Кіріспе

Джон Томас Данлоп (5 шілде 1914 – 2 қазан 2003) – американдық келіссөзші, еңбек қатынастары саласының ғалымы және АҚШ Еңбек министрінің бұрынғы хатшысы.

Данлоп 1975-1976 жылдары президент Джеральд Фордтың кезінде АҚШ Еңбек министрі қызметін атқарды. 1973-1974 жылдары АҚШ-тың өмір сүру құны кеңесінің директоры, ал 1993-1995 жылдары жұмысшылар мен басқару арасындағы қарым-қатынастардың болашағы жөніндегі АҚШ комиссиясының төрағасы болды. Комиссия 1994 жылы «Данлоп есебін» жариялады. Ол сонымен қатар көптеген АҚШ еңбек-басқару комитеттерінің төрешісі және бейтарап төрағасы, сондай-ақ өндірістік қатынастардағы даулар мен экономикалық тұрақтандыру мәселелері бойынша үкіметтік кеңестердің мүшесі болды. Данлоп 1938 жылдан бастап 1984 жылы Томас В. Ламонт университетінің профессоры болып зейнеткерлікке шыққанға дейін Гарвард университетінде оқытумен айналысты. Ол 1961-1966 жылдары Экономика факультетінің деканы, ал 1969-1973 жылдары Өнер және ғылым факультетінің деканы болды. Данлоп соғыстан кейінгі АҚШ-та өндірістік қатынастар саласындағы ең беделді тұлға ретінде танылды. Еңбек экономисі және кейін Гарвард университетінің академик деканы болғанмен, Данлоп Франклин Д. Рузвельттен Билл Клинтонға дейінгі АҚШ президенттерінің барлығына кеңесші болып қызмет етті. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде түрлі салалардағы және мәселелердегі дауларды шешті және төрелік жасады. Ол өзінің ғылыми және тәжірибелік жұмысынан туындаған «өндірістік қатынастар жүйесі» тұжырымдамасы арқылы өндірістік және еңбек қатынастарын зерттеуге үлкен үлес қосты. Өзінің өміріне көз жүгірткенде, Данлоп өзін жұмыс ортасына шын қызығушылық танытатын және мәселелерді шешуге бейім адам деп есептеді. Данлоптың жазған көптеген кітаптарының ішінде: «Өндірістік қатынастар жүйелері» (1958, 1993); «Индустриализм және индустриалды адам» (1960, бірлескен авторлық); «Еңбек және американдық қоғам» (1970, Дерек С. Бокпен бірге); «Дауларды шешу, келіссөздер және консенсус құру» (1984); және «Еңбек одақтарын басқару» (1990) кітаптары бар.

Ерте өмір және білім

Дунлоп Солтүстік Калифорниядағы Плесервилл қаласында дүниеге келді, онда оның отбасының алмұрт бағы болған. Оның ата-анасы Пресвитериандық миссионерлер болғандықтан, Дунлоп төрт жасқа толғанда Филиппинге көшіп кетті. Ол жеті балалы отбасының үлкен ұлы болды. Дунлоп Себу аралында өсіп, білім алып, орта мектепті бітіргенге дейін сол жерде тұрды. Содан кейін Дунлоп ағасымен бірге АҚШ-қа оралып, колледжге түсуге дайындық жасады. Дунлоптың ерекше өмір жолына байланысты Калифорния университетінің Беркли бөліміне алғашқыда қабылдаудан бас тартты, сондықтан ол 1931 жылы Марин кіші колледжіне оқуға түсті. Кейін Дунлоп Берклидегі Калифорния университетіне қайта оқуға түсіп, 1935 жылы summa cum laude дипломын алды. Ол экономика ғылымынан докторлық диссертациясын қорғау үшін сол жерде қалды, оның диссертациясы "Экономикалық циклдағы жалақы ставкаларының өзгеруі" (1939) деп аталды. Берклиде оқып жүргенде Дунлоп әйелі Дороти Эмили Уэббпен танысты, олар 1937 жылдың 6 шілдесінде үйленді. Сол жылы Дунлоп Кембридж университетіне стипендия бойынша оқуға барып, Джон Мейнард Кейнстің лекцияларын тыңдады. Ол кезде Дунлоп Джон Кеннет Галбрейтпен бірге тұрды, кейін Гарвардта оның әріптесі болды. Дунлоп стипендия барысында Кейнспен бірге оқуды жоспарлағанмен, Кейнстің денсаулығының нашарлауы олардың байланысын шектеді. Дегенмен, Дунлоптың сол сапарда жүргізген зерттеулерге негізделген мақта фабрикаларындағы жалақыны қалыптастыру туралы зерттеуі 1938 жылы "Экономикалық журналда" жарияланды, онда Кейнстің "Жұмыспен қамту, пайыз және ақшаның жалпы теориясы" (1936) еңбегіндегі жалақының қатаңдығын бейнелеудегі қателік көрсетілді. Дунлоптың мақаласымен бірге жарияланған мақтау қағазында Кейнс түзетуді және мақаланың үлесін мойындады.

