Кіріспе

Американдық драматург, ақын және романист (1876–1972)

Натали Клиффорд Барни (31 қазан 1876 – 2 ақпан 1972) – американдық жазушы, Париждегі үйінде француз және халықаралық жазушыларды біріктірген әдеби салон ұйымдастырған. Ол өзінің салоны арқылы, сондай-ақ поэзиясымен, пьесаларымен және афоризмдерімен басқа авторларға әсер етті, олар көбінесе оның лесбияндығы мен феминизміне тікелей байланысты болды. Барни бай отбасында дүниеге келген. Ол Францияда білім алды және өмір бойы лесбиянка ретінде ашық өмір сүруге ниеттенген. Ол алғашқы романдық серіктесі Эва Палмермен бірге Францияға көшті. Сапфоның туындыларынан шабыттанған Барни 1900 жылдан бастап әйелдерге арналған махаббат өлеңдерін өз атымен жариялай бастады. Француз және ағылшын тілдерінде жазған ол феминизм мен бейбітшілікті қолдады. Ол моногамияға қарсы болды және көптеген ұзақ және қысқа мерзімді қарым-қатынастарда болды, оның ішінде ақын Рене Вивьенмен және куртизанка Лиан де Пугимен арадағы романтикалық байланыстар, сондай-ақ жазушы Элизабет де Грамонт пен суретші Ромейн Брукстің ұзаққа созылған қарым-қатынастары бар еді. Барни 60 жылдан астам уақыт бойы Париждегі үйінде салон өткізіп, әлемнің түкпір-түкпірінен жазушылар мен суретшілерді, соның ішінде француз, американдық және британдық әдебиетінің көрнекті тұлғаларын жинады. Салонға келгендер әртүрлі сексуалдық бағыттарына қарамастан, өзіндік ерекшеліктерін ашық білдіріп, еркін араласатын. Ол әйелдердің жазу өнерін дамытуға жұмыс істеді және француз академиясының тек ерлерден құралған құрамына қарсылық ретінде салонында «Әйелдер академиясын» (L'Académie des Femmes) құрды. Барни Брукстің қасында Италияда тұрған кезде салон Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жабылды. Ол бастапқыда фашистік идеяларды қолдады, бірақ соғыс аяқталған кезде одақтастарды жақтады. Соғыстан кейін ол Парижге оралып, салонды қайта ашты және Труман Капоте сияқты жазушыларға ықпал етуді немесе шабыт сыйлауды жалғастырды. Барнидің әдебиетке зор әсері болды. Реми де Гурмон оған «l'Amazon» (Амазонка) деген лақап атпен ашық хаттар жолдады, және Барнидің де Гурмонмен және осы лақап атпен байланысы өмірінің соңына дейін сақталды. Оның өмірі мен махаббат оқиғалары басқалар жазған көптеген романдарға шабыт берді, де Пугидің эротикалық француз бестселлері «Идил Сафикінен» бастап, Радклиф Холлдың «Жалғыздық құдырына» дейін, ХХ ғасырдың ең танымал лесбияндық романына дейін.

Ерте өмір

Барни 1876 жылы Огайо штатының Дейтон қаласында Альберт Клиффорд Барни мен Элис Пайк Барни отбасында дүниеге келді. Элис өнерді жақсы көруді әкесінен үйренді, ол Огайо штатының Цинциннати қаласында Пайк опера үйінің иесі болған. Альберт Барни отбасының теміржол вагондары шығаратын Барни & Смит Кар Уоркс компаниясын ішінара мұра етті. Барни бес жасында Нью-Йорк қонақ үйінде Оскар Уайльдпен кездесті. Уайльд оны бір топ ұлдардан қашып бара жатқанда ұстап алды және оларды жеткізбеу үшін тізесіне отырғызып, бір әңгіме айтты. Ертесі күні ол Барни мен анасына жағажайда қосылды, Уайльд Элис өнерге адасуға шабыттандырды, ол күйеуінің қарсылығына қарамастан солай істеді. Барни сол кездегі көптеген қыздар сияқты біркелкі білім алды. Оның француз тіліне деген қызығушылығы Жюль Верн әңгімелерін дауыстап оқыған гувернантадан басталды, сондықтан оларды түсіну үшін тез үйренуге тура келді. Ол және кіші қарындасы Лаура Францияның Фонтенбло қаласындағы феминист Мари Сувестр құрған Les Ruches француз интернатына оқуға түсті. Ересек болғаннан кейін ол француз тілінде еркін сөйлеп, жаза білді. Он жасқа келгенде отбасымен Огайодан Вашингтонның Скотт Сёркл ауданына көшіп келді, ал жаздарды Мэн штатының Бар-Харбор қаласындағы үлкен коттеджде өткізді. Қаладағы ең бай отбасылардың бірінің бүлікшіл және ерекше қызы ретінде ол Вашингтон газеттерінде жиі еске алынды. Жиырма жасқа толғанда, Бар-Харбор арқылы жылдам шабуыл жасап, алдынан екінші атты айдап, қысқа емес, ат үстінде отырып, жаңалықтарға шықты. Барни кейінірек он екі жасында өзінің лесбиянка екенін білгенін және "ешнәрсені жасырмай, ашық өмір сүруге" бел буғанын айтты.

Эва Палмер

Барнидің ең алғашқы жеке қарым-қатынасы Ева Палмермен болды. Олар Мэн штатының Бар-Харбор қаласындағы жазғы демалыстарда танысып, 1893 жылы осындай сапардың бірінде сексуалдық қатынас бастады. Барни Палмердің сырт келбетін ортағасырлық бойжеткенге теңеді. Екеуі бірнеше жыл бойы жақын болды. Парижде жас ересектер болып тұрғанда, олар 4 Chalgrin көшесіндегі пәтерде бірге тұрды, соңынан Нойлиде жеке тұрғын үйлерге көшті. Барни Палмерді басқа әйелдерге, соның ішінде Паулин Тарнға деген романтикалық ізденістерінде жиі көмекке шақырды. Палмер ақырында Барниді тастап Грекияға кетіп, Ангелос Сикелианосқа үйленді. Бұл оқиға олардың қарым-қатынасына соққы болды: Барни Ангелосқа жақтырмас пікірде болды және олар қызу хаттар алмастырды. Өмірде кейінрек олардың достығы хаттар арқылы және Нью-Йорктегі кездесулер арқылы жаңадан басталды.

