Словениялық астрофизик Андрея Гомбоц және ғылыми еңбектері

Кіріспе

Андрея Гомбок (Andreja Gomboc, 10 қараша 1969 жылы туған) – словен астрофизигі.

Өмірбаян

Андрея Гомбок Словенияның Мурска Собота қаласында дүниеге келген. Андрея Гомбок 1995 жылы Любляна университетінің математика және физика факультетін «Қара тесікке құлаған жұлдыздың пайда болуы» (Kako je videti padec zvezde v črno luknjo) дипломдық жұмысымен бітірген. 1995 жылдан 2001 жылға дейін FMF физика аспиранты және оқытушы ассистенті болды. Ол «Қара тесікпен өзара әрекеттесуден пайда болған жарық жылдамдығының өзгеруі» (Hitre spremembe izseva ob interakciji s črno luknjo) тақырыбындағы диссертациясын Андрей Чадеждің жетекшілігімен қорғап, физика ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды. Диссертациясында ол галактикалық ядродағы массивті қара тесікпен жақын кездесу кезінде жұлдыздардың жойылғаннан ыдырауы туралы зерттеулер жүргізді. Докторлық дәрежесін алғаннан кейін ол FMF физика кафедрасының мүшесі болды, онда астрономия және астрофизика доценті болып жұмыс істеді және астрофизика, Астрономия 2, Теориялық астрофизика, Жұлдыздар мен Галактиканың астрофизикасы, Астрофизика және бөлшектер физикасының таңдалған тақырыптары бойынша дәріс берді. 2008–2014 жылдары Люблянадағы Білім факультетінде (PeF) астрономиядан дәріс берді. 2015 жылдың күзінен бастап Нова Горица университетінде астрономия профессоры болып жұмыс істейді. Оның докторлық диссертациясы үшін 2002 жылы «Помурье» ғылыми сыйлығын алды. 2002 жылдан 2004 жылға дейін Англияның Ливерпуль Джон Мурс университетінің Астрофизика ғылыми-зерттеу институтында (ARI) Мари Кюри докторантурадан кейінгі тағылымдамасын өтеді. Ол жерде гамма сәулелерінің жарылыстарының оптикалық кейін қалған сәулелерін үш ірі роботтық телескоппен бақылауға арналған зерттеу жобасына қатысты: Ла Пальмадағы Роке де лос Мучачос обсерваториясындағы Ливерпуль телескопы, Гавайидегі Солтүстік Фолькс телескопы және Австралиядағы Оңтүстік Фолькс телескопы. Ливерпуль Джон Мурс университетінің ARI-дегі GRB тобы, оның ішінде Андрея Гомбок та бар, 2007 жылғы Times Higher Education ғылыми-зерттеу жобасы үшін Times Higher Award сыйлығын алды. Қазылар алқасы оптикалық кейін қалған сәулеленудің поляризациясын өлшеудің тамаша командалық жұмысын және нәтижелерін жоғары бағалады, бұл нәтижелер Science журналында жарияланды. Ол сонымен қатар «Science» журналында екі және «Nature» журналында үш мақаланың автор-дастаны. 2010 жылдың қаңтар айында «Біз және Ғалам» (Vesolje in mi) тақырыбында Словения Республикасының Ұлттық Ассамблеясында «Білімді жинау» жобасы аясында баяндама жасады. Ол 2013 жылы ЕКА ұсынған «Gaia» ғарыш миссиясының мүшесі. Gaia миссиясы біздің Галактикадағы миллиардтаған жұлдыздың қашықтығы мен радиалдық жылдамдығын өлшейді. 2011–2014 жылдары ол ESA-ның «Релятивистік жаһандық навигациялық жүйе» жобасының жетекшісі болды. Оның зерттеу салалары астрономия және астрофизика, жалпы салыстырмалылық теориясы, қара тесіктер, гамма сәулелерінің жарылуы, жұлдыздардың айналуы және симбиозды жұлдыздардың айналу жылдамдығы. Ол Словенияның «Spika» астрономиялық журналында астрономия мен астрофизикаға қатысты ғылыми мақалалар жариялайды. Ол Portal v vesolje веб-порталының негізін қалаушы және редакторы. 2009 жылы Халықаралық астрономия жылында (IYA) Словенияның бірыңғай байланыс және үйлестірушісі болды. IYA-ның басқа да іс-шараларының ішінде ол Люблянадағы Тиволи қалалық паркіндегі Жакопич бойындағы Жерден Ғаламға дейінгі астрофотосуреттердің көрмесін, Жерден Ғаламға дейінгі саяхаттау көрмесін, Головец астрономиялық және геофизикалық обсерваториясында (AGO) ашық есік күндерін және тағы да басқаларын ұйымдастырды. Сондай-ақ, ол «Словения және ғарыш» семинарының материалдарының редакторы болды. 2007 жылы «Prometej znanosti» сыйлығын «Физика, менің мамандығым – Біздің әйел физиктеріміздің өмірі мен жұмысы» монографиясын редакциялағаны үшін және 2009 жылы «Prometheus of Science» сыйлығын (Словенияда 2009 жылғы Халықаралық астрономия жылының ұйымдастыру комитетіне жетекшілік еткені үшін) алды. Ол 2009 жылдан бастап Словения математиктер, физиктер және астрономдар қоғамы ұйымдастырған астрономиялық сайыстың ұлттық комитетінің төрағасы. Андрея Гомбок Мари Кюри стипендиаттары ұйымының PAZU, Еуропа астрономиялық қоғамының (EAS) және Халықаралық астрономиялық одақтың (IAU) мүшесі. 2015 жылы гамма сәулелерінің жарылыстарына қатысты маңызды зерттеу нәтижелері үшін Словенияның мемлекеттік сыйлығы – Зоистің танылу сертификатын алды. 2016 жылы ол Словенияда Халықаралық астрономиялық одақ симпозиумының біріншісі болып табылатын «Қара тесік астрофизикасындағы жаңа шекаралар» астрономиялық симпозиумын ұйымдастырды.