Профессорлық мансабы

Дунлопқа көп ұзамай Гарвард университетінің экономика факультетінде оқытушылық грант ұсынылды, ол өмірінің соңына дейін сақталды. 1945 жылы ол профессорлық қызметке бекітілді және 1950 жылы Гарвардтың толық профессор атанды. Кейіннен 1961-1966 жылдары Экономика факультетінің деканы, 1970-1973 жылдары Өнер және ғылым факультетінің деканы болды. 1971 жылы Дунлоп Ламонт университетінің профессоры аталды. Дунлоп жалақыны анықтау және нарық пен институттардың оны анықтаудағы рөліне ден қойды. Ол экономикалық журналдарда жалақыны белгілеудегі кәсіподақтардың рөлі туралы бірқатар мақалалар жазды, онда кәсіподақтар ұжымдық келісімдерде жалақының өсуі мен оның жұмыспен қамтуға тигізетін әсерін теңестіруге ұмтылады деп дәлелдеді. Сондай-ақ, ол өнім нарығының күштерінің жалақы деңгейіне тигізетін әсерін зерттеді, жалақыны анықтаудың неоклассикалық модельдері өнім нарықтарының маңызды (кейде ерекше) рөлін азайтады деп санайды. 1958 жылы ол жалақыны анықтау бойынша ғылыми еңбектерін және дауларды шешудегі тәжірибесін «Өнеркәсіптік қатынастар жүйелері» атты маңызды кітабында біріктірді. Кітапта «өнеркәсіптік қатынастар жүйесі» өнім нарығы, реттеу және технологиялық факторларды еңбек және бизнес институттарының тәжірибесімен қалай байланыстырып, жалақыны, әлеуметтік жәрдемақыны және басқа да жұмыс орындарының нәтижелерін қамтамасыз ететіні туралы модель ұсынылды. Оның жарық көргенінен кейін ондаған жылдар бойы ғылыми пікірталас болды. Кейіннен ол Кларк Керр, Фредерик Харбисон және Чарльз Майерспен бірлесіп өнеркәсіптік қатынастар жүйелерінің эволюциясын зерттеді, нәтижесінде 1960 жылы «Индустриализм және өнеркәсіп адамы» кітабы жарық көрді. Дунлоп Гарвардтағы мансабы барысында бірнеше буын докторанттарды тәрбиеледі. 1930-50 жылдары студенттердің арасында белгілі өнеркәсіптік қатынастар мамандары, еңбек тарихшылары және еңбек экономистері болды, олардың ішінде Ирвинг Бернштейн, Дэвид Броди, Моррис Хоровиц, Марк Лейзерсон, Уильям Миерник, Герберт Нортрап, Жан Перлсон, Мартин Сегал, Джек Стибер, Ллойд Ульман және Дональд Уайт есімдері бар. Оның 1960-1980 жылдардағы шәкірттері еңбек және денсаулық сақтау экономикасы саласында танымал мансапқа жетті, соның ішінде Кэтрин Абрахам, Ким Кларк, Питер Дорингер, Ричард Б. Фриман, Джек Хиршлейфер, Кэрол Джонс, Гарт Мангум, Дэниел Куинн Миллс, Джозеф Ньюхаус, Майкл Пиор, Джеймс Сковилл, Паула Воос, Майкл Вахтер және Дэвид Вейл. Ол көптеген басқа ғалымдармен әртүрлі салаларда, соның ішінде Фредерик Абернати, Дерек Бок, Рей Голдберг, Джеймс Хили, Ларри Катц, Кларк Керр, Джордж Шульц және Арнольд Закпен бірлесіп жұмыс істеді. Гарвардтағы ғылыми қызметімен қатар, ол университетте көптеген бағдарламалар мен жаңалықтарды жасауға белсенді қатысты. 