Кіріспе

Уильям Ругхед (Roughhead) (1870–1952) – шотландтық заңгер, криминологиямен әуесқойлық түрде айналысқан және «қылмыстық мәселелер» бойынша редактор, эссеші. Ол қазіргі заманғы «шын қылмыс» әдеби жанрының алғашқы және маңызды өкілдерінің бірі болды.

Мансап

Ругхед шотландтық заңгер ретінде Ұлылығының мөрі сақтаушысы атағын алды. Уақыт өте келе, Ругхед заңмен айналысуын азайтып, қылмыстың ресми емес тарихшысы болып жұмыс істеді. Ол бұл өзгерісті 1889 жылдан бастап белгілейді, онда он тоғыз жасында Макларен мен Тракуир заң фирмасындағы тәлімгерлік жұмысын тастап, Стокбридждің кісі өлтіруші бала күтушісі Джесси Кингтің сот процесіне қатысты (осы тәжірибесін "Менің алғашқы кісі өлтіруім: Джесси Кингпен бірге" атты эссесінде сипаттады, "Квир көшесінде", 1932). Шамамен алты онжылдық бойы Ругхед Жоғары соттың барлық маңызды кісі өлтіру істеріне қатысты. Осы тәжірибелер оған шотландтық ай сайынғы заң журналы "Юридикалық шолуға" (Juridical Review) жариялауға материал ұсынды; кейінірек ол "Юридикалық шолуға" (Juridical Review) жариялаған мақалаларын және көптеген жаңа материалдарды бірнеше эсселер антологиясына жинады. Оның алғашқы жинағы 1913 жылы "Он екі шотландтық сот ісі" деген атпен жарық көрді, онда он екі "қылмыстық биографиядағы оқиғалар" бар. Жинаққа енген он екі істің ішінде екі атақты сот ісі болды: Кэтрин Найрн мен Джон Уотсон Лоридің істері, оларды Ругхед мансабында кейінірек егжей-тегжейлі қарастырды. Ругхедтің алғашқы жинағының атауы оны сәл көңілсіздікке түсірген сияқты, ол үшінші жинағының "Жеке алғы сөзінде", "Гленгарридің жолы және басқа зерттеулерде" былай деп жазды: "Мен әрқашан менің жобам осы үш сөздің шомылдыру рәсімінен зардап шеккенін және кем дегенде екеуі бақытсыздықпен таңдалғанын ойладым. 'Шотландтық' сөзі тұқым қуалайтын көңіл көтеруді тудырды, ал 'Сот ісі' сөзі бейтаныс адамдарға заң туралы есептердің құрғақ техникалық жақтарын немесе төменгі баспасөздің жаман және ұятсыз жаңалықтарын ұсынды". Ол өзінің атауына тән юмормен аяқтады: "Егер олар 'наның пісірушінің он үшіншісі' болса, ойын шынымен де бітіп кетер еді". Осы эсселердің жариялану жолын қадағалау Ругхедтің оқырмандарына нақты қиындық тудыруы мүмкін. Оның алғашқы жинақтары, Эдинбургтегі Уильям Ходж баспасында жарық көрген, "Юридикалық шолуда" (Juridical Review) жарияланғаннан бастап антологияларға жиналғанға дейін, көбінесе жетекші эссесімен аталады. Ол АҚШ-та кең аудиторияға ие бола бастағанда, оның қылмыс туралы зерттеулері "кісі өлтіру" сөзінің түрлі нұсқаларымен аталатын, бір-бірімен байланысты антологиялар сериясында басылып, қайта басылды: "Көбінесе кісі өлтіру", "Кісі өлтірудің ләззаты", "Кісі өлтіру және тағы кісі өлтіру", "Кісі өлтірушінің серігі", "Кісі өлтіру өнері және тек кісі өлтіру". Америка жұртшылығы Ругхедтің құрғақ юморын және бізге ұқсайтын, бірақ қараңғы және ерекше әлемде өмір сүретін қылмыскерлерге деген қызығушылығын ықыласпен қабылдады. Бұл - қатал детективтердің шеберлерімен танысқан оқырмандар тобы, авторлар, Реймонд Чандлер айтқандай, "кісі өлтіруді оны жасаудың себептері бар адамдарға қайтаруда, тек мәйіт қалдыру үшін емес". Александр Вулкотттың "Ругхед" журналының Reader's Club басылымына жазған кіріспесінде айтқанынша, тіпті АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельттің Овалдық кеңседен сыртта, "Президенттің сөресі" деп аталатын арнайы сөресі болды, онда Рузвельттің жеке таңдаған "сирек сусындары" болды. Ругхед сонымен қатар Уильям Ходж және компаниясы жариялаған "Атақты шотландтық сот істері" деп аталатын сот есептерінің көптеген редакторының бірі болды. Шотландиялық сот сериясына оның алғашқы үлесі - атақты Глазго уландырушысы доктор Притчардтың ісі болды. Кейіннен ол тағы тоғыз сот ісін, соның ішінде ескі және жаңа Эдинбургтің бірнеше атақты қылмыстық істерін баяндады. Жиырмасыншы жылдардың басында Ругхед американдық қылмыс жазушысы Эдмунд Пирсонмен хат алмаса бастады, ал кәсіби хат алмасу келесі он бес жыл бойы жылы достыққа айналды. Пирсон 1924 жылы өзінің "Кісі өлтіру туралы зерттеулер" атты еңбегін жариялағанда, Ругхедтің жұмысын мақтауы, әсіресе Пирсонның Американың ең әйгілі кісі өлтірушісі Лиззи Борденді (Фолл-Ривер) дәріптеуі үшін, ыстық болды. Пирсонға жазған хатында Ругхед былай деді: "Шын айтайын, мен Лиззи ханымның ісін басқа ешбір істен жақсы көрген емеспін. Ол бірегей де кемелді, мінсіз өнер туындысы".

Бағалау

Джойс Кэрол Оутс: "Ругхедтің ықпалы зор болды, және одан бері "нағыз қылмыс" жанры кең таралды, дамыды, бірақ оған аса көрнекті жазушылар аз тартылды. Генри Джеймске өте ұнаған Ругхед ақыл-ойы шеберлігімен, өткір күмәнділігімен және ескіше әңгімелеу мен нұсқау беру стилімен ерекше жазды; оның кісі өлтіру істері мен сот процестері туралы баяндамалары халық ертегілері сияқты айқын, қысқа да нәрлі болып келеді". Ругхедтің ең үлкен жетістігі – 1908 жылы Глазгодағы бойжеткен Марион Гилкристтің қанына қонған Оскар Слейтердің ісін талдауы болды. Ругхед Артур Конан Дойлға, Крейги Эйтчисонға және Уильям Паркке шамамен 20 жыл бойы Корольтің ісіндегі кемшіліктерді анықтауға көмектесті, тіпті ол 1928 жылғы апелляцияда куә ретінде шақырылды.

Отбасы

Оның ұлы, Уильям Ругхед те, Шотландия құрамасының регби одағынан халықаралық ойыншы болған.