Andreja Gomboc was born in Murska Sobota, Slovenia. Andreja Gomboc graduated in 1995 at the Faculty of Mathematics and Physics (FMF) at University of Ljubljana with diploma work The appearance of a star falling in a black hole (Kako je videti padec zvezde v črno luknjo.). From 1995 to 2001 she was a postgraduate student of physics at FMF and also a teaching assistant. She obtained Ph. D. by defending the dissertation Rapid luminosity changes due to interaction with a black hole (Hitre spremembe izseva ob interakciji s črno luknjo), which she prepared under the supervision of Andrej Čadež. In the dissertation she treated tidal disruption of stars during a close encounter with a massive black hole in a galactic nucleus. After obtaining her PhD, she became a member of the Department of Physics at FMF, where she was an associate professor of astronomy and astrophysics and lectured subjects: Astrophysics, Astronomy 2, Theoretical Astrophysics, Astrophysics of stars and the Galaxy, Selected topics in astrophysics and particle physics. In years 2008–2014 she gave lectures in Astronomy at the Faculty of Education in Ljubljana (PeF). Since autumn 2015 she is full professor of astronomy at the University of Nova Gorica. For her Ph. D. dissertation she received the Pomurje research award in 2002. From 2002 to 2004 she was a Marie Curie postdoctoral fellow at the Astrophysics Research Institute (ARI) of Liverpool John Moores University, England. There she became involved in research project for observing optical afterglows of gamma ray bursts with three largest robotic telescopes: Liverpool Telescope at Roque de los Muchachos Observatory at La Palma, Faulkes Telescope North at Hawaii and Faulkes Telescope South in Australia. GRB group at ARI, Liverpool John Moores University, among which members is also Andreja Gomboc, received The Times Higher Award for research project of the year 2007 Times Higher Education. The judging panel awarded excellent team work and results of measurement of optical afterglow polarisation, published in Science. Among other publications, she is also a co author of two papers in Science and three papers in Nature. In January 2010 she delivered a talk entitled "Us and the Universe" (Vesolje in mi) in National Assembly of Republic of Slovenia as part of the project "Harvesting Knowledge". She is a member of the Gaia, which was launched by ESA in 2013. Gaia mission is measuring distances and radial velocities of about a billion of stars in our Galaxy. In period 2011–2014 she was the PI of the ESA project "Relativistic Global Navigation System". Her research fields are astronomy and astrophysics, the general theory of relativity, black holes, gamma ray bursts, stellar rotation, and rotational velocities of symbiotic stars. She publishes popular science articles on astronomy and astrophysics in Slovenian astronomical magazine Spika. She is the founder and editor of the web portal Portal v vesolje. In the International Year of Astronomy 2009 (IYA) she was the Single Point of Contact and Coordinator for Slovenia. Among other IYA activities she initiated and organized exhibition of astro photographs From Earth to the Universe at the Jakopič promenade in Tivoli City Park in Ljubljana, Travelling exhibition From Earth to the Universe, Open door days at Astronomical and Geophysical Observatory Golovec (AGO) and other. She was also co editor of the proceedings of the workshop Slovenia and Space – yesterday, today and tomorrow and of the catalogue of the exhibition From Earth to the Universe. She received award Prometheus of Science 2007 (Prometej znanosti 2007) for co editing monography Physics, My Profession – Life and Work of Our Female Physicists (Fizika, moj poklic – življenje in delo naših fizičark) and Prometheus of Science 2009 (for leading the Organizing Committee of International Year of Astronomy 2009 in Slovenia). She is the president of the national committee for astronomy competition organized since 2009 by Society of Mathematicians, Physicists and Astronomers of Slovenia. Andreja Gomboc is a member of Marie Curie Fellows Organization PAZU, European Astronomical Society (EAS) and International Astronomical Union (IAU). In 2015 she received Zois Certificate of Recognition, a Slovenian state award, for important research findings concerning Gamma Ray Bursts. In 2016 she organized astronomical symposium New Frontiers in Black Hole Astrophysics, the first International Astronomical Union Symposium in Slovenia.