Кіріспе

Ирландиялық саясаткер және белсенді полковник Ричард Мартин (15 қаңтар 1754 – 6 қаңтар 1834), ирландиялық саясаткер және жануарларға жасалатын қатыгездікке қарсы күрескер болды. Ол король Джордж IV-нің бергеніне байланысты "Адамзаттық Дик" деген лақап атымен танылды. Ол 1822 жылғы "Мартин заңы" деп аталған, малға қатыгездікпен қарау туралы заңның британдық заңға енгізілуіне қол жеткізді. Ол Роберт Мартин ФицЭнтонидің, Галвей графтығындағы Берч Холлдың жалғыз ұлы және Роберт Барнуоллдың, 12-ші Тримлстаун баронының қызы Бриджит Барнуоллдың баласы еді. Ол Корриб өзенінің жағасында, Галвей қаласынан төрт шақырым жоғарыда орналасқан Данган үйінде өсті. Оның әкесінің әулеті якобиттерге жатты және 14-тен 17-ғасырға дейін Галвейді басқарған он төрт саудагерлік әулеттің бірі – "Галвей тайпаларының" құрамында болды. Барнуоллдар – Нормандық тегінен тараған, Лейнстердегі Дублин, Килдар және Мит графтықтарында орналасқан ақсүйектер отбасы еді. Бриджит Барнуолл Ричард тоғыз жасқа толғанда қайтыс болды. Кейін Ричардтың әкесі Мэри Линчке үйленді, ол тағы бір "Тайпалық" отбасының мүшесі болды, одан Роберт және Энтони есімді ұлдары дүниеге келді. Әкесі мен анасы католиктер болып туғанмен, Ричард Мартин протестант ретінде тәрбиеленді, Англияда білім алды және кейіннен Ирландияда бай жер иесі болды. Ол Харроуде оқыды, содан кейін Кембридж университетінің Тринити колледжіне қабылдану үшін емтиханға дайындалды, нәтижесінде "1773 жылғы 4 наурызда Тринити колледжінің құрметті оқушысы ретінде қабылданды". Мартин дипломмен бітірмеді, бірақ адвокаттыққа дайындалды және 1776 жылғы 1 ақпанда Линкольн қонақүйіне қабылданды. Ол Ирландияда заңгер болып жұмыс істеді және 1782 жылы Галвейдің жоғары шерифі болды. 1786 жылғы 13 маусымдағы "Лондондерри журналында" Мартиннің қара құлы, Батыс Африка патшасының ұлы деп есептелген баласына, әкесі қайтыс болғаннан кейін Мартиннің қызметінен кетіп, туған жеріне шақырылып, таққа отыруына рұқсат берілгені хабарланды.

Жас кезі

1776 жылы Мартин Ирландияның Өкілдер палатасына еніп, 1783 жылға дейін Джеймстаун округінен депутат болып сайланды. Он бес жылдық үзілістен кейін, ол 1798 жылы Лэнсборо округінен парламентке қайта сайланды, католиктердің азаттығын қолдады. Біріккен Корольдіктің Парламенті Ирландия Парламентін таратып, ирланд депутаттарын Ұлыбритания Парламентіне отыруға міндеттемес бұрын, ол Галвей графтығынан сайланды. Ол 1812 жылға дейін және 1818 жылдан бастап Лорд Ливерпульдің тори үкіметін қолдап, Вестминстерде Галвей округіне саяси тәуелсіз депутат ретінде өкілдік етуді жалғастырды. Палатада ол жиі сөз кесіп, әзіл-қалжыңмен сөйлегенімен белгілі болды. Ол 1826 жылға дейін ирланд католиктерінің азаттығы үшін күресін жалғастырды, содан кейін Францияға қашуға мәжбүр болды. 1829 жылы азаттыққа қол жеткізілді, бұл оны қуантты. Ол сондай-ақ "1823 жылы құрылған, Британ доминиондарындағы құлдықты жақсарту және біртіндеп жою қоғамының мүшесі" болды.

