Кіріспе

Американдық саясаткер Сэмюэл Ирвинг Розенман (13 ақпан 1896 – 24 маусым 1973) – американдық заңгер, судья, Демократиялық партияның белсенді мүшесі және президенттің сөздерін жазушы. Ол «Жаңа мәміле» терминін ойлап тапты және «Жаңа мәміле» коалициясының өркендеу кезеңінде либералдық саясатты қалыптастыруға көмектесті. Ол Ақ үй кеңесшісі лауазымын алғашқы болып атқарды.

Жеке өмірі мен саяси мансабы

Розенман Сан-Антониода, Техас штатында, Соломон мен Этель (Пейлер) Розенманның ұлы болып дүниеге келді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясында қызмет етіп, 1919 жылы Колумбия құқық мектебін бітірген. Ол Phi Beta Kappa және Delta Sigma Rho қауымдастықтарының мүшесі болды. Демократиялық саясатқа белсенді қатысып, 1922, 1923, 1924, 1925 және 1926 жылдары Нью-Йорк штатының Ассамблеясының (Нью-Йорк округі, 11-ші сайлау округі) мүшесі болды; ал 1936 жылдан 1943 жылға дейін Нью-Йорк Жоғарғы сотының (1-ші округ) судьясы қызметін атқарды. 1930 жылдардың ортасына қарай Розенман Нью-Йорк еврей қауымының жетекші өкілі ретінде танылды. Розенман Франклин Рузвельт пен Гарри Трумэн президенттерінің аға кеңесшісі болды. Олардың басшылығымен ол соғыс қылмыстары мәселесінде маңызды рөл атқарды. 1943-1946 жылдар аралығында ол алғашқы ресми Ақ үй кеңесшісі, кейіннен Арнайы кеңесші деп аталды. Ол екі президенттің де сөздерін жазуға қатысты, Рузвельтке губернатор болып жұмыс істеген кезінен бастап сөздеріне көмектесті. Розенман 1932 жылғы Демократиялық Ұлттық конвенцияда Рузвельттің қабылдау сөзінің қорытындысында қолданылған «Жаңа саясат» терминін енгізді. Рузвельттің алғашқы мерзімінде ол сөз жазуға тым көп араласпаса да, 1936 жылғы науқан кезінде маңызды сөздерге көмектесу үшін Вашингтонға сапарлай бастады және Рузвельттің өмірінің соңына дейін негізгі сөз жазушысы болды. Денсаулығы нашарлағаннан кейін сот және президенттік қызметтері арасында таңдау жасауға мәжбүр болғаннан кейін ол ресми түрде Ақ үйге қосылды. 1940 жылдан бастап Розенманды Ф.Д.Р. жиі шақырып, соғысқа дайындық жұмыстарын тиімді ету үшін мемлекеттік мекемелерді қайта ұйымдастыруға көмектесті. Ол соғыс материалдарын өндіруді, ресурстарды бөлуді, тұрғын үй мәселелерін, инфляцияны бақылауды және соғысқа қатысты басқа да маңызды ішкі мәселелерді қарастыратын агенттіктерді қайта ұйымдастыруға байланысты кездесулер мен талқылауларды үйлестірді. Рузвельт қайтыс болғаннан кейін ол Арнайы кеңесші лауазымынан кетті, бірақ Трумэн оны V E күніне, содан кейін V J күніне және соңында 1946 жылға дейін қызметте қалуын өтінді. Розенман 1946 жылы Трумэн үшін 1946 жылғы Одақ туралы мәлімдемені жеке жазды. Ақ үйден кеткеннен кейін де ол президентке маңызды сөздерін дайындауға көмектесу үшін, соның ішінде 1948 жылғы Демократиялық Ұлттық конвенциядағы қабылдау сөзін дайындауға көмектесу үшін мезгіл-мезгіл оралып тұратын. Розенманның «Рузвельтпен жұмыс» атты естеліктері Рузвельт әкімшілігінің ең көп цитата келтірілген және жоғары бағаланған бірінші тұлғалық есептерінің бірі болып табылады. Розенман тұрғын үй құрылысы саласындағы белсенді Дороти Розенманға үйленген. Розенманның немересі Линн – қазіргі АҚШ Бас прокуроры және АҚШ Жоғарғы сотының бұрынғы үміткері Меррик Гарлендтің әйелі.

Бас редактор

Розенман 1938 жылдан 1950 жылға дейін 13 томдық «Франклин Д. Рузвельттің халыққа арналған құжаттары мен сөздері» жинағын редакциялады. Онда кең көлемде түсіндірмелер бар; Розенманның атымен жарық көрген соңғы төрт том, ал бұрынғы томдарға түсіндірмелер Рузвельттің еңбегі ретінде жарияланды. Бұл томдар «Жаңа саясат» пен Рузвельттің саясатын зерттеуде зор әсер етті; Гайд-парктегі Рузвельт кітапханасындағы мол деректерді ескере отырып, тарихшылар оларды бағыт-жол, тұжырымдамалық құрылым және дереккөз ретінде пайдаланды. Оның іріктеуі партиялық жақпару және сөздердің мазмұнынан ауытқулар туралы кейбір сынға ұшырағанымен, бұл еңбек әлі де маңызды ғылыми зерттеу ретінде өз құндылығын сақтайды, ал Розенман Рузвельт дәуірінің Фукидиді ретінде ұзаққа есте қалатын болады, деп мәлімдеген Хэнд (1968).

