Кіріспе
Бірінші дүниежүзілік соғыста далалық әскерлердің құпиялылық үшін қолданған кодтары. Окоп кодтары (криптографияның бір түрі) – Бірінші дүниежүзілік соғыста далалық әскерлердің құпиялылық үшін қолданған кодтары. Дала телефоны, радио және көгершіндер арқылы жіберілетін хабарларды ұғу мүмкіндігі болғандықтан, Бірінші дүниежүзілік соғыста тактикалық шифрлау қажеттігі туындады. Алғашқыда ең көп қолданылған кодтар қарапайым алмастыру кодтары болды, бірақ классикалық шифрдің салыстырмалы осалдығынан окоп кодтары пайда болды. (Маңызды хабарламалар көбінесе жоғары қауіпсіздік үшін басқа шифрлау әдістерін қолданды.) Бұл кодтарды қолдану үшін әскери қызметкерлерге код кітаптарын тарату қажет болды, бұл қауіпсіздік тұрғысынан осал болды, себебі осы кітаптарды жау әскерлері ұрлай алуы мүмкін еді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың ортасына қарай, қақтығыс позициялық, тозу соғысына айналып, екі тарап та үлкен, бекітілген ор қазбаларында орналасты. Әскерлер көбінесе қозғалмайтындықтан, код кітаптарын тарату және оларды қорғау, жылжып тұратын әскерлерге қарағанда оңай болды. Дегенмен, әскерлер жаудың қатарына тығылып кіріп, код кітаптарын ұрлауға тырысатын окоп шабуылдарының қаупінен әлі де құтыла алмады. Мұндай жағдай орын алғанда, дабыл беріліп, код тез өзгертілетін болды. Окоп кодтары кодты бұзушылардың хабарларды оқуына жол бермеу үшін үнемі өзгертіліп отырылды. Ол Францияға әкімшілік қызметке жіберілді, бірақ операциялық криптологиямен айналысатын әріптестері оның кеңесін ынталы түрде іздеді. Криптология саласында өзінің із қалдырған тағы бір Сигнал корпусы офицері – Джозеф Моборн, ол 1914 жылы кіші лейтенант болып, Playfair шифрының шешімін алғаш рет жариялаған еді. 1918 жылдың басында американдықтар майданға көптеп жеткенде, олар окоп кодтарын қабылдап, оларды жасауда өте шебер болды, ал капитан Говард Р. Барнс ақырында оларды британдық әріптестерін таң қалдыратын жылдамдықпен шығаруды үйренді. Америкалықтар өзендердің аттарымен аталатын кодтар сериясын қабылдады, бастапқысы – "Потомак" коды. Олар код кітаптарын бірнеше аптадан кейін тез күйіп, нашарлайтын қағазға басып шығаруға үйренді, сол кезде кодтар ескірген деп есептелді, сонымен қатар окоп жағдайында оқуға ыңғайлы әріптерді пайдаланды.
Trench codes (a form of cryptography) were codes used for secrecy by field armies in World War I. Messages by field telephone, radio and carrier pigeons could be intercepted, hence the need for tactical World War I cryptography. Originally, the most commonly used codes were simple substitution codes, but due to the relative vulnerability of the classical cipher, trench codes came into existence. (Important messages generally used alternative encryption techniques for greater security.) The use of these codes required the distribution of codebooks to military personnel, which proved to be a security liability since these books could be stolen by enemy forces. By the middle of World War I the conflict had settled down into a static battle of attrition, with the two sides sitting in huge lines of fixed earthwork fortifications. With armies generally immobile, distributing codebooks and protecting them was easier than it would have been for armies on the move. However, armies were still in danger of trench raiding parties who would sneak into enemy lines and try to snatch codebooks. When this happened, an alarm could be raised and a code quickly changed. Trench codes were changed on a regular basis in an attempt to prevent code breakers from deciphering messages. He was assigned to France in an administrative role, but his advice was eagerly sought by colleagues working in operational cryptology. Another Signal Corps officer who would make his mark on cryptology was Joseph Mauborgne, who in 1914, as a first lieutenant, had been the first to publish a solution to the Playfair cipher. When the Americans began moving up to the front in numbers in early 1918, they adopted trench codes and became very competent at their construction, with a Captain Howard R. Barnes eventually learning to produce them at a rate that surprised British colleagues. The Americans adopted a series of codes named after rivers, beginning with "Potomac". They learned to print the codebooks on paper that burned easily and degraded quickly after a few weeks, when the codes would presumably be obsolete, while using a typeface that was easy to read under trench conditions.
Байланыс тәртібі
Американдық код жасаушылар көбінесе жауынгерлік бөлімдердің кодтарды қолдануға құлықсыздығына немесе тіпті оларды дұрыс пайдаланбауына жиі наразы болып қалатын. 1920 жылы АҚШ-тың сымсыз байланыс барлауын қарап шыққан лейтенант-полковник Фрэнк Мурман былай деп жазды:
Болашақтағы нақты мәселе – майданға шыққан әскерилерге кодтарды сақтықпен қолданудың және код жасаушының талап ететін, көзға ұшқандай көрінетін ұсақ-түйектерге назар аударудың маңыздылығын түсіндіру болады. Олар мұның қажеттігін түсінбейді де, істегісі келмейді. Бұл жұмыстан қашу үшін бәрін жасайды. Менің ойымша, бұзылғандардың біразын жазалау керек. Бұл бір жағынан кейбіреулерден құтылуға, екінші жағынан басқаларын да осыдан сақтандыруға көмектесер еді. Бұл өмір сақтау болар еді. Себебі, жаудың біздің кодты бұзуына қажетсіз көмек көрсету – американдықтардың өмірін құрбан етумен тең.
That will be the real problem for the future, to make the men at the front realize the importance of handling codes carefully and observing "foolish" little details that the code man insists on. They cannot see the need of it and they do not want to do it. They will do anything they can to get out of it. My idea would be to hang a few of the offenders. This would not only get rid of some but would discourage the development of others. It would be a saving of lives to do it. It is a sacrifice of American lives to unnecessarily assist the enemy in the solution of our code.
Мысал
Төменде АҚШ армиясының Бірінші дүниежүзілік соғыстағы окоп кодінің "Сенека" деп белгіленген басылымынан алынған беттер келтірілген.