде болған революциялық күштермен бетпе-бет келеді. Бірінші актіде де Гуж патшайымды опасыздық ниеттері үшін айыптап, оған халқын қалай басқару керектігін түсіндіреді. Де Гуж де, оның прокуроры да осы пьесаны сотта дәлел ретінде пайдаланды. Прокурор де Гуждің патшайымды бейнелеуі патшалықтарға деген ықылас пен қолдауды оятуы мүмкін деп мәлімдеді, ал де Гуж пьесаның оның Революцияны әрқашан қолдағандығын көрсеткенін айтты. Ол адвокатсыз үш ай түрмеде отырды, өйткені төреші де Гуждің өзін-өзі қорғауға толыққанды қабілетті екендігіне байланысты адвокатқа құқығын жоққа шығарды. Судья бұл шешімін де Гуждің өзінің жазбаларында өзін-өзі бейнелеуге бейімділігіне негіздеген болуы мүмкін. 1793 жылғы 2 қарашада ол оған былай деп жазды: "Мен өлемін, менің жақын балам, менің Отаным мен халқыма деген құдайға табынуымның құрбаны ретінде. Республикашылдық маскасының артында менің жауларым аяусыз жазаға тартты". 1793 жылғы 3 қарашада Революциялық трибунал оны өлім жазасына кесіп, опасыздықпен айыптап, монархияны қайта орнатуға тырысқандығы үшін жазалады. Олимп Кондорсе жазаланғаннан бір ай өткен соң және Жирондистердің басшылары гильотинаға тірелгеннен үш күн өткен соң өлім жазасына кесілді. Оның денесі Мадлен зиратында жерленді. Олимптің соңғы сәттерін оқиғалардың хроникасын жазып қалған анонимді париждік былай деп сипаттады: Кеше, кешкі сағат жетіде "әдебиет әйелі" деген танымал атағы бар ерекше тұлға Олимп де Гуж ажауға әкелінді, ал бүкіл Париж оның сұлулығына таңданып, оның тіпті алфавитті білмейтінін білді. Ол ажауға тыныш және сабырлы түрде жақындады және оны осы азаптау орнына жеткізген гильотинаның ашуын оның ешқашан көрмеген батылдығы мен сұлулығын мойындауға мәжбүр етті. Бұл әйел өзін Революцияға, жан-тәнімен берді. Бірақ Якобиндер қабылдаған жүйенің қаншалықты зұлым екенін тез түсінген ол өз қадамдарын кері қайтаруды шешті. Ол өзінің баспадан шығарған әдеби туындылары арқылы зұлымдарды әшкерелеуге тырысты. Олар оны ешқашан кешірмеді, ол өзінің абайсыздығы үшін өмірімен төледі.

