Кіріспе

"Hush" – "Баффи – вампирлерді өлтіруші" (1997–2003) телесериалының төртінші маусымындағы оныншы эпизод. Оның сценарийін сериал авторы Джосс Уидон жазды және режиссерлік етті. Эпизод алғаш рет 1999 жылдың 14 желтоқсанында АҚШ-та The WB телеарнасында көрсетілді. Сериал туралы сын пікірлерді оқығаннан кейін, ондағы диалог шоудың ең сәтті жағы ретінде мақталып, Уидон көбінесе сөздерден айырылған эпизод жазуға кірісті. "Hush" эпизодының 44 минутында бар болғаны 17 минутқа жуық диалог кездеседі. "Hush" эпизодында "Джентльмендер" деп аталатын ертегілік әуесқойлар тобы қалаға келіп, баршаның даусын ұрлап алады, осылайша олар Джентльмендер жүректерін кесіп алғанда айқайлай алмай қалады. Баффи мен оның достары ешкім неге сөйлей алмайтынын анықтауға және қала тұрғындарын кім өлтіріп жатыр екенін табуға тырыса отырып, бірін-бірімен үнсіз қарым-қатынас жасауы керек. Олар сонымен қатар бір-біріне деген сезімдерін білдірудің жолын табуы керек және қалада хаос орнағанда өзін-өзі бақылауда ұстауы керек. Эпизод көрсетілген кезде жоғары бағаланды және драмалық сериалдар арасындағы үздік жазу үшін Эмми сыйлығына ие болған сериалдың жалғыз эпизоды болды; сонымен қатар, ол бір камерамен түсірілген сериалдың үздік операторлық жұмысы (Майкл Гершман) номинациясын алды. "Hush" тіл мен қарым-қатынастың шектері мен артықшылықтарын, сондай-ақ қарым-қатынас үзілген кезде қоғамға тигізетін зиянды қарастырады. Джентльмендер сериалдың ең қорқынышты жауларының бірі саналады және бұл эпизод жиі "Баффи – вампирлерді өлтіруші" сериалдарының ең жақсыларының тізіміне енгізіледі.