Холокост

Американдық еврей комитетінің мүшесі ретінде Розенман еврей қауымдастығын алаңдататын мәселелерді шешуге белсенді қатысты. Ол ұлттық бірлікті насихаттау арқылы АҚШ-тағы антисемитизмді азайтуға жұмыс істеген комитетінің сауалнама бөлімінің мүшесі болды. Комитет еврей белсенділерінің кейбір әрекеттерін бірлікке емес, айырмашылыққа назар аударуға бағытталғандықтан, тиімсіз деп санады. Сауалнама бөлімі антисемитизмге қарсы ең тиімді жауап – оның бөлінушіл мақсатына байланысты американдық емес екенін көрсету деп есептеді. Бөлім нацистік қауіп-қатерге қарсы тұрудағы бірліктің маңыздылығын атап өтті және Розенманның араласуы арқылы Ф.Д.Р.-дың көптеген сөздерінде ұлттық бірлікті насихаттауға ықпал етті, бұл АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа кіруінен бұрын да, кейін де орын алды. 1943 жылғы 6 қазанда, Йом Кипурға үш күн қалғанда, Хиллель Кук (Питер Бергсон) Вашингтонға шамамен 400 раввиннің делегациясын ұйымдастырды (атақты раввиндер шеруі). Олардың көпшілігі, мүмкін, барлығы да ортодоксалды және кейбіреуі жақында көшіп келген иммигранттар еді. Олар Еуропаның тастап кетілген еврейлерін құтқару үшін АҚШ үкіметінен көбірек шаралар қабылдауды талап етті. Холокост кезінде Вашингтонда өткен осындай жалғыз наразылық акциясы осы болды. Раввиндерді Капитолийдің алдында Сенаттың көпшілік және оппозициялық лидерлері, сондай-ақ Палата спикері күтіп алды. Линкольн ескерткішінде соғыс күш-жігеріне дұға оқығаннан кейін раввиндер Ақ үйге Президент Рузвельтке шағымдану үшін барды. Бірақ президенттің күні толық болғанын айтты, сондықтан вице-президент Генри Уоллес оларды қабылдады. Кейінірек Рузвельттің сол күні бірнеше бос сағаты болғаны белгілі болды. Алайда, Стивен Уайз (Дүниежүзілік еврей конгресінің басшысы) және Розенман (президенттің кеңесшісі және тілшісі, сонымен қатар Америка еврей комитетінің төрағасы) оған наразылық білдірген раввиндердің "американдық еврейлерді өкілдік етпейтінін" және ол кездесуі керек еврейлердің түрі емес екенін айтты. Сондай-ақ, Уайз раввиндерді "еврей халқының қадір-қасиетін қорлағандары үшін" айыптады. Холокост тарихшысы Дэвид Уайман құрған Дэвид Уайман институтының негізін қалаушы тарихшы Рафаэль Медофф Розенманды былай сипаттайды: "Ф.Д.Р.-дың басты кеңесшілері мен тілшілерінің бірі – американдық еврей комитетінің жетекші мүшесі Сэмюэл Розенман. Розенман, терең бойына сіңген еврей, еврейлердің мәселелеріне назар аударудан ұялды. 1930 жылдары АҚШ-та антисемитизм күшейді, оған атақты антисемиттер, мысалы, әке Чарльз Кофлиннің қатыгез сөздері себеп болды, ал кейінірек, мүмкін, тікелей емес, бірақ Чарльз Линдберг сияқты бейтараптыққа ұмтылғандардың аргументтері де ықпал етті. Розенман Рузвельттің "еврейлік кабала" басқарды деген жалақорлық айыптамаларына сезімтал болды және көптеген жетекші еврейлер сияқты, АҚШ-тағы антисемитизм одан әрі күшеюінен қорқып жүрді. 1938 жылғы "Хрусталь түн" қастандығынан кейін ол Ф.Д.Р.-ға Германия еврейлерін Америкаға қабылдау АҚШ-та "еврей мәселесін тудыратынын" ескертті."

Кейінгі мансап

1964 жылдан 1966 жылға дейін Розенман Нью-Йорк қаласы адвокаттар қауымдастығының президенті қызметін атқарды. Ол сонымен қатар Rosenman & Colin фирмасының серігі болды, бұл фирма Katten Muchin & Zavis фирмасымен бірігіп Katten Muchin Rosenman аталды.

Негізгі дереккөздер

Розенман, Самуил И. Рузвельтпен жұмыс (1952). Франклин Д. Рузвельттің жария қағаздары мен сөздері Франклин Д. Рузвельт; Самуэль Ирвинг Розенманның редакциялауымен; Random House, 1938 жылғы 5-томдық онлайн нұсқасы.