Лиан де Пуги

1899 жылы Париждегі би залында Лиан де Пуги атты куртизанды көргеннен кейін Барни де Пугидің үйіне парақ киімімен келіп, Сапфодан келген «махаббат парақшасы» екенін мәлімдеді. Де Пуги Франциядағы ең танымал әйелдердің бірі болғанымен, бай және мәртебелі ерлер оны үнемі іздеп жүргенімен, Барнидің батылдығы оны таң қалдырды. Барни үйленсе немесе әкесі қайтыс болғанша күтсе, сенімді сақталған отбасылық мүлікті мұраға алатын болды. Де Пугиге уәде беру кезінде Барни тағы бір бай теміржол отбасының мүшесі Роберт Кассатқа никелесіп жүрді. Барни Кассатқа әйелдерге деген сезімі мен де Пугимен қарым-қатынасы туралы ашық айтты. Барнидің сенімді ақшасын алу үшін үшеуі Барни мен Кассаттың асығыс үйленуі және де Пугиді асырап алу мүмкіндігін қысқаша қарастырды. Кассат никеден бас тартқаннан кейін Барни әкесін ақшаны беруге көндіруге тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. 1899 жылдың соңына қарай, Барнидің де Пугиді оның куртизандық өмірінен «құтқару» қалауы туралы қайта-қайта дауласудан кейін екеуі ажырасты. Ажырасуға қарамастан, олар ондаған жылдар бойы жасырын қарым-қатынаста болды. Олардың араласып, үзіліп жатқан қарым-қатынасы де Пугидің «Idylle Saphique» (Сафикалық Идиллия) романының тақырыбына айналды. 1901 жылы жарық көрген бұл кітап пен оның жыныстық қызығушылық тудыратын көріністері Парижтің қызығушылығын оятты және алғашқы жылы 70-тен астам рет қайта басылды. Барни оның кейіпкерлерінің бірінің прототипі ретінде көп ұзамай танылды. Барнидің өзі «Idylle Saphique» романына бір тарау жазды, онда ол Сара Бернхардтың «Гамлет» пьесасын тамашалап, де Пугидің аяқтарына жатып, театрдағы жабық ложада отырғанын сипаттады. Түскі үзілісте Барни («Флосси» рөлінде) Гамлеттің тағдырын әйелдердің тағдырымен салыстырады: «Тағдыр оларды қатал тізбектермен шектегенде, іс-қимылға құштарлықты сезінетін әйелдерге не күтіп тұр? Тағдыр бізді әйелдер етіп жаратты, ал осы уақытқа дейін ер адамдардың заңы ғана мойындалған заң». Ол сондай-ақ бұл оқиға туралы жеке хаттардан тұратын «Lettres à une Connue» (Мен таныған әйелге хаттар) атты романын жазды. Барни кітапқа баспагер таба алмағанымен, кейін оны наивті және шеберсіз деп атады, бірақ ол гомосексуализм туралы ашық әңгімелегендігімен ерекшеленеді, оны Барни табиғи деп санайды және альбинизммен салыстырады. «Менің ерекшелігім – бұл жамандық емес, қасақана емес және ешкімге зиян келтірмейді», – деді ол.

Рене Вивьен

1899 жылдың қараша айында Барни ақын Паулин Тарнмен танысты, ол Renée Vivien атты әдеби есімімен жақсы танымал болған. Вивьен үшін бұл көздің ілесінде ғашықтық болса, Барни Вивьеннің өлеңдерінің біреуін оқығаннан кейін оған қызығушылық танытты, Барни оны "өлімге деген құштарлықпен мазалаған" деп сипаттады. Олардың романтикалық қарым-қатынасы – екеуін де жазуға шабыттандырған шығармашылық алмасу еді. Барни Вивьеннің поэзиясында зерттеген феминистік теориялық негізін ұсынды. Олар әйелдер арасындағы махаббатты бейнелеу үшін Символист ақындардың образдылығын және сарайлық махаббаттың дәстүрлерін пайдаланды, сонымен қатар тарих пен мифтегі батыр әйелдердің мысалдарын тапты. Сапфо ерекше ықпал етті және олар оның өлеңдерінің сақталған фрагменттерін түпнұсқада оқу үшін грек тілін үйренді. Екеуі де оның өмірі туралы пьесалар жазды. Вивьен Барниді мұза ретінде қарады, ал Барни айтқандай, "ол мені жақсы білмей тұрып, жаңа шабыт тапты". Барни Вивьен оны фаталь әйел ретінде бейнеледі деп ойлады және ол өнері үшін "өзін толығымен азапқа бергісі келді". Вивьен де моногамияны жақтады, бірақ Барни оған келіспеді. 1901 жылы Барни Вашингтондағы отбасына барып келгенде Вивьен оның хаттарына жауап бермейтін болды. Барни оны жылдар бойы қайтаруға тырысты, бір кезде досы, опералық меццо-сопрано Эмма Кальвені Вивьеннің терезесінің астында ән салуға көндірді, содан кейін ол өлеңін (гүл шоғырына оралған) Вивьеннің балконына лақтыруға мүмкіндік алды. Гүлдер мен өлең үй шаруашылығы қызметкерімен ұсталды және қайтарылды. 1904 жылы ол "Je Me Souviens" (Мен есіме түсіремін) атты, олардың қарым-қатынасы туралы жеке қара сөз өлеңін жазды, оны Вивьенге қолмен жазылған бір дана ретінде ұсынды, оның махаббатын қайтаруға тырысты. Олар татуласып, Лесбосқа сапар шекті, онда қысқа ғана уақыт бақытты өмір сүрді және Сапфоның 2500 жыл бұрын Лесбоста құрған әйелдерге арналған поэзия мектебін ашуды талқылады. Алайда, Вивьен жақын арада баронша Хелен ван Зюйленнен хат алды және онымен жеке кездесуде ажырасу үшін Константинопольге кетті. Вивьен Парижде Барнимен кездесуді жоспарлаған, бірақ бароншамен бірге қалды. Бұл ажырысу соңғы болды. Осыдан кейін Вивьеннің денсаулығы күрт нашарлады. 1906 жылы Барнимен роман болған автор Колетт Вивьеннің досы және көршісі болды. Колетттің айтуынша, Вивьенге ештеңе жемейтін, көп ішетін, тіпті иісін жасыру үшін аузын парфюмерлік сумен шаюшы еді. Колетттің баяндамасы кейбір адамдарды Вивьенді анорексиямен ауыратын деп ойлауға итермеледі, бірақ бұл диагноз сол кезде әлі болмаған. Вивьен сонымен қатар хлорал гидратқа тәуелді болды. 1908 жылы ол лауданумды шамадан тыс мөлшерде қабылдап, өзіне қол жұмсауға тырысты және келесі жылы қайтыс болды. Елу жылдан кейін жазған мемуарларында Барни былай деді: "Оны құтқару мүмкін емес еді. Оның өмірі – ұзаққа созылған өзіне қол жұмсау. Оның қолындағы барлығы шаң мен күлге айналды". 1949 жылы, Хелен ван Зюйленнің қайтысынан кейін екі жыл өткен соң, Барни Société des gens de lettres өкілеттігімен қаржылық грантпен Renée Vivien сыйлығын қайта жаңартып, 1950 жылы төрешілер алқасының төрағасы болды.