Сюжет

Колледж лекциясында профессор Уолш тіл мен қарым-қатынас арасындағы айырмашылықты талқылайды, ал Баффи Райлидің өзін сүйген түсін көреді. Оларды қолында ерекше қорап ұстаған жас қыз тоқтатады, ол "Джентльмендер" туралы құпия өлең айтады. Райли мен Баффи сабақтан кейін сөйлеседі және олар өлісіп жаздайды, бірақ сөйлесуді тоқтата алмайды. Жағдай қиын болғанда олар кетеді. Баффи Джайлсқа арманы мен кішкентай қыздың өлеңі туралы айтады. Ксандер мен Аня қарым-қатынасының мағынасы туралы дауласып жатқанда, Джайлс Ксандерден Спайкқа үйінде тұруға рұқсат беруін сұрайды, себебі Джайлстың қатыны Оливия Лондоннан бірнеше күнге келіп тұрады. Сонымен қатар, Уиллоу кампустағы Викка тобының жиынына қатысады, сиқырмен айналысуға қызығушылық танытқан басқалармен танысуға үміттенеді, бірақ олар тек торт сату туралы сөйлескенде көңілі қалады. Уиллоу сиқыр туралы сөз қозғайды, бірақ сиқыршы әйелдер туралы стереотиптерді қолдағандық үшін жазаланады. Топтың ұялшақ әйелі Тара Маклей Уиллоудың ұсынысын қолдап сөйлей бастайды, бірақ назар оған ауғанда үндемей қалады. Сол түні, Саннидейл ұйықтағанда, ақ тұман әр адамның аузынан шығып, қоңырау шалу мұнарасына қарай жүзіп келеді, онда олар Баффи түсіндегі қорапқа орналасады, ал металл тісті күлімдеген және мінсіз қара костюм киген қорқынышты қаңқалар қарап тұрады. Таңертең Баффи мен Уиллоу сөйлей алмайтындарын байқайды және қатты алаңдайды; олар көп ұзамай барлығының сөйлей алмайтынын біледі. Топ Джайлстың үйіне жиналады, онда Саннидейлде ларингит эпидемиясы болғаны туралы жаңалықтарды көреді. Баффи мен Райли, хаосқа ұшырамас үшін алаңдап, көшеде тәртіп сақтауға тырысады. Баффи Райлидің бастаманың агенті ретіндегі әскери рөлін білмейді; ал ол Баффинің Қорғаушы екенін білмейді. Олар бір-біріне қарайды, содан кейін алғаш рет сүйіседі, кейін өз жұмыстарын жалғастыру үшін тарап кетеді. Келесі күні түнде Джентльмендер қоңырау шалу мұнарасынан шығып, деформацияланған қолбасшыларымен бірге қалаға қарай жүзіп келеді. Олар бір студенттің есігін қағып алады. Ол оянып, есікті ашқанда, оны ұстап, айқайлауға тырысқанда жүрегін кесіп алады. Джайлстың пәтерінде Оливия Джайлстың терезесінен қарап тұрған Джентльменнің біреуінен қорқады. Келесі күні таңертең университет оқу залында Джайлс басқаларға түсіндіру үшін бірнеше проектор слайдтарын қолданады. Джентльмендер қала тұрғындарының дауыстарын ұрлайды, сондықтан ешкім дауыстап айқайлай алмайды, олар қажетті жүректерді жинағанда. Халық ауыз әңгімелерінде олардың бұрын да жеңілгендігі айтылады, олардың өлтірілуі үшін ханшайымның айқайы қажет: оларды өлтіретін жалғыз нәрсе - тірі адамның дауысы. Тара қала тұрғындарына дауыстарын қайтаруға көмектесетін сиқырды табады және оны Уиллоуға көрсету үшін шығады. Уиллоудың жатақханасына бара жатқанда ол сүрініп, артына бұрылып, оған қарай жүзіп келе жатқан Джентльмендерді көреді. Уиллоу жатақханасында ешкім ашпайтын есіктерді қатты қағып алады, Джентльмендер оны қуып жетеді. Уиллоу Тараның дәлізден құлап түскенін естіп, бөлмесінен шығып, Тара оған шаба жөнеледі, екеуі де құлап түседі. Олар кір жуатын бөлмеге кіріп, есікті автоматпен жабуға тырысады, бірақ ол өте ауыр. Жарақат алған Уиллоу телекинез арқылы машинаны жылжытуға тырысады; ол сәтсіздікке ұшырайды, бірақ Тара оның не істеп жатқанын көреді. Олар қолдарынан ұстасып, машина есікті жауып тастайды. Патрульде Райли қоңырау шалу мұнарасындағы көлеңкелерді байқап, оны тексеруге барады. Баффи Джентльмендердің екі қолбасшысын тауып, біреуін өлтіріп, екіншісін қуып жетеді. Райли қоңырау шалу мұнарасына кіреді, ол шайқасқанда Баффи терезеден құлап, күреседі. Ол шабуылға айналады және Баффимен бетпе-бет кездеседі; ол оны алғаш рет бастаманың агенті ретінде көреді. Бір қолбасшы оны ұстап алғанда, ол түсіндегі қорапты көріп, таниды және Райлидің оны жоюын қатты қолмен көрсетеді. Ол солай істегенде, ұрланған дауыстар босап шығады. Дауысы қайтып келген Баффи Джентльмендер мен олардың қолбасшыларының бастары жарылғанша айқайлайды. Келесі күні Тара Уиллоуға оның ерекше екенін және үлкен күші бар екенін айтады. Оливия Джайлсқа оның сиқыршылық пен қараңғылық туралы айтқандарының бәрі шындыққа сәйкес екеніне сенетінін және осы тәжірибеден қорқатынын айтады. Райли Баффидің жатақханасына келеді; олар "сөйлесуіміз керек" деп келіседі, бірақ үнсіз отырады.

