Кіріспе

Генри Селик режиссерлік еткен 1996 жылғы анимациялық фильм

«Джеймс пен алып шошқа» – Роальд Дальдің 1961 жылғы осы аттас романы негізінде Генри Селик режиссерлік еткен 1996 жылғы музыкалық анимациялық фантастикалық фильм. Оны Тим Бертон мен Денис Ди Нови продюсерлік етті, ал Джеймс рөлін Пол Терри сомдады. Фильмде жанды түсірілім мен тоқтату анимациясы үйлесімді түрде қолданылған. Джоанна Ламли мен Мириам Марголис Джеймстің өзіне бейім әйелдері Спайкер мен Спанж әжелерді ойнады (жанды түсірілім эпизодтарында), ал Саймон Каллоу, Ричард Дрейфус, Джейн Ливс, Сьюзан Сарандон және Дэвид Тьюлис, сондай-ақ Марголис, анимациялық сахналардағы оның жәндік достарына дауыс берді. 1996 жылдың 12 сәуірінде АҚШ-та көрсетілген фильм сыншылар тарапынан жағымды пікірлер алды, олар оның сюжеті мен визуалды шешімдерін жоғары бағалады. «Уолт Дисней Пикчерс» 1992 жылы Даль отбасынан кітапқа қатысты фильм құқығын сатып алды. Брайан Розен «ФернГалли: Соңғы жаңбырлы ормандар» (1992) және «Құрамы» (1995) сияқты анимациялық және жанды түсірілімді жобалардағы тәжірибесі үшін Дисней компаниясының продюсері болып тағайындалды. Денис Поттер сценарий жазу үшін шақырылды. Розен оның сценарийін «сәл қара және ерекше» деп сипаттады, бірақ Дисней бұл стильді бекітпеді, әсіресе акулалардың нацистер бейнесінде көрсетілгенін ұнамады. Поттер қайтыс болғаннан кейін Кари Киркпатрик пен Брюс Джоэл Рубин жеке-жеке сценарийлер жазды, олардың ішінде Киркпатриктің сценарийі таңдалды. Романнан айырмашылығы, Джеймстің әйелдері дөңгелетіп жіберілген шошқадан қаза таба қоймайды (бірақ оның ата-анасының өлімі романдағыдай болады), олар Джеймсті Нью-Йоркке ертіп кетеді. Тура түсірілім жасау керек пе, әлде тоқтату анимациясын қолдану керек пе деген мәселеде Дисней мен Селик өндіріс басталмас бұрын пікір алмасты. Селик бастапқыда Джеймстің бүкіл фильмде тірі актер ретінде ойнауын жоспарлаған, кейін фильмді тоқтату анимациясымен түсіруді ойлады, бірақ шығындарды азайту үшін толыққанды тірі түсірілім мен тоқтату анимациясын қолдануға келісті. Фильмнің алғашқы 20 минуты жанды түсіріліммен басталады, бірақ Джеймс шошқаның ішіне кіргеннен кейін тоқтату анимациясына ауысады, ал Джеймс Нью-Йоркке келген кезде қайтадан жанды түсірілімге көшеді (бірақ бунақденелі кейіпкерлер тоқтату анимациясында қалады).

Шығару

Фильм 1996 жылдың 12 сәуірінде кинотеатрларда көрсетілді. Дисней фильмді бүкіл әлемде, бірақ Еуропаның бірнеше елінде, соның ішінде Ұлыбританияда таратты. Ұлыбританияда «Pathé» (қосымша өндіруші «Allied Filmmakers» иесі) тарату құқығын өзінде ұстап, тәуелсіз компанияларға сатты. Диснейдің фильмге толық бақылауы жоқ елдер – Ұлыбритания мен Германия, онда фильмді тиісінше «Guild Film Distribution» және «Tobis Film» компаниялары көрсетті.

Кассалық жинақ

Фильм кассада екінші орынмен ашылды, бірінші орынды "Primal Fear" фильмінен қалып қойды. Сол демалыс күндері фильм 7 539 098 доллар таба алды және келесі 5 апта бойы алдыңғы 10-дыққа кірді, содан кейін 11-орынға түсті. Фильм АҚШ және Канадада 28 946 127 доллар, ал әлем бойынша 37,7 миллион доллар жинады.

Үй медиасы

Фильм 1996 жылдың 15 қазанында VHS форматында шықты. 2010 жылдың 3 тамызында АҚШ-та Walt Disney Studios Home Entertainment компаниясы сандық түрде жаңартылған Blu-ray/DVD жиынтығын жарыққа шығарды.

Қабылдау

Фильм алғашқы көрсетілімінде оң пікірлер алды. Роальд Даль өмірінде «Джеймс және алып бұршақ» фильмінің түсірілуіне қатысты көптеген ұсыныстан бас тартса да, оның жесірі Лисси тірі түсірілім нұсқасын жасау ұсынысын мақұлдады. Ол Роальдтың «Джеймске жасаған жұмыстарына қуанған болар еді. Бұл керемет фильм» дейді. Rotten Tomatoes сайты фильмге сыншылардың пікірлеріне негізделген баға қояды. Сайттың сыншыларының пікірі: «Көркем әрі динамикалық бейнелеу, ерекше ескертулер және жеңіл әңгімелеу «Джеймс және алып бұршақ» фильмін отбасылық көңіл көтеруге лайық етеді». Metacritic, салмақты орташа есептейтін жүйе, фильмді 36 сыншының бағасына сүйене отырып, 100 балдық шкала бойынша 78 балға бағалап, «жалпы оң пікірлер» деген көрсеткіш береді. CinemaScore жүргізген сауалнама бойынша көрермендер фильмге A+–ден F–ге дейінгі шкала бойынша «A» бағасын берді. Entertainment Weekly журналының Оуэн Глейберман анимациялық бөлігін мақтап, фильмге оң баға берді, бірақ тірі түсірілім сегменттерін «қабақты» деп сипаттады. The New York Times газетінде жазған Джанет Маслин фильмді «технологиялық керемет, ерекше және жаңашыл, батыл әрі ерекше визуалдық тұжырымдамамен» және «қасіреттің шегімен көркемделген фильм» деп атады.

Мүмкін қайта жасау

2016 жылдың тамызында Сэм Мендестің Диснеймен романның тағы бір көркем фильміне түсіру үшін келіссөздер жүргізіп жатқаны белгілі болды, сценарийді жазу үшін Ник Хорнбимен де сөз болған. Бірақ 2017 жылдың мамырында Мендес Диснеймен «Пиноккио» фильмін түсіру туралы келіссөздерге өткендіктен, жобадан бас тарды, ал оның орнына Роберт Земекис келді.