1942 жылы Дунлоп профессорлар Самнер Слихтермен және Джеймс Хилимен бірлесіп Гарвардтың екінші атқарушы бағдарламасын (алғашқысы – журналистикадағы Нейман стипендиаттары бағдарламасы) – Гарвардтың кәсіподақ бағдарламасын құрды. Бұл бағдарлама АҚШ және әлем бойынша еңбек қозғалысының жетекшілерін оқытуды жалғастыруда. Ол осы бағдарламада 2003 жылы қайтыс болғанға дейін сабақ берді. Аты-жөні айтылмаған әріптесі Ассошиэйтед Пресс тілшісі Дэниел К. Хейниге Дунлоптың «Гарвард факультетінен гөрі сантехниктер жиналысында көбірек үйлесім тапқанын, тіпті ол сантехник сияқты көрінетінін, себебі ол әрқашан галстук-бабочка тағады» деді. Сондай-ақ, ол 1959 жылы Гарвардтың тұрғын үйді зерттеу орталығын құруға көмектесті. Ол Гарвард Кеннеди мектебінің алғашқы күндерінде маңызды рөл атқарды және 1987 жылдан 1991 жылға дейін оның Бизнес және үкімет орталығының директоры міндетін атқарды. Дунлоп университеттегі проблемаларды шешуде де белсенді рөл атқарды. 1969 жылы полицияның ұстауынан және кейіннен университет жабылуынан кейін университет тарихындағы маңызды кезеңде Дунлоп институттың тұрақтылығын қалпына келтіруде маңызды рөл атқарды, студенттік-факультет комиссиясына жанжалды шешу және басқару реформаларын енгізу процесін жүргізуге жетекшілік етті. Нейтан Пузи президенттік лауазымнан кеткеннен кейін, ол Вьетнам соғысының шиеленіскен кезеңінде президент Дерек Боктің деканы және жақын кеңесшісі болып қызмет етті, студенттер, оқытушылар мен Гарвард әкімшілігі арасындағы дауларды шешті. Бок «Ол 1968-69 жылдардағы студенттік тәртіпсіздіктерден кейін осы университетті өте қиын кезде сақтап қалды» деді, «басшылық пен сабырлылық танытты». Көп жылдар өткен соң, ұйымдастыру жұмыстарының қызу кезеңінен кейін Гарвардта кеңсе және техникалық қызметкерлерді өкілдік ететін жаңа кәсіподақ сайланды. Гарвардтың кәсіподаққа қарсы науқанының салдарынан Гарвард президенті Дерек Бок Дунлопты университет басшылығының келіссөздер тобын басқаруға тағайындады. Дунлоп жаңадан құрылған Гарвард кеңсе және техникалық қызметкерлер кәсіподағының жетекші ұйымдастырушысы Крис Рондомен кеңінен инновациялық ұжымдық келісім шарты бойынша келіссөз жүргізді, ол мәселелерді шешуге және қызметкерлердің қатысуына бағытталған. Аталған келісім шарт бүгінгі күнге дейін күшінде, 2012 жылы келіссөздер жүргізіліп жатқан тоғызыншы келісімшарт. Дунлоп Американ өнер және ғылым академиясының және Американ философиялық қоғамының мүшесі болды. Ол өмірінің соңына дейін Гарвард факультетінде қызмет етті, 1985 жылы зейнеткерлікке шықты. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін де ол зерттеу және оқыту саласында белсенді болып қала берді, тіпті 85 жасында жаңадан ашылған бірінші курс семинарларын өткізді.