Тіл

"Хуш" тіл мен қарым-қатынастың шектері мен артықшылықтарына қатысты мәселелерді зерттейді. Эпизодтың бірінші бөлігінде кейіпкерлер дұрыс қолданылмаған, қара шу ретінде қолданылатын және шындықты жасыру үшін пайдаланылатын тілге басылғандай бейнеленеді. Кейіпкерлер арасындағы көптеген әңгімелер, тіпті эпизодтың сюжетіне немесе шоудың жалпы тарихына аса маңызды көрінбейтін әңгімелер де, қарым-қатынастың әртүрлі түрлері мен аспектілеріне қатысты болады. Уидон сценарий аяқталғаннан кейін ғана осы тақырыптың қаншалықты "бірлікке ие" екенін түсінгенін айтты. Бұл жалған әңгімелерді Баффи зерттеушілері Элис Дженкинс пен Сьюзан Стюарт "сөздік актілер" деп атайды: мағынаға ие болу үшін жасалған, бірақ тыңдаушыны қызықтырмайтын тіл. Патрик Шейд (социолог Джордж Герберт Мидтің сөздерін келтіре отырып) қоғамның тіл, дін және экономика сияқты институттардан тұратынын атап көрсетеді. Бір институт жойылған кезде, Саннидейл тұрғындары қалғандарына көбірек сене бастайды. Бірақ көбінесе адамдар үнсіздік кезінде бірін-бірінен оқшауланады. Тіпті Scoobies-тің байланысы да әлсірейді, өйткені олар осы уақытқа дейін оларды топ ретінде ерекшелендірген тапқыр әзілдерді қолдана алмайды. (Бұл қиындық актерлерге де әсер етті: бүкіл актерлік құрам алғаш рет үнсіз сахнаны орындауға тырысқанда, Скубилер Джайлстың пәтерінде жиналды. Сахнаның уақыты дұрыс емес екенін анықтағаннан кейін бірнеше репетиция өтті, барлық актерлер ауызша белгілерсіз ойнауға немесе бір-бірінің үстінен пантомима жасауға қиындық тапты. Сериалдағы мектеп директоры, қала әкімі және Саннидейл полиция бөлімі сияқты билік өкілдері қаладағы эндемикалық жамандыққа үнемі көмектеседі немесе одан хабардар болмауды таңдайды. "Хуш" кезінде Джайлстың пәтерінде Скубилер қаладағы билік өкілдерінің үнсіздікті грипке қарсы вакцинаның дұрыс болмауына байланысты, жаппай ларингитке әкелгенін хабарлаған жаңалықтарды тыңдайды. Уилкокс былай деп жазады: "[Е]ң көп қанша рет биліктегілер жамандық орын алғанда осындай үнсіздікті сақтайды? [Джентльмендердің] күзетшілерінің міндетті жилет киюі таңқаларлық емес; олардың киімдері мұндай мінез-құлқының ақылсыздығын көрсетеді - өлтіруді қабылдағанда мәдениетті әдептілікпен көріну - бұл қалыпты жағдай".

Ертегілер

Баффи канонындағы тағы екі эпизод та ертегілерге негізделген немесе олардың элементтерін қамтиды: "Өлімге ұшыраған", онда тек ауырған балалар ғана өмірлерін сорып алатын демонды көре алады, және "Имбирный адам", онда демон Хансель мен Гретельдің кейпін киіп, Саннидейлде моральдық паника тудырады. "Хуш" эпизоды жиі осы эпизодтармен салыстырылады, себебі оларда ұқсас элементтер бар. Уэддон "Жетілерді" Гримм бауырлардың монстрлары сияқты етіп жасауды жоспарлаған, онда Джайлс – ақылды адам, Баффи – ханшайым, ал Тара – "орманнан адасқан кішкентай қыз" рөлін ойнайды. "Жетілер" кеуделерді кесіп, жүректерді алып тастау арқылы өлтіреді, бұл терең әрекеттер. Баффидің түсінде Райли: "Егер сені өпсем, күн батар еді" дейді, және ол солай істегенде, бірден қараңғы түнеді, Баффи бір шектен өтіп кеткендей. Райлидің өбіні физикалық және эмоционалдық жақындық тудырады, сонымен қатар ақыл-ой, сезімдік білімді де оятады: осы эпизодта Баффи Райлидің "Бастама" ұйымының мүшесі ретіндегі құпия рөлін біледі. Шекті бейнелеу Тара мен Уиллоу біріккен күштерімен есікті жауып, "Жетілерді" сыртқа шығарғанда қайта қолданылады.