Зәйтүн шырыны

Барни 1900 жылы Олив Кустанстың алғашқы өлеңдер жинағы – «Опалдарды» сатып алып, оқыды. Өлеңдердегі лесбияндық тақырыптарға жауап ретінде Барни Кустанспен хаттасып, өлеңдермен алмасты. Екеуі 1901 жылы Барни мен Вивьеннің Париждегі үйінде кездесіп, жақын арада қысқа ғашықтық қарым-қатынас бастады. Барнидің адалсыздығы Вивьенді ашуландырды, бірақ Кустанс та Лорд Альфред Дугласпен қарым-қатынас құруға тырысты, кейін ол оған үйленді.

Өлеңдер мен пьесалар

1900 жылы Барни өзінің алғашқы кітабын жариялады, ол Quelques Portraits Sonnets de Femmes (Кейбір әйелдер портреті) деп аталатын өлеңдер жинағы. Өлеңдер дәстүрлі француз тіліндегі өлеңдер мен ресми, ескі стильде жазылды, себебі Барни еркін өлеңдерді ұнатпады. Quelques Portraits "оқу жұмысы" деп сипатталды, бұл оның тарихи маңызын көрсетпейтін жіктеуіш. Биограф Сузан Родригестің айтуынша, жинақтың жарық көргені Барнидің Сапфодан бері әйелдер махаббаты туралы ашық жазған алғашқы ақын болғанын білдірді. Оның анасы өлеңдердің тақырыптарын пастель суреттерімен бейнеледі, оған үлгі болған төрт әйелдің үшеуі оның қызының сүйіктілері екенін мүлдем білмеді. Көптеген сын-пикирлер оңтайлы болды және өлеңдердің лесбияндық тақырыбын жасырып, кейбіреулері оны бұрмалады. The Washington Mirror газеті Барнидің "ер адамдардың ерін мен көздеріне арнап өлең жазады; ол да жаңадан келген сияқты емес" деп жазды. Алайда, қоғамдық қауесеттер газетінің бірінде "Сапфо Вашингтонда ән салады" деген тақырып жарияланды, бұл оның әкесіне ескертті, ол баспагердің қалған қорларын және баспа тақталарын сатып алып, жойды. Әкесінің ықпалынан құтылу үшін Барни өзінің келесі кітабын, "Бес кішкентай грек диалогтары" (Cinq Petits Dialogues Grecs, 1901) Трифе деген псевдониммен жариялады. Бұл атау қолжазбаны редакциялауға және қайта қарауға көмектескен Пьер Луидің еңбектерінен алынған. Барни де кітапты оған арнады. Диалогтардың біріншісі ежелгі Грецияда орын алады және онда Сапфоның толық сипаттамасы бар, ол "өзінің тұрақсыздығында басқаларға қарағанда адал". Басқа бір диалог христиан дінінен гөрі пұтқа табынушылықты қолдайды. Барнидің әкесі 1902 жылы қайтыс болғаннан кейін оның шамамен 9 миллион долларлық мүлігі (1902 жылы 9,0 доллар соңғы жылдары 2018 жылы шамамен миллионға тең) Барни, оның анасы және оның әпкесі арасында тең бөлінетін жылдық табысымен сенімгерлікпен қалдырылды. Оның өлімі мен ақша оны кітаптарының авторлығын жасыру қажеттілігінен босатты; ол енді ешқашан псевдонимді қолданбады. Ол скандалды "жас жігіттердің гетеросексуалдық қызығушылығынан құтылудың ең жақсы жолы" деп қарастырды. "Есіме түсемін" атты шығармасы Вивьен қайтыс болғаннан кейін 1910 жылы жарық көрді. Сол жылы Барни қысқа пьесалар мен өлеңдер жинағын "Акттер мен интерлюдиялар" (Actes et Entr'actes) деп атады. Пьесаларының бірі - "Аңғалшылық" (Équivoque), Сапфоның өлімі туралы аңыздың жаңа бағалауы: ол теңізші Фаонға деген махаббаты үшін жардан секіріп түсудің орнына, Фаонның өзі сүйген әйелге үйленетіндігіне қайғырып, солай істейді. Пьесада Сапфоның үзінділері, Барнидің грек тіліндегі түсіндірмелері бар. Барни өзінің өлеңдерін Вивьен сияқты маңызды деп санамады, "егер менің бір мақсатым болса, ол менің өмірімді өлеңге айналдыру" деді. Оның пьесалары тек оның бағында ғана әуесқойлық қойылымдар арқылы орындалды. Карла Джейдің айтуынша, олардың көбісінің сюжеті дәйекті болмаған және тіпті "көпшілікке түсінікті болған тыңдаушыларды да таңғалдыратын". 1910 жылдан кейін ол көбінесе эпиграммалар мен естеліктерді жазды, ол үшін ол жақсы танымал. Оның соңғы өлеңдер кітабы "Өлеңдер мен өлеңдер: Басқа одақтастықтар" (Poems & Poemes: Autres Alliances) деп аталып, 1920 жылы француз және ағылшын тілдеріндегі романтикалық өлеңдерді біріктірді. Барни Эзра Паундтан өлеңдерді редакциялауды сұрады, бірақ оның егжей-тегжейлі ұсыныстарын елемеді.

