Кіріспе

Базилика ди Санта-Мария Глориоза-дей-Фрари, көбінесе Фрари деп қысқартылады, Италияның Венеция қаласындағы Сан-Поло ауданының орталығындағы Кампо-дей-Фрариде орналасқан шіркеу. Бұл қаладағы ең ірі шіркеу және ол кіші базилика мәртебесіне ие. Шіркеу Әулие Марияның көкке көтерілуіне арналған. Ғиммат ғимарат кірпіштен салынған және қаладағы Венеция готикалық сәулет үлгісінің көп бөлігін сақтап қалған үш маңызды шіркеудің бірі. Көптеген францискан шіркеулері сияқты, сыртқы пішіні қарапайым, тіпті алдыңғы фасадында да. Сыртқы жағында 2000 жылдардың басында құрылымдық мәселелерге байланысты жөнделген қоңырау мұнарасы бар. Ішкі кеңістігі көптеген қабірлермен және ғасырлар бойы жиналған өнер туындыларымен ерекшеленеді. Шіркеуде жерленген көрнекті венециялықтардың, оның ішінде бірнеше догтардың көптеген әсем ескерткіштері орналасқан. Олардың көпшілігі, Донателлоның туындылары сияқты, венециялық мүсіктау өнерінің тарихында маңызды орын алады. Шіркеу ішінде Тицианның екі ірі және маңызды алтарьдық суреті бар: бас алтарьдағы Әулие Марияның көкке көтерілуі және Пезаро Мадоннасы. Базиликада Венециядағы шіркеулерде сақталған жалғыз қалған қызыл экран да орналасқан, ол венециялық Ренессанс сәулетінен бұрынғы венециялық готикалық сәулеттің қалдығы.

Тарих

1231 жылы дож Жакопо Тиеполо басшылығымен қала осы орында Францискан кіші бауырлар орденіне қарасты монастырь мен шіркеу құру үшін жер дарыды. Бұл ғимарат тым кішкентай болып шықты, сондықтан 1250 жылы үш нефті шіркеу құрылысы басталды, бірақ ол 1338 жылға дейін аяқталмады. Дер кезінде оның орнына әлдеқайда ірі, қазіргі шіркеудің құрылысы басталды, оның салынуына бір ғасырдан астам уақыт кетті. Жаңа шіркеу бастапқы бағытын өзгертіп, фасадты алаң мен кішкентай каналға қаратып орналастырды. Жұмысты Жакопо Селега бастады, бірақ оны оның ұлы Пьер Паоло аяқтады. Сан-Марко шіркеуінен кейін қаладағы екінші биік қоңырау мұнарасы 1396 жылы аяқталды. Джованни Корнердің демеушілігімен 1420 жылы Сан-Марко капелласы қосылды. 1432-1434 жылдары епископ Виченца Пьетро Миани қоңырау мұнарасының қасында Сан-Пьетро капелласын салды. Фасад тек 1440 жылы аяқталды. Карниздің үстінде Лоренцо Брегноның үш мүсіні (1516) орнатылған. Бас алтарь 1469 жылы киеленді. 1478 жылы Пезаро отбасы шіркеу апсидасында капелла салдырды. 1492 жылдың 27 мамырында шіркеу Санта-Мария Глориоза атымен киеленді. Фрари – Сан-Поло, Санта-Кроче, Дорсодуро викариатының приход шіркеуі. Приходқа қарасты басқа шіркеулер: Сан-Барнаба, Сан-Людовико Весково, Санта-Мария-дель-Соккорсо және Санта-Маргарита. Алайда, XVI ғасырда діни өмірдің сипаты өзгерді; ол жеке, моральдық талаптары төмен және түрлі елдерден келген адамдарды қамтыды. Қоғамдар белгілі уағызшы уағыз айтқанда немесе маңызды мерекелерде ғана кеңейді. Барлық байланыстар шіркеудегі бауырластықпен байланысты болды, себебі көптеген капеллалар жеке топтар үшін арналған. Бұл шіркеу жерлеу рәсімдері мен басқа да еске алу шараларын өткізуімен ерекшеленеді. Сонымен қатар, кейінірек шіркеуде қылмыстар мен тәртіпсіздіктер де болды. Нәтижесінде, францискандар XIX ғасырда шіркеуден қуылды, бірақ 1922 жылы шіркеу орденге қайтарылды. Қоңырау мұнарасы 1904 жылдан 1990 жылдарға дейін құрылымдық жөндеуден өтті, ол мұнарадағы жарықтарды жоюға көмектесті. XVI ғасырдың көрнекті венециялық суретшісі Тициан Фрариде жерленген.

