Кіріспе

Джордж Истман (12 шілде 1854 – 14 наурыз 1932) – американдық кәсіпкер, өнертапқыш және фотограф.

Джордж Истман (12 шілде 1854, 14 наурыз 1932) – американдық кәсіпкер, ол Eastman Kodak компаниясын құрды және ролл пленканы фотосуретке пайдалануды кеңінен танымал етуге көмектесті. Он жылдық фотосурет тәжірибесінен кейін ол ролл пленка камерасын патенттеді және сатты, бұл әуесқой фотосуретті алғаш рет жалпы жұртшылыққа қолжетімді етті. Kodak компаниясының қазынашысы, кейін президенті болып жұмыс істей отырып, ол компанияның және киноиндустрияның кеңеюін бақылады. Истман – ірі меценат, ол Истман музыка мектебін, Рочестер филармониялық оркестрін, Рочестер университетіндегі стоматология және медицина мектептерін, сондай-ақ Лондон университетінің колледжіндегі Истман стоматологиялық ауруханасын құрды. Ол Рочестер технология институтына (RIT) үлкен үлес қосты, Массачусетс технология институтының (MIT) Чарльз өзені жанындағы екінші кампусындағы бірнеше ғимараттардың құрылысына, сондай-ақ Оңтүстіктегі тарихи афроамерикандық университеттер – Tuskegee және Hampton университеттеріне қаржы жұмсады. Денсаулықты жақсартуға қызығушылық танытып, ол Лондон мен басқа да еуропалық қалалардағы аз қамтылған тұрғындарға қызмет көрсететін клиникаларға қаржы бөлді. Өмірінің соңғы екі жылында Истман омыртқасына әсер ететін аурудан қатты азап шекті. 1932 жылдың 14 наурызында ол өзіне жүрекке оқ атып, "Достарым, менің жұмысым бітті. Неге күту керек?" деген хат қалдырды. Истман Нью-Йорк штатының Рочестер қаласының ең беделді және танымал тұрғындарының бірі саналады. Ол бірнеше колледж кампустарында және Голливудтың Даңқ аллеясында еске алынды, ал Джордж Истман мұражайы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды.

Ерте өмір

Истман Нью-Йорк штатының Уотервилл қаласында Джордж Вашингтон Истман мен Мария Истманның (туған қызы – Килборн) ең кіші баласы ретінде дүниеге келді. Оның екі үлкен қарындасы болған: Эллен Мария мен Кэти. Ол негізінен өзіндік білім алған, бірақ сегіз жасқа келген соң Рочестердегі жеке мектепке барып оқыды.

Кодактың құрылуы

1870 жылдары банк клеркі болып жұмыс істеген кезінде Истман суретке қызығушылық танытты. Джордж Монро мен Джордж Селденнен сабақ алғаннан кейін, ол 1879 жылы құрғақ тақталарды жабуға арналған машина жасады. 1881 жылы ол Генри Стронгпен бірлесіп тақталарды сату үшін «Истман құрғақ тақта компаниясын» құрды, онда Стронг компания президенті, ал Истман қазынашы болды, және ол көптеген басқарушылық функцияларды орындады. Сонымен қатар, ол пластиналарды толығымен алмастыра алатын иілгіш пленка жасау бойынша тәжірибелер жүргізе бастады. 1885 жылы ол пленка ролигіне патент алды, содан кейін осы роликті пайдалануға болатын камера жасауға кірісті. 1888 жылы ол «Кодак» камерасын патенттеді және шығарды («Кодак» - Истманның өзі ойлап тапқан сөз). Ол 100 кадрға жететін пленкамен алдын ала толтырылған күйінде сатылды. Барлық кадрлар түсірілгеннен кейін фотограф камераны 10 доллармен бірге Рочестердегі Истман компаниясына қайтарып жіберді. Компания пленканы өңдеп, әр кадрдың баспасын жасап, камераға тағы бір пленканы салып, камераны және баспаларды фотографқа қайта жіберді. Фотосурет түсіру процесін пленканы өңдеудің қиын процесінен бөлу – жаңалық болды және фотосуретке әуесқойлар үшін бұрынғыдан гөрі оңай қол жетімді етті, ал камера көпшілік арасында бірден танымал болды. 1888 жылдың тамызына қарай Истман тапсырыстарды орындау қиындыққа тап болды, ол және оның қызметкерлері көп ұзамай бірнеше басқа камераларды әзірледі. Жедел өсіп келе жатқан «Истман құрғақ тақта компаниясы» 1889 жылы «Истман компаниясы» ретінде қайта ұйымдастырылды, ал 1892 жылы «Истман Кодак» деп тіркелді.