Вашингтонға әсері

Дунлоп өзінің жұмысын Вашингтонда Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бастады. 1942 жылдың 12 қаңтарында президент Франклин Рузвельт 9017-ші атқарушы бұйрыққа қол қойып, Ұлттық соғыс Еңбек Кеңесін (NWLB) құрды. Еңбек және басқару арасындағы дауларды еңбек тақиясы шартымен шешуге міндеттелген NWLB ірі салалардағы дауларды төрелікпен қарады. Әскери жұмылдыру, шектеулі ресурстар, инфляциялық қысым жағдайында жалақы мен әлеуметтік жәрдемақыларды белгілеудегі маңызды рөліне байланысты, NWLB қызметкерлері мен басшылығы жүздеген кәсіпорын алдында тұрған мәселелер мен қиындықтарды жедел үйренді. 1943 жылдан 1945 жылға дейін Данлоп NWLB-дің Зерттеу және Статистика бөлімінің бастығы қызметін атқарды, бұл тәжірибе дауларды шешудегі фактілерді анықтау әдісін дамытуға көмектесті. NWLB-дің бірнеше түлектері өндірістік қатынастар саласындағы көрнекті тұлғаларға айналды, олардың ішінде болашақ Калифорния университетінің канцлері және президенті Кларк Керр, сондай-ақ 1960 жылдан 1975 жылға дейін UCLA Өндірістік қатынастар институтының директоры Бенджамин Аарон болды. Гарвард университетінің бұрынғы президенті Дерек Бок 2003 жылы Дунлоптың «Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өмір сүрген, бизнес пен еңбек салаларында еңбегімен құрметке ие болған шағын топтың соңғы тірі мүшесі» екенін айтты. Соғыстан кейін президент Гарри Трумэн Дунлопты Атом энергиясы жөніндегі еңбек комиссиясына таңдады. 1948 жылдан 1957 жылға дейін ол Құрылыс және құрылыс индустриясындағы юрисдикциялық дауларды шешу жөніндегі Ұлттық Бірлескен Кеңестің төрағасы болды. Ол 1950 жылдан 1952 жылға дейін Жалақыны Тұрақтандыру Кеңесінде қызмет етті, бұл тәжірибе кейінірек Никсон әкімшілігін жалақыны белгілеу және бағаны бақылау жөніндегі шараларды басқаруға тағайындауға итермеледі. 1973 жылы Дунлоп Дональд Х. Рамсфелдті «Тұрмыстық Шығындар» Кеңесінің директоры лауазымынан алмастырды.

Саяси өмір

1975 жылдың наурыз айында президент Джеральд Форд Дунлопты өзінің алғашқы Еңбек министрі етіп таңдады. Дунлоп көп тарапты мәселелерді шешу идеясын реттеу процесіне және еңбек саясатын іске асыруға бағытталған түрлі күш-жігерге назар аударды. Оның тараптар арасындағы келісімдерді тікелей реттеуші билік арқылы емес, үкімет саясаты арқылы қалыптастырудың маңыздылығы туралы пікірлері «Заңдық мәжбүрлеудің шектері» деген мақаласында жазылған. Дунлоп сол мақалада: text= Ел заңдық мәжбүрлеу арқылы әлеуметтік өзгерістерді қол жеткізудің шектеулерін жақсырақ түсінуі керек. Үкімет уақытының көп бөлігін түсіністікті арттыруға, көндіруге, бейімделуге, өзара мәселелерді шешуге және ақпаратты жеткізуге жұмсау қажет. Заң шығару, сот процестері және