Жануарларға қатыгездікпен қарсы күрес және RSPCA

Мартин қазір жануарларға қатыгездікпен күресімен, әсіресе аюға жем салу мен итті ұрыстыруға қарсы күресімен танымал. Мартиннің жануарларға қатыгездік жасауға қарсы заң жобасын қабылдауға тырысуы Англия Парламентінде бұрын жасалған сәтсіз әрекеттермен сабақтас келеді. XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында бұқа айдау, әтеш шайқасы сияқты мәдени ойын-сауықтарға, сондай-ақ Лондонның Смитфилд базарында союға әкелінген жануарларға көрсетілген қатыгездікке қарсы қоғамдық пікірдің күшті толқыны пайда болды. Алғашқы сәтсіз заңнамалық әрекетті Уильям Джонстон Пултени 18 сәуірде бұқа айдауды тыйым салу үшін бастады, бірақ ол Палаталар палатасының қарсы дауысымен жеңілді. 1809 жылы Лорд Эрскин (1750–1823) Лордтар палатасына жануарларға қатыгездікке қарсы заң жобасын енгізді, ол сол палатада қабылданды, бірақ Халықтар палатасында дауыс беру нәтижесінде жеңілді. Мартин Пултени мен Эрскиннің екі заң жобасын да қолдады. Мартин сол кезде зейнеткерлікке шыққан Лорд Эрскинмен, сондай-ақ ауыл шаруашылығы саласындағы жазушы және жануарлар құқықтарын қорғаушы Джон Лоуренспен (1753–1839) кеңесе отырып, жаңа заң жобасын дайындады. Оның әрекеттері нәтижесінде 1822 жылы "Малға қатыгездік жасау туралы заң" деп аталған Мартиннің заңы қабылданды. Заң жобасы Халықтар палатасында 29 дауысқа қарсы 18 дауыспен, содан кейін Лордтар палатасында қабылданды және король 21 маусымда 1822 жылы қол қойды. Ол сондай-ақ өз идеяларын Лондон көшелерінде таратуға тырысты, бұл оны есектің құлақтарымен бейнелейтін әзілдер мен саяси карикатуралардың нысанына айналдырды. Кейде ол ұсақ құқық бұзушылардың айыппұлдарын төледі. 1824 жылдың мамырында ол аттарды сою туралы заң жобасын ұсынып, қатыгездікке қарсы заңнаманың ауқымын кеңейтуге тырысты, бұл лицензияланған сою орындарының әрбір атқа бөлінген азық-түліктің дұрыс тізімін жүргізуін және мүгедек аяғы бар атты көлікке пайдаланғандарға жаза салуын талап ететін еді. Алайда бұл заң жобасы 1824 жылдың 15 маусымында қабылданбады. 1821 жылы әртүрлі жазбалар мерзімді басылымдарда жануарларға қатыгездікпен қарау туралы алаңдаушылықтарды білдірді, оның ішінде 6 наурызда 1821 жылы "Калейдоскоп" журналында жарияланған Rev. Артур Брумның хаты болды. Брум әлеуметтік жағдайы жоғары және әлеуметтік реформаларға ұмтылған адамдардың демеушілігін біріктіруге тырысты және ол 1822 жылдың қараша айында Жануарларға қатыгездіктің алдын алу қоғамын құру мақсатында өткен жиналыстың төрағасы болды. Алайда бұл алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды және қоғамды іске қосуға жаңа әрекет Брум 1824 жылдың 16 маусымында Лондондағы Олд Слэтерс Кофе Хауста өткен жиналыста ұйымдастырды. Брум түрлі дін қызметкерлерін, заңгерлерді және парламентарийлерді қоғамды құру туралы резолюцияға дауыс беруге шақырды. Отырысқа Томас Фоуэлл Бэкстон (1786–1845), Уильям Уилберфорс (1759–1833), Ричард Мартин, сэр Джеймс Маккинтош, Базил Монтегю, Уильям Мэдфорд, Rev. Джордж Эйвери Хэтч (1757–1837), Джордж Боннер (1784–1840), сэр Джеймс Грэм, Дж. Г. Меймот, Джон Эшли Уорр және Льюис Гомперц қатысты. Брум қоғамның бірінші құрметті хатшысы болып сайланды. Мартиннің саясаткер және қатыгездікке қарсы заңнаманы әзірлеуші ретінде танылуынан кейін, ол Жануарларға қатыгездіктің алдын алу қоғамын құрастырушы және бастамашысы болды деген жалпы түсінік қалыптасты. Қоғамның бірінші жылдық жиналысында Мартин шындықты айтып, Брумның еңбегін мойындады: "Менің бұл іске ешқандай қатысым жоқ, ол Брум мырзаның баласы, ол оған жақсы әке болды", - деді ол. 1826 жылы қоғамның қарызы кірісінен асып түсті, ал Брум қоғамның кепілі болғандықтан Корольдік сотта борышкерлер түрмесіне сотталды, ал Мартин мен Гомперц қарызды жабу және Брумды босату үшін қаражат жинады. Мартин Англиядан Францияға көшіп кеткеннен кейін де қоғамға деген қызығушылығын сақтап қалды.