Кино индустриясының өсуі

Истман өзінің табысының көп бөлігі камера сатудан емес, қосымша пленка сатудан түсетінін түсінді және пленка өндірісіне күш салды. Кодак, камера өндірушілердің барлығына сапалы және қолжетімді пленка ұсыну арқылы бәсекелестерін іс жүзінде серіктес компанияларға айналдыра алды. 1889 жылы ол химик Генри Рейхенбахпен бірге алғашқы нитроцеллюлоза пленкасын жасау процесін патенттеді. Келесі жылдары Истман мен оның адвокаттарын бірнеше патенттік құқық бұзу туралы соттар мазалады, соның ішінде 1892 жылы жұмыстан шығарылғаннан кейін Рейхенбахтан келген талап арыз. Ansco 1900 жылы патентті сатып алып, Кодак компаниясын құқық бұзушылық үшін сотқа берді. Кодак он жылдан астам соттасып, ақырында сотты ұтып, компанияға 5 миллион доллар төлеуге мәжбүр болды. Истман Кодак жарнамаларына ерекше назар аударды. Ол «Сіз түймешікті басыңыз, қалғанын біз істейміз» деген ұранды ойлап тапты, ол халық арасында кеңінен танымал болды. Кодак патенттер мен сатып алулар арқылы пленкаға монополия құруға тырысқандықтан, компания тез өркендеді. 1896 жылға қарай Кодак халықаралық деңгейде пленка қорларын жеткізуші жетекші компанияға айналды. Пленкаға ең үлкен нарықтардың бірі жаңадан пайда болған киноиндустрия болды. Томас Эдисон және басқа кино өндірушілер 1908 жылы Motion Picture Patents Company компаниясын құрғанда, Истман Кодак индустрияға пленканы жалғыз жеткізуші болып келісім жасады. Оның монополиялық әрекеттері федералды үкіметтің назарын аударды, ол 1911 жылы Кодакқа эксклюзивті келісімдер, бәсекелестерді сатып алу және бағаны реттеу бойынша антимонополиялық тергеу бастады. Бұл 1913 жылы Кодакқа қарсы сотқа шағымдануға және 1921 жылы Кодакқа бағаны реттеуді тоқтатуды және көптеген активтерін сатуды бұйырған соңғы шешімге әкелді. Кодак 20 ғасырда пленка мен камералардағы жаңа өнертапқыштардың арқасында өсуін жалғастырды, соның ішінде балаларға арналған Брауни камерасы да бар. Истман 1904 жылы түсті фотосуретке қызығушылық танытып, келесі он жыл бойы түсті пленка өндірісінде тәжірибелерге қаржы жұмсады. Джон Капстафф жасаған өнім – екі түсті Kodachrome процесі. Кейін, 1935 жылы Кодак одан да танымал екінші Kodachrome-ды шығарды, ол сатылымға шығарылған алғашқы интегралды үш түсті пленка болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Истман Рочестерде әуеде барлау үшін ұшқыштарды даярлау үшін фотомектеп ашты. Кәсіподақтардың белсенділігі күшейген кезеңде Истман жұмысшылардың талаптарын болжап, кәсіподақ қозғалысына қарсы тұруға тырысты. Осы мақсатта ол жұмысшыларға арналған бірқатар әлеуметтік бағдарламаларды енгізді, соның ішінде 1910 жылы жұмысшылардың өтемақысын қамтамасыз ету үшін әлеуметтік қор және 1912 жылы барлық қызметкерлерге арналған пайданы бөлісу бағдарламасы.