Архитектуралық ерекшеліктері

Ғимараттың жалпы стилі венециялық стильде жасалған, себебі қабырғалары қызыл кірпіштен, ішкі жағында балкалар әсемделген, ал бөлшектері Истрия тасынан тұрғызылған. Көптеген францискан шіркеулері сияқты, сыртқы пішіні қарапайым, тіпті алдыңғы фасадында да. Римдік әсері де бар, өйткені негізгі залдың бағаналарында үлкен цилиндрлі тіреулер орналасқан. Шіркеуде бас шіркеуден басқа, әр жағында үштен алты кіші шіркеу бар. Баптистерия мен сакристия, сондай-ақ тағы екі шіркеу болғандықтан, бұл шіркеу отбасылық шіркеу ретінде танымал болды.

Тарих

Фрари базиликасындағы орган туралы алғашқы тарихи мәліметтер он бесінші ғасырға дейін жетеді. 1483 жылы монастырьдың жылнамасында «perfectum» деген органның бар екендігі айтылады. Ол 1593 жылдан кем дегенде 1629 жылға дейін қызмет еткен. Гироламо Дирута (1586-1589) және Джованни Пикки сол кезеңде базиликаның ең танымал органшыларының қатарында болды. 1708 жылы әйгілі отец Винченцо Коронелли салған базилика хорының гравюрасы, хордың периметрі бойынша орналасқан екі органның бір-біріне қарама-қарсы, ал хор тақталарының үстінде бүйірінен тұрғанын көрсетеді. Сол жақ органның 1732 жылы Джован Баттиста Пьягья салғаны болжануда, демек, бұл туынды оның алғашқы жұмыстарының бірі болуы мүмкін. Осы уақытқа дейін белгілі болған бұл венециялық орган жасаушының қызметі 1740 жылдан 1760 жылға дейін созылған, ол Сан-Джованни Евангелиста шіркеуі үшін жасаған органы қазірге дейін өзгеріссіз сақталған; осы орган Фраридегі органның авторлығын растау үшін салыстыру нысаны ретінде және 1970 жылы оны қайта құруға мүмкіндік беру үшін пайдаланылды. Гаэтано Каллидо алдыңғы органның (1795) қаптамасын жасағаннан кейін, бұл аспап металл құбырларынан толығымен айырылып, уақыт өте келе тоқырап қалды. Оң жақ орган 1795 немесе 1796 жылы Гаэтано Каллидо жасаған. Сол кезден бастап ХХ ғасырдың алғашқы онжылдықтарына дейін сақталған толық құжаттар, осы органның басқа орган сияқты білікті шеберлерге қарапайым күтімге тапсырылғанын және оның түпнұсқалығын сақтай отырып, уақыт-уақыт жөнделгенін көрсетеді. 1969 жылы екі көне органның қалпына келтірілуіне қатысты мәселелер туындады. Массиони жасаған электр-пневматикалық берілісі бар жаңа орган (1928) Тицианның «Успениесіне» жақын апсидаға орналастырылғаннан кейін, Каллидо органының қолданылуы азайды, нәтижесінде 1929 мен 1969 жылдар аралығында бастапқы органдарға ешқандай күтім көрсетілмеді. Екі органның қалпына келтірілуі әртүрлі болды. Оң жақ органның жақсы сақталғандығын ескере отырып, оған тек ерекше күтім қана қажет болды. Ал сол жақ органға күрделі жөндеу, тіпті толыққанды қайта құру қажет болды, себебі онда жеті қаптама құбыры, барлық ішкі механизмдер, тоғыз ағаш құбыр және футтар жоқ еді. Бұл қайта құру үшін барлық сақталған элементтер пайдаланылды, сондай-ақ Сан-Джованни Евангелиста шіркеуінің органымен салыстырулар жасалып, құбырлардың өлшемдері анықталды. Қайта қалпына келтіру Каллидо органының толық және күшті дыбыстарын, ал Пьягья органының мөлдір және нәзік тембрін қайтадан бағалауға мүмкіндік берді, бұл дыбыстар Ренессанс үлгілеріне жақын. Соңында, аспаптар бірге ойнату үшін бірдей күйге келтірілді. 30 жылдан астам уақыттан кейін, 2004 жылдың сәуір және мамыр айларында жаңа жөндеу жұмыстары аяқталды. Венецияда XVI және XVII ғасырларда танымал болған музыкалық стильге сәйкес, екі қарама-қарсы хорға орналасқан екі органның болуы арқасында Фрари базиликасында қос хор дәстүрі қайта жандандырылды. Бұл Венециядағы соңғы сақталған мысал және Италиядағы тарихи органмен жұмыс істейтін екі хордың сирек үлгілерінің бірі.