Салон

Барни 60 жылдан астам уақыт бойы әдеби салон өткізді, алдымен Нойлиде, бірақ көбінесе Париждегі Якоб көшесі, 20-дағы үйінде. Оның салоны апта сайын, жұма күндері жиналатын, адамдар әдебиет, өнер, музыка және қызығушылық тудыратын басқа да тақырыптарды талқылайтын орын болды. Барни өзінің заманының ең танымал ер жазушыларын қабылдаса да, әйел жазушылар мен олардың шығармаларын жарыққа шығаруға тырысты. Әйелдерге бағытталғандығынан басқа, Барнидің салонының халықаралық сипаты ерекшеленді. Ол шетелдегі модернистерді Француз академиясының мүшелерімен біріктірді. Салонның өмірбаясын жазған Жоан Шенкар Барнидің салонын "лесбияндық кездесулер мен академиктердің кездесулерінің бір-бірімен үйлесіп, көңілді, өрістейтін және танымдық диссонанс тудыратын орын" деп сипаттады. Салонға келгендердің жыныстық бағдарының алуан түрлілігі де Парижде сирек кездесетін, ал Барнидің өзінің жыныстық қатынасына ашық болуы гомосексуалды немесе бисексуалды адамдарға салонды ыңғайлы етті. 1900 жылдары Барни өзінің Нейлидегі үйінде салонның алғашқы жиналыстарын өткізді. Көңіл көтеру шараларына өлең оқулар мен театрлық қойылымдар (кейде Колетттің қатысуымен) кірді. Мата Хари бір рет гүлдестеге қызыл түсті сақинамен байланған ақ атта Годива абыроймен сарайға кірді. "Еквивок" пьесасы Барниді 1909 жылы Нойиллиден кетуге итермелеген болуы мүмкін. Сол кездегі газет мақаласына сәйкес, оның үй иесі Сапфо туралы пьесаны ашық ауада орындауға қарсылық білдірді, ол "табиғатқа тым жақын" деп санады. Ол жалға алған келісімшартын тоқтатып, Париждің Латын кварталындағы Якоб көшесіндегі павильонды жалға алды және оның салоны 1960 жылдардың аяғына дейін сол жерде болды. Бұл көшедегі басты ғимараттан үш жағынан бөлінген екі қабатты кішкентай үй еді. Павильонның жанында үлкен, ағаш өскен бақ болды, оның бір бұрышында дориялық "Достық ғибадатханасы" орналасқан. Бұл жаңа жерде салонның сыртқы келбеті жақсарды, өлең оқулар мен әңгімелесулер жиі өткізілді, мүмкін Барниге павильонның едендері үлкен биліктерге төтеп бере алмайтыны айтылған. Бұл кезеңде жиі қонақ болған ақындар Пьер Луис пен Пол Клодель, дипломат Филипп Бертелот және аудармашы Ж. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде салон соғысқа қарсы шыққандардың панасына айналды. Анри Барбюс өзінің соғысқа қарсы "Өрт астында" романын оқыды, Барни бейбітшілік үшін әйелдер конгресін өткізді. Соғыс кезінде салонға келген басқа қонақтар арасында Оскар Милош, Огюст Роден және француз шетелдік легионыннан демалыс алған ақын Алан Сигер бар еді. Езра Паунд Барнидің жақын досы болды және жиі келіп тұратын. Екеуі бірге Пауль Валери мен Т. С. Элиотты жұмыс орнын тастап, жазуға көңіл бөлуі үшін қаржыландыруға тырысты, бірақ Валери басқа меценаттарды тапты, ал Элиот гранттан бас тартты. Паунд Барниді авангард композиторы Джордж Антейлмен таныстырды және өзінің музыкадағы дәстүрлі музыкаға бейімделгенімен, ол Антейлдің бес аспап үшін симфониясы мен бірінші кыллы квартетінің премьерасын өткізді. Сонымен қатар, Паунд өзінің ұзақ уақыт бойы сүйіктісі, скрипкашы Ольга Руджбен танысқан. 1927 жылы Барни әйел жазушыларды құрметтеу үшін Académie des Femmes (Әйелдер академиясы) құрды. Бұл 17 ғасырда Людовик XIII құрған және сол кезде 40 мүшесі әйелдер болмаған ықпалды Académie Française (Француз академиясы) -на жауап болды. Француз академиясынан айырмашылығы, Барнидің академиясы ресми ұйым емес, қайта, әдеттегі жұма салондарының бір бөлігі ретінде өткізілетін оқулар сериясы болды. Құрметке ие болғандар арасында Колетт, Гертруд Стайн, Анна Уикхэм, Рахилд, Люси Деларю Мардрус, Мина Лой, Джуна Барнс және өлімнен кейін Рене Вивьен болды. Академияның қызметі 1927 жылдан кейін тоқтады. 1920 жылдары салонға келген басқа қонақтар арасында француз жазушылары Жанна Гальзи, Андре Жид, Анатоль Франс, Макс Якоб, Луи Арагон және Жан Кокто болды. Сондай-ақ, ағылшын тіліндегі жазушылар, соның ішінде Форд Мадокс Форд, В. Сомерсет Моэм, Ф. Скотт Фицджеральд, Синклер Льюис, Шервуд Андерсон, Торнтон Уайлдер, Т. С. Элиот және Уильям Карлос Уильямс келді. Барниде сонымен қатар неміс ақыны Райнер Мария Рилке, бенгал ақыны Рабиндранат Тагор (Азиядан шыққан алғашқы Нобель сыйлығының лауреаты), румын эстетигі және дипломаты Матила Гыка, журналист Джанет Фланнер (New Yorker стилін орнатқан Genêt), журналист, белсенді және баспагер Нэнси Кунард, баспагерлер Карэссе және Гарри Кросби, баспагер Бланш Кнопф, өнер жинаушы және меценат Пегги Гуггенхайм, Сильвия Бич (Джеймс Джойстің "Улисс" романын жариялаған кітап дүкенінің иесі), суретшілер Тамара де Лемпицка және Мари Лорансен және биші Изадора Дункан келді. 1929 жылы жарық көрген "Aventures de l'Esprit" (Ақыл-ойдың оқиғалары) кітабында Барни салонға келген жүзден астам адамның есімдерін үйдің, бақтың және Достық ғибадатханасының схемалық картасына орналастырды. Кітаптың бірінші жартысында ол жылдар бойы танысқан немесе кездескен 13 ер жазушы туралы естеліктер жинаған, ал екінші жартысында әрбір Académie des Femmes мүшесіне арналған жеке тараулар бар еді. 1920 жылдардың соңында Радклифф Холл өзінің "The Well of Loneliness" романынан үзіндіні оқыды, ол жақында Ұлыбританияда тыйым салынған еді. 1932 жылы ақын Эднa Сент-Винсент Миллиайдың оқуы салонды толы қылды. 1930 жылдардың бас жағында өткен тағы бір жұмалық салон кешінде Вирджил Томсон Штайнның либреттосына негізделген "Four Saints in Three Acts" операсынан әндер орындады. Паристе уақыт өткізген танымал модернист жазушылардың арасында Эрнест Хемингуэй салонға ешқашан келген жоқ. Джеймс Джойс бір-екі рет келді, бірақ оған ұнаған жоқ. Марсель Пруст жұма күндері салонға келген жоқ, бірақ бір рет Барнимен лесбияндық мәдениет туралы әңгілесу үшін келді, ол "Утратилған уақытты іздеу" романы үшін зерттеу жұмыстарын жүргізіп жатқанда, бірақ ол бұл тақырыпты көтеруге тым шаршады.