Жеке өмір

Джордж Истман ешқашан үйленбеген. Ол анасымен, әпкесі Еллен Мариямен және оның отбасымен жақын қарым-қатынаста болды. Ол кәсіби әнші және Джордж Дикманның іскер серіктесінің әйелі Джозефин Дикманмен ұзақ уақыт бойы достық қарым-қатынаста болды. Дикманмен ол анасы Мария Истманның 1907 жылы қайтыс болғаннан кейін әсіресе жақын болды. Ол сондай-ақ саяхатқа құштар болды, музыка мен қоғамдық жиындарды ұнатты, және фортепианода ойнауға әуес еді. 1915 жылы Истман Рочестерде ақпарат жинау және үкімет саясаты бойынша ұсынымдар жасау үшін Муниципалдық зерттеулер бюросын құрды. Кейіннен бұл мекеме Үкіметтік зерттеулер орталығы деп аталды және осы миссияны орындауды жалғастыруда. 1924 жылы Истман мен Бюро Рочестер үкіметін қалалық басқару жүйесіне өзгерту туралы референдумды қолдады, және ол қабылданды. 1920 жылы Истман Кодак қызметкерлеріне қаржылық қызметтер көрсету үшін Истман жинақ және қарыз банкін құрды. Кейіннен бұл мекеме ESL Federal Credit Union болып қайта құрылды. 1920 жылдары Истман күнтізбе реформасына қатысып, Мозес Б. Коцворт әзірлеген жылына 13 айлық Халықаралық тұрақты күнтізбені қолдады. Ол жүйені насихаттау үшін бірнеше мақала жазды, соның ішінде Scientific American журналындағы «Күнтізбені жақсарту мәселелері» және Nation's Business журналындағы «Бизнес әлемі үшін күнтізбе реформасының маңыздылығы». 1928 жылға қарай Кодак компаниясы күнтізбені өз бизнес-бухгалтерлік есептерінде қолданды және оны 1989 жылға дейін пайдалана берді. Ол Ұлттық күнтізбелерді жеңілдету комитетінің төрағасы болды, және оның күнтізбесі 150-ден астам үміткердің ішінде Ұлттар лигасына ұсынылған екі финалисттің бірі болды. Оның қайтысымен және Екінші дүниежүзілік соғыстың жақындауымен бұл күнтізбе қарастырудан шығарылды. 1925 жылы Истман Кодак компаниясын күнделікті басқарудан бас тартып, ресми түрде президенттік лауазымынан кетті. Ол қайтыс болғанға дейін компаниямен бизнес-атқарушы ретінде, басқарма төрағасы ретінде байланыста болды.

Қайырымдылық

Өзінің өмірінде Истман әртүрлі ұйымдарға 100 миллион доллар қайырымдылық жасады, осылайша өмірінде АҚШ-тағы ірі қайырымдастардың біріне айналды. Оның ең ірі қайырымдылықтары Рочестер университеті мен Массачусетс технология институтына олардың бағдарламаларын және құрылыстарын дамытуға бағытталды. Аты-жөнін жасыруды қалаған ол, "Мистер Смит" деген атпен қайырымдылық жасады. 1918 жылы ол Рочестер университетінде Истман музыка мектебін құруға, ал 1921 жылы медицина және стоматология мектебін ашуға қаржылай көмек көрсетті. 1922 жылы ол Рочестер филармониялық оркестрін құрып, оның алғашқы музыкалық жетекшісі Альберт Коутсты тағайындады. 1932 жылы, Истман қайтыс болған жылда 100 миллион доллардың құны, 2022 жылы 2 миллиардтан астам долларға бағаланды. 1915 жылы Истман Рочестердегі Истман тіс емханасын ашуға қаражат бөлді. 1926 жылы ол Royal Free Hospital төрағасы Джордж Ридделл, 1-ші барон Ридделлтің өтінішімен Лондондағы тіс клиникасын қаржыландыруға 200 000 фунт стерлинг қайырымдылыққа берді. Лорд Ридделл және Корольдік тегін аурухананың құрметті казнашысы әрқайсысы 50 000 фунт стерлинг көмек көрсетті. 1931 жылдың 20 қарашасында UCL Eastman Dental Institute салтанатты түрде ашылды, оған сол кездегі денсаулық сақтау министрі Невилл Чемберлен және Ұлыбританиядағы АҚШ елшісі қатысты. Клиника Корольдік тегін аурухананың құрамына енді және Лондонның орталық аймағындағы мұқтаж балаларға тіс емдерін ұсынуға міндеттенді. Қазір ол Лондон университетінің бөлігі болып табылады. 1929 жылы ол Оксфордта Джордж Истманның арнайы қонақ профессурасын құрды, оны жыл сайын ең жоғары деңгейдегі әртүрлі американдық ғалымдар оқып жүреді. Истман сонымен қатар 1937 жылы Швецияның Стокгольм қаласында ашылған балаларға арналған тіс емханасы – Eastmaninstitutet-ті де қаржыландырды.