Каллидо мүшелері

Оң жақ хорының органы – Гаэтано Каллидо жасаған құбырлы орган. Онда толыққанды, бастапқы механикалық беріліс жүйесі сақталған. Оның бірінші октавалы (C1 D5) 47 пернелі бір ғана клавиатурасы және бірінші октавалы (C1 G#2 + Rollante педалі) 17 + 1 пернелі педаль тақтасы бар, ол үнемі клавиатурамен біріктірілген. Көрмеде негізгі тіркелімге жататын 21 құбырдан тұрады, олар бүйірлік қанаттары мен тік ауыздары бар біртұтас тіреу құрылымын құрайды, ал оның ішкі жағында тромбончини орналасқан.

Массиони органы

Базиликада 1928 жылы салынған Mascioni opus 398 құбырлы орган да орналасқан. Ол бас алтарьдың Ассунта алтарінің артына орналастырылды. Ол электрмен жұмыс істеді, әрқайсысы 61 нотадан тұратын үш клавиатурасы (C1 C6) және 30 педальдік тақтасы (C1 F3) болды. Бұл Венециядағы ең үлкен орган, цецилиялық кезеңнен үш мануалды бар жалғыз орган. Ол романтикалық кезеңнен бастап заманауи кезеңге дейінгі репертуармен концерттер орындауға мүмкіндік беретін жалғыз аспап болды. Пневматикалық жүйенің электрлік жүйеге ауысуына қарамастан, орган барлық құбырларын (шамамен 2000), фуршеттерін және желдік камераларын сақтап қалды (үшінші мануалдыкінен басқа, ол 1960 жылдары Пала Ассунтаны қалпына келтіру кезінде су тасқынынан зардап шекті), сондай-ақ түпнұсқа азу тісі кілттері бар әдемі ағаш консольдік үстелін де сақтап қалды. 2018 жылы толыққанды жұмыс істеп, діни қызметтер мен концерттерде қолданылып келген орган, алтарьды және Аспанға көтерілу суретінің жақтауын толыққанды қалпына келтіруге мүмкіндік беру үшін демонтаждалды, бірақ қалпына келтіру аяқталған соң оны қайда орналастыру керектігі белгісіз болды. 1965 жылы ол бұрынғы жөндеу кезінде алтарьды қалпына келтіруге мүмкіндік беру үшін бұзылған еді. Қалпына келтірілгеннен кейін, орган 1977 жылы қайта құрастырылды, көптеген бөліктері, соның ішінде 3-ші мануалдың желдік камерасы жойылды, бірақ көптеген бөліктер қайта жаңартылып, қайта құрастырылды, себебі олар жоғалып кеткен еді, тіпті сол кезеңде Mascioni жасаған кейбір тіркелімдер де қолданылды. Осы шаруаны маэстро Алессандро Жиротто атқарды. Аяқталған орган базиликаның сол кездегі органшысы Серджио Де Пьеридің концертімен ашылды. Массиони органы қазір Лидо-ди-Джезолодағы (Венеция) Санта-Мария-Аузилиатрице шіркеуіне сыйға берілді, оны орнату үшін кең ауқымды жоспарлар жасалған. Алайда, органды басқа жерде пайдалануға бейімдеу үшін Zanin di Codroipo компаниясы жүргізген жөндеу және өзгерістер Венеция қаласын оның жалғыз романтикалық симфониялық концерттік аспабынан айырады.