Эпиграммалар мен роман

Éparpillements (Scatterings, 1910) Барнидің алғашқы жинағы болды. Бұл әдеби форма Франциядағы салон мәдениетімен 17 ғасырдан бері байланысты, ал жанр мадам де Сабельдің салонында қалыптасты. Барнидің пени, де Сабельдің өзінің Максималары сияқты, қысқа, көбінесе бір жолды эпиграммалар немесе «Жақсы ауыздардан гөрі жаман құлақтар көп» және «Некеде болу – жалғыз да, бірге де болмауы» сияқты сөздерден тұрды. Оның әдеби мансабы «Эпарпилеммент» жинағының бір данасын француз ақыны, әдеби сыншысы және философы Реми де Гурмонға жібергеннен кейін дамыды. Ол оны өз үйінде өтетін жексенбілік жиналысқа шақырды. Ол оның өміріне жаңа серпіліс сыйлады, оны кешкі саяхаттарға, Якоб көшесіндегі кешкі асқа, маскарадты кешке, тіпті Сена өзеніндегі қысқа круизге көндірді. Ол олардың кең ауқымды әңгімелерін хаттар түрінде жазып, «Mercure de France» басылымында жариялады, оған «l'Amazone» деп атады – бұл француз сөзі атшы немесе Амазонка деген мағынаны білдіреді; хаттар кейіннен кітап түрінде жинақталды. Ол 1915 жылы қайтыс болды, бірақ оған берген лақап аты онымен өмір бойы болды – тіпті оның қабір тасында «Реми де Гурмонның Амазонкасы» деп жазылған. Барни 1920 жылы «Pensées d'une Amazone» (Амазонканың ойлары) атты ең ашық саяси туындысын жариялады. Бірінші бөлімде «Жыныстық қайшылықтар, соғыс және феминизм» деп аталатын ол феминистік және пацифистік тақырыптарды дамытып, соғысты «адамның қалаусыз және ұжымдық өзін-өзі өлтіруі» деп сипаттады. Оның пікірінше, соғыста ерлер «өмірге бала тудырғандай, әйелдер де өмірге бала тудырады, батылдықпен және таңдаусыз». Эпиграммалық стиль Барнидің көзқарастарының толыққанды түсіндірілуін қиындатады; идеялар тек айтылып қалады, ал кейбір ойлар бір-біріне қайшы келеді. Кейбір сыншылар оның пікірін соғысқа себеп болатын агрессия барлық ерлер қарым-қатынастарында көрінеді деп түсіндіреді. Алайда, Карла Джей оның философиясы соншалықты кең емес екенін және «соғысты жақсы көретіндер өмір сүру өнерінен – лайықты спорттан ләззат алмайды» деген эпиграммамен жақсы түйінделгенін айтады. «Pensées d'une Amazone» жинағының «Түсінбеушілік немесе Сапфоның ісі» деген бөлімі гомосексуализм туралы тарихи жазбаларды және оның өзінің түсініктемелерін жинады. Ол сондай-ақ алкоголь, достық, қарттық және әдебиет сияқты тақырыптарды қамтыды, «Роман өмірден ұзақ» және «Романтизм – балалық ауру; оны жас шағында бастан өткергендер ең мықты» деп жазды. Үшінші том, «Nouvelles Pensées de l'Amazone» (Амазонканың жаңа ойлары), 1939 жылы жарық көрді. «The One Who is Legion, немесе A. D.'s After Life» (1930) Барнидің ағылшын тілінде жазылған жалғыз кітабы және оның жалғыз романы болды. Ромейн Брукс салған суреттерімен кітапта өз-өзіне қол жұмсаған, тек А.Д. деп танылатын адамның жынысы жоқ, гермафродиттік тұлға ретінде қайта тіріліп, өз өмірінің кітабын оқуы туралы айтылады. Бұл кітаптың ішіндегі «А.Д. махаббат өмірі» атты кітап Барнидің басқа туындыларына ұқсас әндер, өлеңдер мен эпиграммалар жинағынан тұрады.