Ұрпаққа қатысты көзқарастар

Марион Глисон, Истманның жақын серігі, кейіннен оның афроамерикандықтарға қатысты көзқарасын "өз заманының ерекшелігі - әкешілдік, бірақ әлеуметтік қарым-қатынасқа қатаң қарсы" деп сипаттады. Ол Хэмптон институты мен Тускиги институтына жан-жақты көмек көрсетіп, сол дәуірдегі ең ірі демеушісі болса да, Рочестердегі қолданылып келген нәсілдік бөлінуді қолдады және күшейтті. Истманның өмірінде Кодак компаниясы қара нәсілді еңбеккерлерді жалдаған жоқ, ал 1939 жылы Нью-Йорк штаты заң шығарушы органы афроамерикандықтардың тұрмыс жағдайларын зерттеу комиссиясы Кодак компаниясында бір ғана қара нәсілді қызметкер бар екенін анықтады. Истман стоматологиялық орталығы қара нәсілді үміткерлерді қабылдамады, ал Истман театры қара нәсілді көрермендерді ғана балконда отыруға рұқсат берді. Истман NAACP өкілдерімен кездесу туралы бірнеше сұранысты, соның ішінде 1929 жылы президент Уолтер Уайттың тікелей өтінішін қабылдамады.

Ауру және өз-өзіне қол жұмсау

Өмірінің соңғы екі жылында Истмен омыртқасына әсер ететін аурудан қатты қиналып жүрді. Ол тұруға қиналды, жүрісі де баяулап, икемсіз болды. Бүгінде мұндай жағдай дегенеративті аурудың бір түрі деп диагноз қойылуы мүмкін, мысалы, жарақат немесе жасқа байланысты дискілердің сынуы, осының салдарынан қатты ауыру немесе нерв тамырларының қысылуы, не болмаса бел омыртқасының тарылуы – омыртқадағы кальцификация салдарынан омыртқа арнасының тарылуы. Оның анасы өмірінің соңғы екі жылын мүгедектер коляскасында өткізгендіктен, Истманның қоштасу рәсімі Рочестердегі Сент-Полс епископ шіркеуінде өтті; оның табыты Чарльз Гуноның «Марш Романе» атты музыкасымен шығарылды. Ол өзі құрған компанияның жерінде, қазіргі Eastman Business Park деп белгілі болған жерге жерленді. Рочестердегі Қауіпсіздік трасты компаниясы Истманның мүлігін басқарушы болып тағайындалды. Оның барлық мүлігі Рочестер университетіне сыйға тартылды.