ережелер кейбір әлеуметтік және экономикалық мәселелерге пайдалы құралдар болып табылады, бірақ бүгінгі күні үкіметтің шешімін күтетін ережелердің саны артып кетті. Тараптарды мәселелерді шешу үшін біріктіруге деген ниет Дунлопты Еңбек министрі қызметінен кетуге итермеледі. АҚШ экономикасындағы маңызды рөлі және әсіресе осы саладағы ұжымдық шарттардың ірі экономикаларда инфляциялық қысымға әкелу мүмкіндігіне байланысты құрылыс саласы Дунлоптың назарында болды. Құрылыс кәсіптеріндегі кәсіподақтар Ұлттық еңбек қатынастары туралы заңға (NLRA) өзгерістер енгізуді талап етті, бұл сектордың кәсіподақтарды тану, ұйымдастыру және пикетке шығу құқығына қатысты ерекше мәселелерін көрсетеді. Кәсіподақ басшылары мен жетекші мердігерлер және құрылыс пайдаланушылары арасындағы келіссөздер арқылы Дунлоп тараптар арасындағы келісімді жасады, ол NLRA-ны кәсіподақтар қалағандай өзгертеді, ал басқару ұзақ мерзімді салалық реформаларға келісім білдірді, бұл заң жобасы Конгресс арқылы бірдей қадамдармен өтеді. Келісімге қол жеткізгеннен кейін және Фордтан қолдау алғаннан кейін, Конгресс Жалпы ортақ заңын қабылдады. Алайда, 1976 жылғы республикалық праймеризде Рональд Рейганның күшеюіне және республикалық оңшылдардың қарсылығына тап болған Форд Дунлоптың уәдесінен бас тарды және заңға вето қойды. 1976 жылдың қаңтар айында Дунлоп Еңбек министрі лауазымынан кетті. Дунлоп кейінгі әкімшіліктерде де қызмет етті. 1979 жылы президент Джимми Картер Дунлопты жалақы жөніндегі кеңес комитетінің төрағасы етіп тағайындады. 1981-1984 жылдар аралығында Дунлоп президент Рейганның Ұлттық өнімділік жөніндегі кеңесші комитетіне мүше болды, ал 1989-1991 жылдары президент Джордж Буш-тің әлеуметтік қамтамасыз ету жөніндегі кеңесінде қызмет етті. 1993 жылы Клинтон әкімшілігі Дунлопты жұмысшылар мен басқару арасындағы қарым-қатынастардың болашағы жөніндегі комиссияның (кейін Дунлоп комиссиясы деп аталды) төрағасы етіп тағайындады. Комиссия Ұлттық еңбек қатынастары туралы заңды және жұмыс орнындағы өкілдікке қатысты федералдық заңдарды реформалау қажеттігін зерттеу және оларға өзгерістер ұсыну үшін құрылды. Комиссия мүшелері арасындағы келіспеушіліктер және 1994 жылғы аралық сайлау нәтижесінде Республикалық партияның Өкілдер палатасында көпшілікке ие болуы Данлоп комиссиясының көптеген ұсыныстарын іске асыруға кедергі келтірді. Дегенмен, Дунлоп жұмыс орнындағы денсаулық пен қауіпсіздікті реттеу үшін келіссөздер жүргізуді жалғастырды және Еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау басқармасы, Ұлттық үй салушылар қауымдастығы және Құрылыс кәсіптері кеңесі (AFL-CIO) арасында тұрғын үй құрылысындағы денсаулық пен қауіпсіздік стандарттары туралы келісім жасады.

