Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Б.з.д. 6 ғасырындағы Лидия патшалығы мен Ахеменидтер империясы арасындағы шайқас.
6th century BC battle between the Lydian Kingdom and the Achaemenid Persian Empire
Тимбра шайқасы Лидия патшалығының Крезі мен Ахеменидтер империясының Ұлы Кирі арасындағы соғыстың шешуші шайқасы болды. Кир, Птерия шайқасынан кейін Крезді Лидияға қуып жеткен соң, б.з.д. 547 жылдың желтоқсанында Сардис қаласының солтүстігіндегі жазықта Крездің жартылай таратылған әскерінің қалдықтарымен шайқасты. Крездің әскері шамамен екі есе көп және көптеген жаңа сарбаздармен күшейтілгенімен, Кир оны толық жеңіске бұйырды. Бұл шешуші болып шықты, және 14 күндік Сардис қамалынан кейін қала, және мүмкін, оның патшасы да құлап, Лидия парсылардың бақылауына өтті.
The Battle of Thymbra was the decisive battle in the war between Croesus of the Lydian Kingdom and Cyrus the Great of the Achaemenid Empire. Cyrus, after he had pursued Croesus into Lydia after the drawn Battle of Pteria, met the remains of Croesus' partially disbanded army in battle on the plain north of Sardis in December 547 BC. Croesus' army was about twice as large and had been reinforced with many new men, but Cyrus still utterly defeated it. That proved to be decisive, and after the 14 day Siege of Sardis, the city and possibly its king fell, and Lydia was conquered by the Persians.
Өмірбаян
Кир б.з.д. 550 жылы Мидия патшалығын бағындырды, бұл көршілес Лидия патшалығымен қақтығыс тудырды. Кир Лидия патшасын соғысқа дайын емес кезде қолға түсіруді жоспарлаған, бірақ Тимбрада Крездің әскері Кирдің әскерінен екі есе көп болды. Лидиялықтар Кирге қарсы шығып, одақтастары келгенше барлық қосымша күштерін жедел қаруландырды, бірақ олар келмеді. Ксенофонттың мәліметінше, Кирдің жалпы саны 196 000 адамды құрады, оның ішінде 31 000-70 000 парсы әскері болды. Олардың құрамында: 20 000 жаяу әскер, оның ішінде садақшылар мен сүңгі жиектеушілер; 10 000 элиталық жаяу әскер және атты әскер, бұл парсылық «өлмес әскері» болуы мүмкін; 20 000 жеңіл әскер және 20 000 сүңгілі әскер болды. Садақшылар мен сүңгі жиектеушілерден басқа барлығы кішкентайдан үлкенге дейін қалқандарды алып жүрген. Қалған 42 000 араб, армян және мидиялық әскерлер 126 000 жаяу әскерді құрады. Сонымен қатар, 300 түйеші атты әскер, 300 соғыс арбасы және әрқайсысында 20 сарбазға арналған 56 қоршау мұнарасы болды. Арбалардың әрқайсысында бір азамат пен бір сарбаз болғандықтан, олардың саны мыңнан асты. Ксенофонт Крездің 420 000 сарбазы болғанын айтады, оның ішінде 60 000 бабылдық, лидиялық, фригиялық, каппадокиялық және Геллеспонт аймақтарының тұрғындары бар еді. Бұл 300 000-ға жуық сарбазды құрады, оның ішінде 60 000 атты әскер болды. Сонымен қатар, 120 000 египеттік және 300 соғыс арбасы, яғни кем дегенде 500 сарбаз болды. Ксенофонттың берген шайқасқа қатысқан әскер саны, тіпті шындыққа сай болмаса да, мүмкін деп есептеледі, бірақ нақты шайқасқа олардың жартысынан да азы қатысқан болуы мүмкін.
Cyrus conquered the Kingdom of Media in 550 BC, which created conflict with the neighboring Lydian Kingdom. Cyrus planned to catch the Lydian king unprepared for battle, but at Thymbra, Croesus had more than twice as many men as Cyrus. The Lydians marched out to meet Cyrus and quickly armed all the reserves there before their allies could arrive, which they never did. According to Xenophon, Cyrus had 196,000 men in total, which was composed of 31,000 to 70,000 Persians. That consisted of 20,000 infantry, which may have included archers and slingers; 10,000 elite infantry/ cavalry, which may have been the Persian Immortals; and 20,000 peltasts and 20,000 pikemen. All except the archers and slingers are known to have carried small to large shields. The others were 42,000 Arabians; Armenians; and Medians, which amounted to 126,000 infantry. There were also 300 camel cavalry, 300 chariots, and 5 6 siege towers, which were known to hold 20 men each. It all amounted to more than 1,000 men, partly because there was one citizen, and one soldier on each chariot. Xenophon tells us that Croesus had an army of 420,000 men, which was composed of 60,000 Babylonians, Lydians, and Phrygians, also Cappadocians, plus nations of the Hellespont. This amounted to 300,000 men which included 60,000 cavalries. There were also 120,000 Egyptians, plus 300 chariots, which may have been at least 500 men. The numbers of the battle given by Xenophon, even if untrue, are considered within the realm of possibility, but less than half may have engaged in the actual battle.