Негізгі қатынастар

Бірнеше сүйіктісінің қарсылығына қарамастан, Барни көпжақты қарым-қатынастарды қолдады және оны жақтады. 1901 жылы «Бес кішкентай грек диалогы» еңбегінде ол бірнеше қарым-қатынастың пайдалылығын дәлелдеп, қызғанышқа қарсы болды; «Шашыраңқы ойлар» атты шығармасында ол «Сүйген адамға адал болмаудың себебі – олардың тартымдылығы әдетке айналып кетпеуі үшін» деп жазды. Өзі кейде қызғанышқа бой жеткізсе де, ол өзінің сүйіктілерінің кейбіреулерін де көпжақты қарым-қатынастарға итермеледі. Жан Шалонның ағылшын тілінде «Ұрымташының портреті» деген атпен жарық көрген алғашқы өмірбаянының арқасында Барни өзінің шығармаларымен немесе салонымен емес, көптеген қарым-қатынастарымен көбірек танымал болды. Ол бірде үш санатқа бөлінген тізім жасады: байланыстар, жартылай байланыстар және махаббат оқиғалары. Колетт – жартылай байланыс болса, ал суретші және жиһаз дизайнері Эйр де Ланукс, ол бірнеше жыл бойы ара-тұра қарым-қатынаста болды, ол махаббат оқиғасы ретінде тізімделді. Оның ең маңызды деп санайтын байланыстарының ішінде Кустанс, Вивьен, Элизабет де Грамонт, Брукс және Долли Уайльд болды. Оның көптеген махаббат оқиғалары, мысалы, Колетт пен Люси Деларю Мардруспен болғандары, өмір бойына созылған достыққа айналды.

Элизавета де Грамон

Элизабет де Грамон, Клермонт-Тоннер герцогинясы, өзінің танымал естеліктерімен әйгілі жазушы болған. Францияның Генрих IV-нің ұрпағы ретінде ол аристократия ортасында өсті; Джанет Фланнердің сөзінше, бала кезінде "оның шаруашылығындағы шаруалар үйлеріне кірмес бұрын аяқ киімдерін тазаламауын өтінген". Оның әкесінің ата-бабалары мүліктерін ысырап еткен, ал ол оның өмірінен кейін Ротшильд отбасына үйленген; ол әкесінің жаңа әйелінің байлығына қол жеткізе алмады. Ол осы жоғалған байлық пен мүмкіндіктер әлеміне өкінішпен қараған жоқ, социализмді қолдағандығы үшін "қызыл герцогиня" деп танылды. Әкесі оны сенімділік үшін үйленуге ынталандырды, ол Филибер де Клермонт-Тоннерге үйленді және екі қызы болды. Ол қатыгез және тирандыққа бейім болған. Ақын Люси Деларю Мардрус 1909 немесе 1910 жылы Барни мен де Грамонды таныстырды. Екеуі де ғылыми қызығушылықтарды бөлісіп, Реми де Гурмонның салонына бірге қатысты. Барни олардың ерте қарым-қатынасынан шабыттанған, жарияланбаған "L’Adultère ingénue" (Надандықпен жасалған қастық) романын жазды. Де Грамон Барнидің моногамиялық емес өмірін қабылдады – әрине, бастапқыда тартынған болуы мүмкін – және Барниді елге демалысқа шақырғанда, оның басқа ғашықтарына, әрқашан Бруксты да қамти отырып, мейірімділік танытуға тырысты. Екеуі өздерінің қарым-қатынастарын құпия ұстағанмен, де Грамонның күйеуі оларды тауып алып, бір-бірін көрулеріне тыйым салуға тырысты. Ол сәтті болмады және 1920 жылы біршама уақыттан кейін де Грамоннан ажырасты. 1918 жылы ол Барнимен неке шартын жасады, онда: "Бұл одақтан артық берік одақ болмайды, немесе одан да нәзік қарым-қатынас, немесе одан да ұзаққа созылатын байланыс болмайды" делінген. Бұл қарым-қатынас 1954 жылы де Грамонның қайтысына дейін жалғасты.

Роман Брукс

Барнидің ең ұзақ қарым-қатынасы 1915 жыл шамасында танысқан американдық суретші Ромен Брукспен болды. Брукс портрет салуға маманданған және сұр, қара және ақ түстердің көңілді емес палитрасымен танымал болды. 1920 жылдары ол Барнидің әлеуметтік айналымындағы де Грамонт және Барнидің өзі сияқты бірнеше адамның портреттерін салған. Брукс Барнидің жеңіл дау-мажараларын жақсы қабылдап, тіпті осыған қатысты оны әжуалайтын, сонымен қатар жылдар бойы өзі де бірнеше рет осындай қарым-қатынастарға барып келген. Бірақ жаңа махаббат күшейгенде қызғанышпен қарады. Көбінесе ол қаладан кетіп қалатын, бірақ бірде Барниге өзін немесе Долли Уайлдты таңдау керектігін талап еткен – Барни мойынсұнғаннан кейін ол талабынан бас тарды. Сонымен қатар, Брукс Барниге берілгенімен, онымен толыққанды жұп ретінде өмір сүргісі келмеді; ол Парижді ұнатпады, Барнидің достарын сыйламайды, Барнидің гүлденген әлеуметтік өмірін жек көреді және тек жалғыз қалғанда ғана толыққанды өзін сезінетін. Брукстің жалғыздыққа деген қажеттілігін қанағаттандыру үшін олар асханамен біріктірілген екі жеке қанаттан тұратын жазғы үй салды, оны Villa Trait d'Union – сызықшалы вилла деп атады. Брукс жылдың көп бөлігін Италияда немесе Барниден алыс, Еуропаның басқа жерлерінде саяхаттап өткізді. Олардың қарым-қатынасы елу жылдан астам уақытқа созылды.