Белсенді өмір

Мартиннің де өмірі өте оқиғалы болды. Ол Галвей округінің ерікті жасағының полковнигі болды. Ол екі кеме қазасынан аман қалды. Ол семсер мен тапаншамен жүзден астам жекпе-жекке қатысып, «Жылдам қол Дик» деген лақап атқа ие болды. 1770 жылдары Еуропа мен Америкада кеңінен саяхат жасады және Америка Тәуелсіздік соғысы басталғанда Жаңа Англияда болды. 1783 жылы Галвейдегі алғашқы театрды ашты. Мартин өз заманының көптеген белгілі тұлғаларымен, соның ішінде король Георг IV (ол оған «Адамгершілік Дик» деген лақап ат қойған), Генри Флод, Генри Граттан, Уильям Питт, королева Каролина және Дэниел О’Коннеллмен жақын қарым-қатынаста болды. Лақап атына қарамастан, Ирландияда ол өте қатал жер иесі саналды. 1834 жылы қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Томас мұрагері болды. Ирландиядағы ашаршылық жылдары оның иелігінде жұмыс үйі салынды. Бұл жұмыс үйі аштықтан зардап шеккен кедейлерге көмектесу мақсатымен ашылса да, Томас пен оның отбасы аз көмек көрсеткені және осы кезеңде олардың жерінде шамамен 150 000 адам аштық пен қызбадан көз жұмғандығы туралы пікір қалыптасқан. Ол қарыздық тұтқындалудан құтылу үшін парламенттік иммунитетін қолдана алмағандықтан, Францияның Булонь қаласына қашып кетті. 1834 жылдың 6 қаңтарында ол екінші әйелі мен үш қызының қатысуымен бейбіт түрде қайтыс болды.

Отбасы

Мартиннің алғашқы әйелі лорд Тримлстаунның қызы, құрметті Элизабет Веси болды. Олардың тоғыз баласы болды, олардың үшеуі ғана балалық шақты өткерді. Оның қызы Мэри 1783 жылы дүниеге келді. Оның ағалары Томас Б. Мартин (1786–1847) және Сент-Джордж (1805 жылы қайтыс болды) еді. Парижде Мистер Петримен болған қарым-қатынасы белгілі болғаннан кейін, Мартин 1791 жылы Петриді әдепсіздік үшін сотқа берді және 10 000 фунт стерлинг өндіріп алды. Ол бұл ақшаны кедейлерге тарату үшін Лондоннан Галвейге қайтар жолда көлігінің терезесінен лақтырып жіберді. 1793 жылы ол Ненегте романшы Харриет Эванс Мартинге үйленді, одан төрт баласы аман қалды, олардың ішінде пастор Ричард Мартин (1797–1878) және жазушы Харриет Летиция Мартин (1801–1891) болды. Алғашқысы 1834 жылы Канадаға эмиграциялады және оның ұрпақтарының арасында Д'Арси Аргу Консель Мартин (шамамен 1899–1992) де болды. Отбасы Булоньде жер аударылған кезде олар ақын Сара Бурдетпен (өзі баронша Бурдет Коутс 1814–1906 туысы) жақсы танысты, және ол 1834 жылдың 12 сәуірінде Ричардтың 1810 жылы туған қызы Мэри Джейн Мартинге құрмет пен тілектерін білдіретін өлең жазды. Бурдет RSPCA-ның ерте қолдаушысы болды және оның көзқарастары 1839 жылы «Жануарлардың құқықтары» атты еңбекте жарияланды.