Өлімнен кейінгі саяси әсері

Оның өлімі басқа да саяси белсенді әйелдерге ескерту болды. 1793 жылғы 15 қарашада Коммуна отырысында Пьер Гаспар Шомет фригиялық бас киген әйелдер тобына ескертіп, «намысты Олимп де Гуж, әйелдердің саяси клубтарын құрған алғашқы әйел, ол үй шаруашылығынан бас тартып, Республика ісіне араласты, және оның басы заңның кек алушы қылының астына түсті» деді. Де Гуждің саяси құрылымдар тарапынан өлімнен кейін бейнеленуі жаңылыс болды, себебі де Гуж Революциялық Республикалық Әйелдер Қоғамын құруда ешқандай рөл атқармады. Ол өз саяси жазбаларында әйелдерді үйлерін тастап кетуге шақырмаған, бірақ саясаткерлер оны табиғи тәртіптің жауы, демек, биліктегі Якобиндер партиясының жауы ретінде көрсетті. Парадоксалдысы, Революциялық Республикалық Әйелдер Қоғамын құрған Клэр Лакомб пен Полин Леон өлім жазасына кесілген жоқ. Лакомб, Леон және Тэройн де Мерикур әйелдер мен аралас клубтарда сөйлеген, ал Ассамблеяда де Гуж көпшілік алдында сөйлеуге құлшынбаса да, көптеген памфлеттер жариялаған. Алайда, Шомет Жирондистердің бейшара қарсыласы болды және де Гужді оның өлім жазасына кесілгеніне дейін табиғатқа қарсы және республикалық емес деп сипаттады. 1793 жыл революциялық Францияда әйелдердің орнын құру және Жирондистердің Марианна бейнесін жою үшін шешуші жыл болды. Сол жылы саясатта белсенді рөл атқарған Мадам Роланд пен Мария Антуанетта сияқты бірнеше әйелдер өлімге кесілді. Жаңа Республикалық – жаңа азаматты тәрбиелейтін республикалық ана болды. Осы кезеңде Конвент барлық әйелдердің саяси бірлестіктерін тыйым салып, көптеген саяси белсенді әйелдерді өлімге жіберді. 1793 жыл революциядан кейінгі Францияда мыңдаған адамның өлімге кесілген Террор кезеңінің басталуын белгіледі. Атлантика арғы жағында француз төңкерісін бақылағандар қорқынышқа бірікті, бірақ бостандық, теңдік, бауырластық идеялары өзділігінен дамыды. Де Гуждің «Әйел және Әйел Азаматтың құқықтары туралы декларациясы» кеңінен таралып, Атлантика әлеміндегі әйелдердің жақтастарының жазбаларына әсер етті. Оның жарияланғанынан бір жыл өткен соң, 1792 жылы француз төңкерісін мұқият бақылаған Мэри Уолстонкрафт «Әйел құқықтарын қорғау» еңбегін жариялады. Әйелдер және олардың құқықтарының жетіспеушілігі туралы жазбалар кеңінен қол жетімді болды. Француз әйелдерінің революция кезіндегі тәжірибесі ұжымдық санаға енді. Америкалық әйелдер өздерін «ситизенка» (қала азаматы) деп атап, теңдік пен бостандыққа қол жеткізу үшін көшеге шықты. Де Гуж атылған жылдың өзінде «Екі әйгілі жесірдің некесі туралы» атты памфлет анонимді түрде жарияланды, онда «Америка мен Францияның екі әйгілі жесірі, күйеулерінің жаман қарым-қатынасынан кейін олардан бас тартып, ең жақын достық пен бірлікте өмір сүруді жоспарлады» делінген. Хелен Мария Уильямс пен Леонора Сансей сияқты авторлардың жазған әйелдерді зорлық-зомбылық күресінің ортасына қоятын революциялық романдар жарық көрді, олар әйелдердің дауыс беру құқығын талап етті. Оның өлімінен кейін оның ұлы Пьер Обри оның саяси мұрасын қолдамайтынын білдіретін хатқа қол қойды.

Жазу

Олимп де Гуждің барлық пьесалары мен романдары оның өмірлік шығармасының басты тақырыбын көрсетеді: әлеуметтік әділетсіздікке деген наразылық. Әйелдер құқығынан өзге, де Гуж құл саудасы, ажырасу, неке, борышкерлер түрмелері, балалардың құқықтары және жұмыссыздарға арналған мемлекеттік жұмыс бағдарламалары сияқты күрделі мәселелермен айналысты. Оның көптеген еңбектері екі немесе одан да көп мәселенің қиылысуын көрсетеді. Comédie Française сахнасында қойылған әйел драматургтардың көптеген пьесалары анонимді түрде немесе ерлердің псевдонимдерімен жарияланғанмен, де Гуж дәстүрді бұзды; ол тек өзінің атын ғана пайдаланбады, сонымен қатар әйел драматургтар үшін лайықты деп саналған тақырыптардың шегін кеңейтіп, оның салдарына дайын болды. 1793 жылы өлім жазасына кесілген кезде оның қағаздарынан 40-қа жуық пьеса тізімделген. 1784 жылы ол Пьер Шодрло де Лаклоның "Қаулысқан байланыстар" (1782) романынан шабыттанған эпистолярлық роман жариялады. Оның романы әкесі, маркиз де Помпиньянмен алмасылған нақты хаттардан тұрады деп мәлімдеді, бірақ есімдер өзгертілген. "Мадам Вальмонт" де Гуждің өзін, ал "Монсье де Флаукур" Помпиньянды бейнелейді. Романның толық атауы, Помпиньянның қайтысынан кейін жарияланған, оның мәлімдемесін көрсетеді: Mémoires de Madame de Valmont sur l'ingratitude et la cruauté de la famille des Flaucourt avec la sienne dont les sieurs de Flaucourt on reçu tant de services (Мадам де Вальмонттың Флаукурлар отбасының өзіне көрсеткен алғыссыздығы мен қатыгездігі туралы естеліктері, олар Флаукур мырзаларына көп қызмет көрсетті). Драматург ретінде ол заманауи саяси дауларға белсенді түрде араласып, көбінесе алдыңғы қатарда болды. Маркиз де Кондорсемен бірге де Гуж Франциядағы құлдыққа қарсы ең алғашқы қарсыластардың бірі саналады. Де Гуждің алғашқы сахналық қойылымы бастапқыда "Заморе және Мирза; немесе Бақытты кеме апаты" (1788) деп аталды. Құлдықтан құтылу жақтастарынан мақтау алып, құлдықты қолдаған саудагерлерден шабуылға ұшыраған бұл пьеса, құлдықтың адамгершіліксіздігіне ғана емес, сонымен қатар құлдықтағы адамның бірінші тұлғадағы көзқарасына назар аударған алғашқы француз пьесасы болды. 1788 жылы жарияланған "Réflexions sur les Hommes Nègres" ("Қара адамдар туралы ойлар") еңбегінде ол француз колонияларындағы құлдардың қорқынышты жағдайына назар аударды және осы институттың әділетсіздігін айыптап, "Мен оларды табиғаттың қатысы жоқ және ақтардың әділетсіз және күшті мүдделері ғана жауапты болатын қорқынышты құлдыққа күш пен көңілсіздіктің айыптағанын анық түсіндім" деді. Сондай-ақ, "Адамдар барлық жерде тең. Әділ патшалар құлдарды қаламайды; олар мойынсұнушы поддандылары бар екенін біледі" деп мәлімдеді. "Қара құлдық" пьесасының соңғы сахнасында де Гуж француз отаршылы емес, құлдың азаттық үшін дұға етуіне мүмкіндік берді: "Біздің ортақ қуанышымыз азаттықтың жарқын белгісі болсын". Ол Франциядағы отаршылдық құлдық пен саяси қуғын-сүргінді салыстырды. Пьесаның құл кейіпкерлерінің бірі француздар өздерінің азаттығын алғаннан кейін ғана құлдық мәселесімен айналыса алатынын түсіндіреді. Де Гуж революциялық Францияда адам құқықтарының шындыққа айналуына да ашық қарсылық көрсетті. Құл кейіпкері Франциядағы жағдайға қатысты: "Бір ғана билеушінің билігі мыңдаған тирандардың қолында, олар халықты аяқ астына таптап отыр. Халық бір күні шынжырларын сындырып, табиғи құқыққа сәйкес барлық құқықтарын талап етеді. Ол тирандарға ұзақ уақыт бойы қанаушылықтан біріккен және дұрыс философиямен жарық көрген халықтың не істей алатынын үйретеді". Францияда саяси қуғын-сүргінді құлдықпен теңеу жиі кездесетін болса да, бұл құлдықты жоюға шақыру емес, тек аналогия ғана еді.