Қабылдау

1999 жылдың 14 желтоқсанында АҚШ-та алғаш рет көрсетілгенде, эпизод Нильсен рейтингісі бойынша 4,1 және 7 пайыздық үлес алды, яғни теледидармен жабдықталған үй шаруашылықтарының шамамен 4,1 пайызы және теледидар көретін үй шаруашылықтарының 7 пайызы осы эпизодты тамашалады. Эпизод 1999 жылдың 13-19 желтоқсаны аралығындағы эфир кестесінде бесінші орынды және жалпы телеарналар арасында 93-ші орынды иеленді. Бұл түні WB телеарнасында ең көп көрілген бағдарлама болды және сол аптада екінші ең көп көрілген бағдарлама болды, "7-ші аспаннан" кейін. "Hush" эпизоды эфирге шыққан кезде, көрермендерге ұзақ үнсіздік ұсынудағы тәуекелділігімен ғана емес, сонымен қатар "The Gentlemen" кейіпкерлерінің қорқынышты бейнесімен де жоғары бағаланды. USA Today басылымынан Роберт Бьянко: «Өз туындыларынан жалыққан продюсерлер оларды жоққа шығарады немесе оларды күрделі бағыттарға бұрады. Ал Уэдон сөзбен немесе сөзсіз теледидар қазынасы болып қала береді». Racine Journal Times және Ottawa Citizen басылымдарында Чак Барни былай деп жазады: «Біздің сүйікті қырушысы колледжге ауысқаннан кейін осы қызықты культтық фаворит өзінің тартымдылығын жоя ма деп ойладым. Бірақ, бақытымызға орай, ол комедия, қорқыныш және романтика жанрлары арасында шеберлікпен ойысқандығымен бізді тағы да жаулап алды. Жақындағы үнсіз эпизод ("Hush") керемет болды». Алан Сепинвалл The Star Ledger басылымында оны «көрнекті және батыл эпизод» деп атап, «Бұл эпизодты ерекше батыл ететін нәрсе – Баффи осы жылы драмалық тұрғыдан сәттілікке жете алмаса да, шоу әлі де ақылға қонымды диалогпен көзге түсе алды, бірақ ол алғашқы көріністерден кейін жоқ болды. Уэдон осы мәселені шешудің жолдарын тапты, бірнеше актерлер – әсіресе, ғалым Джайлз рөліндегі Энтони Хед және жүйкелі сиқыршы Уиллоу рөліндегі Элисон Ханниган – керемет экспрессивті үнсіз комедияшылар екенін дәлелдеді». Сондай-ақ, New York Daily News басылымында Дэвид Бианкулли бұл эпизодты «нағыз шедевр және осы бағаланбаған сериалдың тағы бір өнерлі жеңісі» деп атады. Австралияның Sunday Age басылымындағы Брайан Кортис келіседі және «Hush» эпизоды «Бәфидің ең жақсы, жақсы жазылған және жарқын режиссерлікпен түсірілген» эпизоды екенін жазды. Ұлыбританиядағы The Independent басылымынан Роберт Хэнкс «Buffy the Vampire Slayer» сериалының «Hush» эпизодымен «теледидардағы ең күлкілі және ақылды бағдарлама» жаңа биіктерге көтерілгенін жазды. Ноэль Мюррей «The A.V. Club» басылымында оны «Баффи» сериалында бұрын-соңды көрмеген, әуенінде кереметтілік пен шынайы алаңдатушы бейнелерге толы эпизод» деп атады. «Hush» эпизоды – «Баффи» сериалының драмалық сериалдардағы жазу номинациясы бойынша «Эмми» сыйлығына ұсынылған жалғыз эпизоды. Ол сондай-ақ Америка Жазушылар Гильдиясының сыйлығына да ұсынылды. 2003 жылы сериал аяқталғаннан кейін «Hush» эпизоды мақтауын жалғастырды. Los Angeles Times басылымындағы Лиза Розен бұл эпизодты «теледидардағы ең қорқынышты сағаттардың бірі» деп атады. Smashing Magazine журналы «Hush» эпизодын шығармашылыққа шабыдандыратын ең үздік он теледидар эпизодының бірі деп санады. Кит МакДуффи TV Squad сайтында оны сериалдағы ең жақсы Баффи эпизоды деп атады, «Егер Баффиді ешқашан көрмеген адам (қасірет!) маған шоудың бір ғана эпизодын көрсетуді сұраса, мен осы эпизодты таңдайтын едім». TV.com сайты оны теледидар тарихындағы ең қорқынышты төртінші эпизод деп атады. Screen Rant сайты оны «әдемі, ерекше динамикасы бар қызықты және ақылды эпизод» деп сипаттады. «Бұл шынымен де гениальді эпизод және ең жақсы теледидар эпизодтарының бірі». New York Post басылымының журналисі Джарет Визельман Баффиның «Джентльмендерді» ойнап, оның басқа кейіпкерлердің әзіл-сықақпен түсініспеушілігін бейнелеген көрінісін Баффиның ең жақсы бес сәтінің қатарына жатқызды, әсіресе Сара Мишель Геллардың (Баффи) комедиялық актерлік шеберлігін жоғары бағалады. Никки Стаффорд, «Мені тісте!» кітабының авторы, «Баффи – вампирлерді өлтіруші» кітабында «Hush» эпизодының «ойды өртеп» және «теледидардағы ең жақсы сағаттардың бірі» екенін жазды. Баффи зерттеулері бойынша ғалым Роз Кавени үшін «Hush» эпизодының табысты болуының басты себебі – басты актерлердің актерлік қабілеттері. «Hush» эпизоды – Баффи сериалының Алисон Ханниганның (Уиллоу) сүйікті эпизоды, ал Николас Брендон (Ксандер) оны ең қорқынышты деп санайды. Сериалдың авторы Джейн Эспенсон бұл эпизодтың «телевизиялық эпизодтың не істей алатынын қайта анықтағанын» айтты.