Доли Уайлд

Долли Уайльд – Оскар Уайльдтың немересі және Уайльд фамилиясын тағыған соңғы туысы болды. Ол өткір зейінділігімен және афоризмдер жасау қабілетімен танымал еді, бірақ әйгілі ағасынан айырмашылығы, өзінің талантын жарияланымға дайын жазбаларға қолдануға ешқашан үлкермеді; оның хаттары – оның жалғыз мұрасы. Ол аудармашы ретінде де жұмыс істеді және көбінесе басқалардың көмегімен өмір сүрді, соның ішінде 1927 жылы танысқан Барнидің де. Барнидің Уайльдқа көрсеткен қолдауына Рю-Жакоб көшесіндегі үйінде бірнеше апта тұруға рұқсат беру де кірді. Брукстің олардың қарым-қатынасына наразылығы жылдар өте ұлғайды, оған Уайльдтың Барни үйінде болуы қосымша шиеленіс тудырды. Барнидің барлық сүйіктілерінің ішінде тек Уайльд ғана моногамияны жарықпен қарсы қойды және Брукстің құрметіне ие болу үшін тырысты, бірақ нәтижеге жете алмады. Бұл 1931 жылы Брукстің берген соңғы талабымен аяқталды, онда ол Уайльдты "біздің достығымыздың негізін кеміріп жеп жатқан егеуқұйрық" деп сипаттады. Барни Бруксті таңдап, Уайльдтан айырылды; кейін Брукс Уайльдты қайтадан қабылдады және оның өміріне аз сын айта бастады. Вивьен сияқты, Уайльд та өзін-өзі жоюға бейім еді және психикалық аурумен күресті. Ол бірнеше рет өзіне қол жұмсауға тырысты және өмірінің көп бөлігін алкоголь мен героинге тәуелді болып өткізді. Барни, есірткі және алкоголизмге қарсы күрескен адам, бірнеше рет есірткіден арылуға қаржы жұмсады, бірақ бәрі бекер болды. Уайльд тіпті бір емдеу орталығынан шыққаннан кейін паральдегидке тәуелділікке ұшырады, ол кезде оны рецептсіз алуға болады. 1939 жылы оған сүт безінің қатерлі ісігі диагнозы қойылды және ол ота жасатудан бас тартты, балама емдеулер іздеді. Келесі жылы Екінші дүниежүзілік соғыс оны Барниден ажыратты; ол Парижден Англияға қашып кетті, ал Барни Брукспен бірге Италияға кетті. Ол 1941 жылы толыққанды түсіндірілмеген себептерден қайтыс болды; ең көп таралған болжамдардың бірі – паральдегидтің артық дозасы. 1932 жылы жазылған өсиетнамасында Барни оның жалғыз мұрагері деп көрсетілген.

Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі кезең

Барнидің Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі көзқарастары даулы болды. 1937 жылы Уна, леди Трубридж, Барнидің «фашизмнің зұлымдығы туралы ойсыз сөздер көп айтқандығына» шағымданды. Барнидің өзі еврей тегінен шыққан еді, және ол соғысты Флоренцияда Брукстің қасында өткізгендіктен, итальян билігі тарапынан тергеуге алынды; ол әпкесі Лаураның өзінің дінін растайтын нотариалды куәландырылған құжатты рәсімдегеннен кейін олардан жасырына алды. Дегенмен, ол одақтастарды агрессорлар ретінде көрсеткен Остің насияттарына сене бастады. Сондықтан, фашизмді қолдау оның бейбітшілікке ұмтылысының логикалық салдары сияқты көрінді. Соғыс жылдарында жазған жарияланбаған мемуарлары фашистік және антисемиттік көзқарастарды білдіреді, Гитлердің сөздерін мақұлдағандай келтіреді. Мүмкін, оның мемуарларындағы антисемиттік бөлімдер оның еврей еместігін дәлелдеу үшін жазылған шығар; әйтпесе, оған Эзра Паундтың антисемиттік радио хабарларының әсері тиген болуы мүмкін. Қалай болғанда да, ол бір яһуди жұбайының Италиядан АҚШ-қа қашуына көмектесті, оларға кемеде орын берді. Соғыс аяқталғаннан кейін оның көзқарастары тағы өзгерді, ол одақтастарды босатушылар ретінде қарастырды. Вилла Трайт д'Юнион бомбалаудан қирады. Соғыстан кейін Брукс Барнимен бірге Парижге қоныстанбай, Италияда қалды, және олар жиі бір-бірін көрісіп тұрды. Олардың қарым-қатынасы 1950-ші жылдардың ортасына дейін көбінесе моногамды болып сақталды, содан кейін Барни зейнеткер румын елшісінің әйелі Жанин Лаховаримен танысты. Лаховари Брукстің достығын жеңіп алды, Барни Бруксті олардың қарым-қатынасы әлі де бірінші орында екеніне сендірді, және үшбұрыш тұрақты болып көрінді. Салон 1949 жылы қайта ашылып, жас жазушыларды тарта бастады, олар үшін ол әдеби беделдердің қалыптасқан жері ғана емес, сонымен қатар тарихтың бір бөлігі болды. Трумэн Капоте он жылға жуық уақыт бойы ара-тура келіп тұрды; ол интерьерді «толыққанды ғасыр басының стилінде» сипаттады және Барни оны Марсель Прусттың «Уақыттың жоғалған іздері» романындағы кейіпкерлердің прототиптерімен таныстырғанын еске алды. Алиса Б. Токлас 1946 жылы серіктесі Стайнның қайтысынан кейін тұрақты қонаққа айналды. 1960-шы жылдардағы жұма күндері Мэри Маккарти мен Маргарита Юрсенарға арналды, олар 1980 жылы – Барнидің қайтысынан кейін сегіз жыл өткен соң – француз академиясының алғашқы әйел мүшесі атанды. Барни афоризмдер жазуға қайта оралмады, бірақ ол өзі таныған басқа жазушылар туралы естеліктерінің екі томын жариялады: «Жасырын естеліктер» (1960) және «Сипаттамалар мен портреттер» (1963). Ол сонымен қатар Брукстің естеліктерін баспагер табу және оның суреттерін галереяларда көрсету үшін жұмыс істеді. 1960-шы жылдардың соңында Брукс көбірек оқшауланып, параноик болып кетті; ол депрессияға түсіп, Барни жіберген дәрігерлерді көруден бас тартты. Лаховаридің олардың соңғы жылдарында болуына ашуланып, олар осы уақытты жеке өткізе алатындай болғандарын қалаған, ол Барнимен байланысын тоқтатты. Барни оған хат жазуын жалғастырды, бірақ жауап алмады. Брукс 1970 жылдың желтоқсанында, ал Барни 1972 жылдың 2 ақпанында 95 жасында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Ол Париж, Франциядағы Пасси зиратына жерленген. Ол өзінің жазбаларының бір бөлігін, соның ішінде 40 000-нан астам хаттарын Париждегі Жак Дусе кітапханасына қалдырды.