Мұра

Истман көпшілік назарында болуды ұнатпады және өзінің бейнесін қатаң бақылауға тырысты. Ол сұхбаттарда ақпарат бөлісуге құлшынбады, ал Истман мен Kodak бірнеше рет өмірбаяндарға оның құжаттарына толық қол жеткізуге кедергі келтірді. 1996 жылы оның толық өмірбаяны жарық көрді. Истман – Голливуд Даңқы аллеясындағы «Фильм» санатында екі жұлдызбен көрсетілген жалғыз адам, біреуі Голливуд бульварының 6800 блогының солтүстік жағында, ал екіншісі Вайн көшесінің 1700 блогының батыс жағында орналасқан. Екеуі де оның фильм индустриясының стандартына айналған бромды қағазды өркендеткенін көрсетеді. Рочестер университетінің өзен жағасындағы кампусының Истман алаңы оның құрметіне аталған. Рочестер технологиялық институтында оның қолдауы мен айтарлықтай қайырымдылықтарын еске алу үшін оған арналған ғимарат бар. MIT оның қаржылаған ғимараттарының біріне Истманның ескерткіш тақтасын орнатқан. (Студенттер сәттілік үшін тақтадағы Истманның мүсінінің мұрынына тиіседі.) Ал қазір ол Джордж Истман мұражайы деп белгілі. Истманның балалық шағындағы үйі бұзылудан сақталды. Ол бала кезіндегі түріне келтіріліп, Genesee Country Village and Museum-да қойылған.

Патенттер

"Жалпақтарды қаптау әдісі мен аппараты", 1879 жылдың қыркүйегінде тіркелген, 1880 жылдың сәуірінде жарияланған. "Фотографиялық пленка", 1884 жылдың 10 мамырында тіркелген, 1884 жылдың 14 қазанында жарияланған. "Фотографиялық пленка", 1884 жылдың 7 наурызында тіркелген, 1884 жылдың 14 қазанында жарияланған. (Уильям Х. Уокермен бірге) "Фотографиялық пленкаларға арналған ролл ұстағыш", 1884 жылдың тамызында тіркелген, 1885 жылдың мамырында жарияланған. "Камера", 1888 жылдың наурыз айында тіркелген, 1888 жылдың қыркүйегінде жарияланған. Истман лицензия алып, кейін Дэвид Х. Хьюстонға 1881 жылдың 21 маусымында тіркелген, 1881 жылдың 11 қазанында жарияланған "Фотографиялық аппаратты" (ролл пленка ұстағышы) сатып алды.

Құрмет көрсетулер мен еске алулар

1930 жылы ол Американдық химия институтының алтын медалімен марапатталды. 1934 жылы Кодак паркінде (қазіргі Истман бизнес паркі) Джордж Истманға арналған ескерткіш ашылды. 1954 жылдың 12 шілдесінде АҚШ почтасы Джордж Истманның туғанына 100 жыл толуына орай үш центтік естелік марка шығарды, ол алғаш рет Нью-Йорк штатының Рочестер қаласында таратылды. Сондай-ақ 1954 жылы Истманның 100 жылдығын мерекелеу үшін Рочестер университеті, Истманның бұрынғы әріптесі және университет түлегі Чарльз Ф. Хатчисонның сыйлығымен, Рочестер университетінің кампусындағы Истман алаңының ортасына жақын жерде меридиан белгісін орнатты. 2009 жылдың күзінде Рочестер университетінің Истман алаңында, меридиан белгісінен солтүстік-шығысқа қарай шамамен 60 фут (18 метр) қашықтықта Истманның мүсіні орнатылды. 1966 жылы Джордж Истман үйі Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Миссисипи штатының мемлекеттік университетіндегі Дэйв С. Суолм химиялық инженерия мектебінің аудиториясы Истманның құрметіне аталды, оның Суолмға шабыттандырған рөлі ескерілді. 1968 жылы Джордж Истман Халықаралық фотосурет сарайының және мұражайының дәрежесіне ие болды.

Басқа БАҚ-та бейнелеу

PBS American Experience телеарнасы "Фотографияның сиқыршысы: Джордж Истмен және оның фотосуретті қалай өзгерте кеткені" деген аттас эпизод жасады. Алғашқы көрсетілімі 2000 жылдың 22 мамырында болды. Оның өміріне арналған бірнеше қысқа деректі фильмдер түсіріліп, Рочестердегі Джордж Истман мұражайында көрсетілді.