Көп саладағы дауларды шешу

Үкіметтегі қызметімен қатар, Дунлоп көптеген басқа салаларда дауларды шешуді жүзеге асырды, әртүрлі салаларда инновациялық көппартиялық келісімдерге жол ашты. Ауыл шаруашылығында ол «Кэмпбелл» шұба компаниясы, «Фермалық еңбекті ұйымдастыру комитеті» (FLOC, AFL-CIO филиалы, ол Орта Батыста шаруаларды ұйымдастырды) және Мичиган мен Огайодағы томат өсірушілер арасындағы сегіз жылдық дауға араласты. Ауыл шаруашылығы жұмысшылары NLRA-дан босатылғандықтан, жеке сектордағы жұмыс берушілер кәсіподақтарды тануға міндетті емес. Сонымен қатар, шаруа жұмысшылары «Кэмпбелл» шұба компаниясына томат жеткізетін жеке өндірушілерге тәуелсіз мердігерлер ретінде қарастырылды. Өсірушілер қызанақтың бағасы жалақыны көтеруге немесе еңбек лагерьлерінде жақсы тұрғын үй жағдайларын қамтамасыз етуге мүмкіндік бермейді деп мәлімдеді. 1986 жылы «Кэмпбелл» шұба компаниясы Дунлопқа дауды шешуге көмектесу үшін жүгінді. Дунлоп тараптарды біріктіріп, корпоративтік науқанды томат өсірушілер арасында кәсіподақ өкілдігіне алмастыру туралы келісім жасады, онда Дунлоп төрағалық ететін комиссия арқылы кәсіподақтарды тану және дауларды шешу механизмі, сондай-ақ еңбек және өсірушілердің тең өкілдері қарастырылды. Келісім бойынша, кәсіподақпен келіссөздер жүргізу үшін өсірушілерге жоғары бағалар берілді. Нәтижесінде, кәсіподақты тану, ұжымдық келіссөздер және дауларды шешудің жеке жүйесі құрылды. Келісімге көп ұзамай қымыз өсірушілер мен азық-түлік өндірушілері «Vlasic» және «Dean Foods» қосылды және қазіргі уақытта тұрақты түрде жаңартылып келеді. 2003 жылы FLOC және Солтүстік Каролина өсірушілер қауымдастығы арасында «Данлоп» ауыл шаруашылығы комиссиясының үлгісін кеңейтетін келісімге қол қойылды, бұл Мексикадан келген шақырылған жұмысшыларды қамтитын жалғыз ұжымдық келісімшарт болды. 1979 жылы Дунлоп пен Гарвард университетінің әріптесі Фредерик Х. Абернати (Гордон Маккейдің механика ғылымының ғылыми профессоры және Эбботт пен Джеймс Лоуренс ғылымдарының ғылыми профессоры), сұйықтық механикасының профессоры, «Амалгаматтанған киім және тоқыма жұмысшылары одағының» тапсырысы бойынша жазғы зерттеуді жүргізді. Зерттеу ерлер костюмдерінің бәсекеге қабілеттілігіне және текстиль және киім саласындағы технологияны құру (содан кейін қабылдау) бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарын ынталандыру қажеттігіне бағытталды. Ақырында Дунлоп пен Абернатидің күш-жігері үш тараптың бірлесіп қаржыландыратын мемлекеттік бизнес-еңбек ұйымы – «Тейлорлы киім және технология корпорациясы» [TC]2 құрылуына әкелді. [TC]2 бастапқыда өнеркәсіп үшін жаңа технологияларды әзірлеуді қаржылады. Кейіннен ол киім өндірушілер мен тоқыма өндірушілердің арасында қолданыстағы технологияны қолдануға ынталандыруға кеңінен назар аударды. [TC]2 туралы Dunlop Commentary, Industrial Relations Systems, Revised Edition (Бостон, MA: Harvard Business School Press, 1993), 36-37-беттерінде талқыланған. 1989 жылы [TC]2 өзінің кеңейтілген миссиясын көрсету үшін өзінің атын «Текстиль және Киім Технологиясы Корпорациясы» деп өзгертті. Қазіргі уақытта бұл топтың штаб-пәтері Солтүстік Каролина штатының Рали қаласында орналасқан. Данлоптың туған штаты Массачусетсте дауларды шешудің жаңа инновациялық тәсілі пайда болды. 1970 жылдары полиция мен өрт сөндірушілер арасындағы даулар мен жұмыстан кетулердің саны артып келе жатқан кезде, Дунлоп полиция мен өрт сөндірушілердің жергілікті одақтары, муниципалдық үкіметтер қауымдастығы және мемлекеттік заң шығарушылар арасындағы келісімге келмек болды. Заңнама 1977 жылы қабылданды, ол бірлескен еңбек басқару комитетін (JLMC) құрды. JLMC өз тарихында 1500-ден астам дауды шешкен, олардың басым көпшілігі соңғы қадамның орнына медиация арқылы шешілді, бұл дау туындаған жердегі муниципалды атқарушы билікке (бірақ қаржыны бөлетін қалалық кеңес немесе қалалық жиналыс сияқты заң шығарушы органға емес) шешімді жүктеді.

Таңдалған шығармалар

Еңбек ақының кәсіподақтар арқылы айқындалуы, 1944, 1950. Ұжымдық келіссөздер: принциптер және жағдайлар, 1949, 1953. Еңбек қатынастары жүйелері, 1958, 1993. Индустриализм және индустриалды адам, (Кларк Керр, Фредерик Харбисон және Чарльз Майерспен бірге), 1960 ж. Еңбек және американдық қоғам, (Дерек С. Бокпен бірге), 1970. Жалақы мен бағаны реттеу сабақтары – Тағам секторы, ред., 1978. ХХ ғасырдағы еңбек, ред., 1978. Бизнес және қоғамдық саясат, ред., 1980. Дауларды шешу, келіссөздер жүргізу және консенсус құру, 1984. Еңбек одақтарын басқару, 1990. Жұмыс дауларын жарасу және төрелік арқылы шешу (Арнольд Закпен бірге), 1997. Уақтылы тігіс: Жүйелі сауда және өндірістің өзгеруі – Киім және тоқыма өнеркәсібінен алынған сабақтар, (Фредерик Х. Абернати, Дженис Х. Хаммонд және Дэвид Вейлмен бірге), 1999.