Дания ғылыми қоғамының тарихы (Daniya ғыlymı qogamınıñ tarihı)
Danzig Research Society
Данциг ғылыми қоғамы (1743-1936) – Польша-Литва мемлекетіндегі және Шығыс Еуропадағы ең көне зерттеу ұйымдарының бірі. Тарихы, ғалымдары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Данцигтегі Табиғи зерттеулер қоғамы (Danzig Research Society, Societas Physicae Experimentalis, Gdańskie Towarzystwo Przyrodnicze) – 1743 жылы Польшаның Гданьск қаласында құрылған ғылыми ұйым. Ол 1936 жылға дейін қызмет етті. Societas Physicae Experimentalis (Эксперименталды физика қоғамы) Польша-Литва одақтастығы және Орталық және Шығыс Еуропадағы ең көне зерттеу қоғамдарының бірі болып табылады.
The Naturforschende Gesellschaft in Danzig (translated Danzig Research Society, Societas Physicae Experimentalis, Gdańskie Towarzystwo Przyrodnicze) was a scientific organization, founded in 1743 in Danzig (Gdańsk), Poland, which continued in existence until 1936. The Societas Physicae Experimentalis (Experimental Physics Society) was one of the oldest research societies in the Polish–Lithuanian Commonwealth and in Central and Eastern Europe.
Тарих
1670 жылы дәрігер Израиль Конради (1634–1715) қалада ғылыми қоғам құруға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Одан кейін тағы бірнеше адам әрекеттенді, ақыры Дэниел Гралат (1708–1767) мұнда сәттілікке қол жеткізді. Оның қайнағасы Якоб Теодор Клейн (1685–1759), қала хатшысы және «Гедансиум Плиний» деген лақап атымен белгілі, өте көрнекті ғалым болды. 1742 жылдың соңында Гралат өз мақсаты үшін білімді адамдардан топ жинады, ол – «Эксперименталды физика қоғамы» (Societas Physicae Experimentalis), оның сияқты ең көне зерттеу қоғамдарының бірі. Бірінші ұйымдастырушылық отырыс 1742 жылдың 7 қарашасында, ал алғашқы ғылыми отырыс 1743 жылдың 2 қаңтарында өтті. Қоғамның мақсаты ғылымды практикалау және насихаттау болды, соның ішінде физикадағы ең қызықты эксперименттердің апталық түрде қоғамдық демонстрацияларын өткізу арқылы. Көбінесе электрдің әсері Лейден банкасының көмегімен зерттелді. 1746 жылдан бастап бұл шаралар Жасыл қақпаның үлкен залында өтті. Гралат сонымен қатар қалалық кеңес мүшесі болды және 1763 жылы Данциг қаласының мэрі болды. Бұл қоғамды Польша королі Станислав Август Понятовский де қолдады. Белгілі мүшелері: Натанаэль Маттеус фон Вольф, Михаэль Кристоф Ханов, Готфрид Ленгних, Иоганн Якоб Масков, «Тевтон тарихын» жазған автор, сондай-ақ Даниэль Габриэль Фаренгейт және князь-епископ Адам Станислав Грабовский. Қоғамның отырыстарына Польша-Литва одағының көптеген танымал тұлғалары қатысты, мысалы, Ұлы Литва гетманы Михал Казимир «Рыбенко» Радзивилл, Август Фредерик Мошинский, Иоахим Хрептович. Польшаның екінші бөлінісінде және Наполеон соғыстары кезінде Пруссияның қаланы аннексиялауынан кейін ұйымның қызметі нашарлап, 1812 жылы оны тарату туралы ұсыныс жасалды, бірақ бірнеше мүше оның қызметін жалғастыруға шешім қабылдады. 1866 жылы мұнарасына астрономиялық обсерватория орнатылды. 1945 жылы Кеңес әскерінің шабуылы кезінде, 200 жылдығынан кейін екі жыл өткен соң, ғимарат қиратылды. Мотлава өзені жағасындағы ғимарат соғыстан кейін қайта жаңартылды. Бүгінде онда археологиялық музей орналасқан.
Already in 1670, the physician Israel Conradi (1634–1715) had tried to organize a scientific society in the city, without success. Several others tried after him, until Daniel Gralath (1708–1767) finally succeeded. His father in law was Jacob Theodor Klein (1685–1759), a city secretary and also a very distinguished scientist, nicknamed Gedanensium Plinius. At the end of 1742, Gralath had gathered a group of learned men for his purpose, an Experimental Physics Society (Societas Physicae Experimentalis), one of the oldest research societies of its type. The first organizing meeting took place on 7 November 1742, the first scientific meeting was called on 2 January 1743. The aim of the Society was to practice and popularize science, among others through weekly public demonstrations of the most interesting experiments in physics. Often the effects of electricity were studied, with the help of the Leyden jar. Since 1746 these took place in the Great Hall of the Green Gate. Gralath also became a councilman and, in 1763, mayor of Danzig. The Society was also supported by Polish King Stanisław August Poniatowski. Known members were Nathanael Matthaeus von Wolf, Michael Christoph Hanow, Gottfried Lengnich, Johann Jacob Mascov, who wrote the Geschichte der Teutschen, also Daniel Gabriel Fahrenheit and the prince bishop Adam Stanisław Grabowski. The sessions of the Society were also attended by many famous persons of the Polish–Lithuanian Commonwealth like Great Lithuanian Hetman Michał Kazimierz "Rybeńko" Radziwiłł, August Fryderyk Moszyński, Joachim Chreptowicz. After the annexation of the city by Prussia in the Second Partition of Poland and during the Napoleonic Wars, the organization fell into such decline that in 1812 it was proposed to dissolve it, however, several members decided to continue its activity. In 1866, an astronomical observatory was placed in its tower. were destroyed during the Soviet offensive in 1945, two years after the 200th anniversary. The building at the Motława river was rebuilt after the war. It houses an Archaeological Museum today.