Шайқас
Кир әскерін төртбұрышты формациямен, қапталдарын кері тартып орналастырды. Қапталдарды күймелер, атты әскер және жаяу әскер қорғады. Кир садақшыларының айналасына кедергі ретінде жүкті түйелерді де пайдаланды. Түйелердің иісі Лидия жылқысын алаңдатып, олардың атты әскер шабуылын шашыратты, ал садақшылар Лидия әскеріне оқ жаудырды. Кир күткендей, Лидия әскерінің қанаттары осы жаңа формацияны қоршау үшін ішке қарай бұрылды. Лидия қанаттары бұрылғанда, бұрылыс нүктелерінде бос орындар пайда болды. Парсы садақшылары мен формацияның ішінде орналасқан жылжымалы мұнаралардың тиімді оқ жаууы осы жағдайды одан әрі ушықтырды. Содан кейін Кир шабуылға көшкенін бұйырды, және оның қапталдық бөлімдері Крездің шатасқан қанаттарына шабуыл жасады. Көп ұзамай Лидия атты әскері көптеген сарбаздарын жоғалтып, шегінуге мәжбүр болды. Кир әскерінің көп бөлігі сақталып, Лидия атты әскерінің көп бөлігі жойылғаннан кейін, Кир барлық атты және жаяу әскерлеріне Крез әскерінің қалған бөлігіне шабуылдауға бұйрық берді. Жаяу әскердің көп бөлігі көп ұзамай басылып берді, бірақ Крез және жаяу әскердің шағын тобы Лидия астанасы Сардисқа қарай шегінді, бұл парсылардың шешуші жеңісіне әкелді. Геродот шайқас туралы айтады, бірақ сандарды көрсетпейді. Дегенмен, оның шайқастың барысы мен нәтижесі туралы баяндамасы Ксенофонттың кейінірек берген мәліметтерін растайды.
Cyrus deployed his troops with flanks withdrawn in a square formation. The flanks were covered by chariots, cavalry, and infantry. Cyrus also used baggage camels to create a barrier around his archers. The smell of the camels disrupted the Lydian horses and scattered their cavalry charge as the archers fired upon Lydian forces. As Cyrus had expected, the wings of the Lydian army wheeled inward to envelop this novel formation. As the Lydian flanks swung in, gaps appeared at the hinges of the wheeling wings. The disorder was increased by the effective overhead fire of the Persian archers and mobile towers, stationed within the square. Cyrus then gave the order to attack, and his flank units smashed into Croesus' disorganized wings. Soon, the Lydian cavalry lost many soldiers and was forced to retreat. With most of Cyrus' army intact and the loss of most of the Lydian cavalry, Cyrus ordered all cavalry and infantry to attack what remained of Croesus' forces. Most of the infantry soon surrendered, but Croesus and a small part of the infantry retreated and headed for the Lydian capital of Sardis, which resulted in a decisive victory for the Persians. Herodotus gives an account of the battle but does not give any numbers. His account of the battle's progress and outcome, however, confirms what Xenophon gives later.
Салдары
Соғыстан кейін лидиялықтар Сардис қаласының қабырғаларына тығылып, жеңімпаз Кирдің қоршауына түсті. Қала 14 күндік Сардис қоршауынан кейін құлады, айтуынша, лидиялықтар жердің тік беткейіне байланысты шабуылға ұшырамайды деп ойлаған қабырғаның бір бөлігін күзетпегендіктен. Крез тұтқынға алынды, оның территориясы, соның ішінде грек қалалары Иония және Эолис, Кирдің күшті империясына қосылды. Бұл Грекия мен Парсының қақтығысына әкелді және Кирдің мұрагерлерінің танымал Парсы соғыстарымен аяқталды. Иония мен Эолисті басып алғаннан кейін, лидиялықтардың жағынан соғысқан египеттік әскерлер өз еріктерімен Кирге бағынып, оның армиясына қосылды. Грек авторы Геродоттың сөзіне сүйенсек, Кир шайқастан кейін Крезге жақсы қарым-қатынас жасады және оған құрмет көрсетті. Бірақ, Вавилондық Набонид жылнамасы Кир патшаны жеңіп, өлтіргенін хабарлайды, бұл Геродоттың айтқандарына қайшы келеді. Лидия патшасының кім екені нақты емес.
After the battle, the Lydians were driven within the walls of Sardis and put to siege by the victorious Cyrus. The city fell after the 14 day Siege of Sardis, reportedly by the Lydians' failure to garrison a part of the wall that they had thought to be unsusceptible to attack because of the steepness of the adjacent declivity of the ground. Croesus was captured, and his territory, including the Greek cities of Ionia and Aeolis, was incorporated into Cyrus' already powerful empire. That development brought Greece and Persia into conflict and culminated in the celebrated Persian wars of Cyrus' successors. Along with acquiring Ionia and Aeolis, Cyrus also had the Egyptian soldiers, who fought on behalf of the Lydians, voluntarily surrender and join his army. According to the Greek author Herodotus, Cyrus treated Croesus well and with respect after the battle. The Babylonian Nabonidus Chronicle apparently contradicts that by reporting that Cyrus defeated and killed the king, but the identity of the Lydian king is unclear.