Мұра

Натали Барни өмірінің соңына таман оның еңбегі ұмытылған еді. 1979 жылы Барни Джуди Чикагоның феминистік өнер туындысы "The Dinner Party" ішінде орын алды. 1980 жылдары Барни Карла Джейдің кейінірек феминист жазушылардың алаңдауын "күлкілі дәлдікпен болжағандай" деп атады, осы арқылы таныла бастады. Оның кейбір естеліктерінің, очерктерінің және эпиграммаларының ағылшын тіліндегі аудармалары 1992 жылы жарық көрді, бірақ оның пьесалары мен поэзиясының көп бөлігі әлі аударылған жоқ. Оның салон арқылы және көптеген әдеби достықтары арқылы әдебиетке тигізген жанама әсерін оны өздерінің шығармаларында бейнелеген немесе оған сілтеме жасаған жазушылардың санынан көруге болады. Колетттің "Клодин сэн ва" (Клодин мен Энни, 1903) романында Барни "Мисс Флосси" рөлінде қысқаша көрінеді, бұл де Пугидің "Идил Сафик" романында оған берілген лақап есімді еске түсіреді. Рене Вивьен оның туралы көптеген өлеңдер жазды, сондай-ақ символистік роман "Une femme m'apparut" (Менің алдыма әйел келді, 1904) жазды, онда Барнидің "көздері өткір және көк, пышақтай" екені сипатталған. Реми де Гурмон оған "Амазонкаға хаттарында" жүгінді, ал Труман Капоте өзінің соңғы, аяқталмаған романы "Жауап алынған дұғалар" ішінде оны атады. Ол кейінірек оны ешқашан кездеспеген жазушылардың романдарынан да кездестірді. Анна Ливияның "Минимакс" (1991) романында Барни мен Рене Вивьен әлі де тірі вампирлер ретінде бейнеленген. Франческо Рапаццинидің "Амазонның түні" (2001) романы Барнидің салоны туралы тарихи роман. Салли Гамильтон мен Сюзанн Строның ағылшын тіліндегі аудармасы Сюзанн Строның оқыған аудиокітабы ретінде "Амазонкадағы түн" (2020) деген атпен жарық көрді. Барни Холлдың "Жалғыздық құдығы" романында салонның үй иесі Валери Сеймур рөлінде бейнеленген, ол басты кейіпкердің өзін жек көруіне қарамастан өзін-өзі қабылдаудың символы. Холл былай деп жазды: "Валеридің тыныш және сенімді болуы батылдық атмосферасын құрды; олар Валери Сеймурдың үйіне жиналғанда әркім өзін өте қалыпты және батыр сезінді". Лилиан Фаддерманның айтуынша, "1928 жылдан 1960 жылдардың соңына дейінгі төрт онжылдық ішінде ағылшын тілін немесе кітап аударылған он бір тілдің кез келгенін оқи алатын лезбиянка болмады, ол "Жалғыздық құдығымен" таныс емес еді". Люси Деларю Мардрус ғасырдың басында Барниге махаббат өлеңдерін жазды, ал 1930 жылы оны "Ангел және бүлінгендер" (L'Ange et les Pervers) романында бейнеледі, онда ол "Наталиді және мені бастаған өмірді ұзақ талдап, сипаттады". Романның басты кейіпкері - Марион есімді гермафродит, ол екі түрлі өмір сүреді, әдеби салондарға әйел киімінде барады, содан кейін шалбарға ауысып, гей-кештерге қатысады. Барни - Лорет Уэллс, романның көп бөлігін бұрынғы сүйіктісін қайтарып алуға тырысатын салонның үй шаруасындағы әйел. Кітапта ол кейде қатты сынға түседі, бірақ ол Марионның компаниясын ұнататын жалғыз адам. Марион Уэллске өзінің "құлықсыз, азғын, өзімшіл, әділетсіз, қасарысқан, кейде ашкөз, бірақ нағыз бүлікші, әрқашан басқаларды бүлікке итермелеуге дайын екенін" айтады. "[Сен] жақсы көретін адамды өзгертусіз жақсы көре аласың, тіпті ұрыны да, сонда ғана сенің адалдығың бар. Сондықтан мен сені құрметтеймін". 1930 жылдары Барнимен танысқаннан кейін орыс ақыны Марина Ивановна Цветаева оған "Амазонкаға хат" (1934) арнап, әйелдер арасындағы махаббат туралы өзінің қарама-қайшылық сезімдерін білдірді. Терри Каслдың айтуынша, бұл "толыққанды құпия, параноикалық, үрейлі қиял". Барни мен оның әлеуметтік шеңберіндегі әйелдер Джуна Барнстың "Ледис Альманахының" (1928) тақырыбы болып табылады, бұл роман-а-ключ архаикалық, Раблезиан стилімен жазылған, Барнстың өзінің иллюстрациялары Елизавета ағаш кескіштері стилінде жасалған. Ол басты рөлді ойнайды, ол - Эванджелин Муссет, "көрігінде қызыл крест, соңынан қуып, жеңілдеу және алаңдату, қыздардың артқы және алдыңғы бөліктері, және қандай бөліктерде болса да, оларды ең көп зардап шекті, қайғылы қайғылы". "Жас кезінде пионер және қауіпті", Дам Муссет "әзілге толы және білімді елуге" жетті; ол қиындыққа ұшыраған әйелдерді құтқарады, даналық таратады және өлімінен кейін қасиеттілікке көтеріледі. Сондай-ақ, де Грамонт, Брукс, Долли Уайльд, Холл және оның серіктесі Уна, Леди Трубридж, Джанет Фланнер және Солита Солано және Мина Лой псевдонимдермен кездеседі. "Ледис Альманахының" түсініксіз тілі, ішкі әзілдері және екіжақтылығы сыншыларды оның сүйіспеншілікке толы сатира ма, әлде қатал шабуыл ма деп таластырды, бірақ Барнидің өзі кітапты жақсы көріп, оны өмір бойы қайта оқыды. 2009 жылдың 26 қазанында Барни өзінің туған қаласы Дейтон қаласында тарихи белгімен марапатталды. Бұл Огайодағы марапатталушының жыныстық бағдарына сілтеме жасайтын алғашқы белгі. Барнидің француз романы "Amants féminins ou la troisième", 1926 жылы жазылған деп саналады, 2013 жылы жарық көрді. Ол 2016 жылы Челси Рей аударған "Women Lovers or The Third Woman" деген атпен ағылшын тіліне аударылды.