Саяси памфлеттер мен хаттар

Өзінің мансап жолында де Гуж 68 памфлет жариялады. Оның алғашқы саяси брошюрасы 1788 жылдың қараша айында жарық көрді, ол «Халыққа хат» немесе патриоттық қор жобасы деп аталатын манифест болды. 1789 жылдың басында ол әлеуметтік қамсыздандыру, қарттарға күтім, үйсіз балаларға арналған мекемелер, жұмыссыздарға арналған жатақханалар және қазылар алқасы жүйесін енгізу туралы ұсыныстарын баяндаған «Патриоттық ескертулер» атты басылымды жариялады. Бұл еңбегінде ол революция алдында Францияның алдында тұрған мәселелерді атап көрсетіп, былай деді: «Франция қайғыға батып, халық азапталуда, ал монарх зарлап тұр. Парламент Генерал-штабты талап етуде, ал ұлт келісімге келе алмайды. Бұл жиналыстарды сайлауда консенсус жоқ. Үшінші тәрбие, себебімен, дін қызметкерлері мен дворяндармен тең дауыс беруді талап етеді, өйткені мәселелер күннен-күнге нашарлауда» және патшаға: «Сіздің халқыңыз бақытсыз. Бақытсыз!» деп мәлімдеді. Сондай-ақ ол әйелдерді «ұятты құлдықтың мойынтұрығын тастауға» шақырды. Сол жылы ол некеден тыс туған балалар сияқты әлеуметтік мәселелер бойынша бірқатар памфлеттер жазды. Бұл памфлеттерде ол кейін Флора Тристан сияқты феминистер көтеріп, талқылайтын мәселелер бойынша қоғамдық пікірталасты қозғады. Ол 1788 және 1791 жылдар аралығында саяси эсселер жариялауды жалғастырды. Мысалы, Луи XVI Генерал-штабты шақыруына жауап ретінде жазылған «Данагөйдің айқайы». Де Гуж Францияның соңғы ағарту дәуірінде саяси құрылымдарға ықпал етуге тырысқан жалғыз феминист емес. Бірақ Этта Палм д'Альдерс, Теройн де Мерикур, Клэр Лакомб және Маркиз де Кондорсе еңбектері сияқты оның да аргументтері құлаққа сыймады. 18 ғасырдың соңында Оноре Габриэль Рикети, Шарль Морис де Талейран Перигор және Эммануэль Жозеф Сиес сияқты ықпалды саяси тұлғалар теңдік туралы дәлелдерге көз жеткізбеді. Оның алғашқы саяси хаттарында де Гуж әйел екенін және «әйел ретінде» сөйлейтінін атап өтті. Ол көптеген хаттарын, көбінесе памфлеттер түрінде жариялап, Жак Некер, Орлеан герцогы немесе королева Мария Антуанетта сияқты мемлекет қайраткерлеріне жолдады. Революциялық Францияның басқа да памфлет жазушылары сияқты ол шеттен сөйлеп, ағымдағы қоғамдық пікірталасқа ықпал етуді қалайтын азамат ретінде өзінің тәжірибесі туралы айтты. Ол хаттарында ағартушылық құндылықтарын жариялады және оларды іс жүзіне асыру жолдарын, мысалы, азаматтық ізгілік, жалпыға бірдей құқықтар, табиғи құқықтар және саяси құқықтар туралы түсіндірді. Бұл пікірталас ерлер арасында және ерлер туралы болды. Республикашылдар азаматтық ізгілік туралы патриоттық ерлік (la vertu mâle et républicaine) тұрғысынан талқылады. Революциялық Францияда әйелдерге саяси құқықтар берілмеді, сондықтан де Гуж өзінің памфлеттерін қоғамдық пікірталасқа қатысу үшін пайдаланды және пікірталасқа әйелдердің азаматтық дауысын қосу қажет екенін мәлімдеді. Революциялық Франция саясаты өзгеріп, дамыған сайын де Гуж саяси сахнадағы белсенді тұлға бола алмады, бірақ хаттарында саяси элитаға кеңес берді. Оның саяси тәртіп туралы ұсынысы көбінесе өзгермеді. Ол Франция халқының (үшінші тәрбие) үш тәрбие арасында – дін қызметкерлерінің, дворяндардың және халықтың – келісімді қамтамасыз ете алатынына сенім білдірді. Осыған қарамастан ол министрлер Жак Некер мен Шарль Александр де Калоннеге адалдығын көрсетті. Де Гуж абсолютизмге қарсы болды, бірақ Франция конституциялық монархияны сақтауы керек деп сенді.

Қоғамдық хаттар немесе памфлеттер – жұмысшы табы мен әйел жазушылардың революциялық Франциядағы қоғамдық пікірталасқа қатысуының негізгі құралы болды. Бұл мақсат адресаттың, көбінесе қоғам қайраткерінің, құрметін табу емес еді. Көбінесе бұл памфлеттер халықтың ашуын оятуға бағытталған. Олар Францияда және оның сыртында кеңінен таратылды. Де Гуждің замандасы, Жирондық партияның Мадам Ролан 1792 жылы Людовик XVI-ға жазған хатымен танымал болды. Сол жылы де Гуж «Азамат Робеспьерге хат» жазды, бірақ Робеспьер оған жауап беруден бас тартты. Де Гуж көшеге шығып, француз халқының атынан: «Келіңіздер, Сенаға шомылайық! Сізге ванна қажет, сіздің өліміңіз нәрсені талап етеді, ал мен үшін таза өмірдің құрбандығы аспанды қарусыз қалдырады» деп жариялады.

Мұра

Өмірінде танымал тұлға және көптеген еңбектердің авторы болғанмен, де Гуж көбінесе ұмытылып, 1980-ші жылдардың ортасында Оливье Бланның саяси өмірбаяны арқылы қайта жаңғырылды. 2004 жылдың 6 наурызында Париждегі Беранжер, Шарло, де Турен және де Франш-Конте көшелерінің қиылысы Олимп де Гуж алаңы деп жарияланды. Алаңды 3-ші округтің мэрі Пьер Эйденбаум, сол кездегі Париждің бірінші вице-мэрі Анн Идальгомен бірге ашты. Актриса Вероник Женест Әйелдер құқықтары туралы декларациядан үзінді оқыды. 2007 жылғы Франция президенттігіне үміткер Сеголен Рояль де Гужтің мәйітін Пантеонға көшіруді ұсынды. Дегенмен, оның мәйіті – Террор билігінің басқа құрбандары сияқты – жалпы қабірге жерленгендіктен жоғалып кеткен, сондықтан кез келген қайта жерлеу (Маркиз де Кондорсе мәйіті сияқты) тек рәсімдік сипатта болады. Ол Францияның көптеген көшелерінде, Париждегі Мерлин көшесіндегі Олимп де Гуж көрме залында және Аннемассадағы Олимп де Гуж саябағында құрметпен еске алынады. 2018 жылғы Лорен Гундерсонның "Революционерлер" пьесасы де Гужға және оның Террор билігі кезінде драматург және белсенді ретіндегі өмірінің көркемделген нұсқасына арналған.