Кіріспе
Американдық мүсінші Уильям Раш (4 шілде 1756 – 17 қаңтар 1833) – Пенсильвания штатының Филадельфия қаласынан шыққан АҚШ-тың неоклассикалық мүсіншісі. Ол Американың алғашқы маңызды мүсіншісі деп есептеледі.
William Rush (July 4, 1756 – January 17, 1833) was a U. S. neoclassical sculptor from Philadelphia, Pennsylvania. He is considered the first major American sculptor.
Ерте өмір және білім
Раш Филадельфияда дүниеге келді, кеме жасаушы Джозеф Раш пен оның бірінші әйелі Ребекка Линкольннің төртінші баласы болып. Жасөспірім шағында үш жыл бойы ағаш оюшы Эдвард Катбушқа шәкірт болып, көп ұзамай ағаштан кемелердің мүсіндерін жасау өнерінде ұстазынан өзі басып кетті.
Революциялық соғыс
Руш Революциялық соғыс кезінде патриоттық жасақтың офицері ретінде әскери қызметтен өтті. Ол жеке ағаш өңдеу шеберханасын ашты, және АҚШ Әскери-теңіз күштері Филадельфияда кемелер салуды бастағанда оның еңбектеріне үлкен сұраныс болды. Өмірінің кейінгі кезеңінде мүсін жасаумен шұғылдана бастады. Руш Филадельфиядағы Пенсильвания Көркемсурет академиясын құрушылардың бірі болды және онда мүсін жасаудан сабақ берді. Ол сонымен қатар жергілікті саясатқа белсенді қатысты, екі он жыл бойы Филадельфия қалалық кеңесінде қызмет етті.
Мүсіндік
Раш АҚШ Әскери-теңіз күштерінің алғашқы алты фрегатының төртеуі үшін фигуралар жасады: «Америка Құрама Штаттары» («АҚШ-тың Жанкүйері», 1796, қазіргі орны белгісіз), «Constellation» («Табиғат», 1797, қазіргі орны белгісіз), «Chesapeake» («Революция», 1799, қазіргі орны белгісіз) және «Congress» («Даналық Құдайы», 1799, қазіргі орны белгісіз). Ол бесінші фрегат, «Constitution» («Геркулес», 1796, Джон Скиллин жасаған, қазіргі орны белгісіз, 1848 жылы Эндрю Джексонның суретімен ауыстырылды) және алтыншы, «President» («Джордж Вашингтон», 1800, Раштың бұрынғы шәкірті Дэниел Н. Трен жасаған, қазіргі орны белгісіз) фигураларының эскизін жасаған болуы мүмкін. Ол сондай-ақ «John Adams» («Джон Адамс», 1799, қазіргі орны белгісіз), «Philadelphia» («Геркулес», 1799, 1804 жылы өртенген) және «Potomac» (капитан Джон Смит, 1822, қазіргі орны белгісіз) АҚШ фрегаттары үшін фигуралар жасады. Ол «Franklin» (Бенджамин Франклин, 1815, АҚШ Әскери-теңіз академиясы мұражайы), «Columbus» (Кристофер Колумб, 1819, қазіргі орны белгісіз), «North Carolina» (Сэр Уолтер Рэли, 1820, қазіргі орны белгісіз) және «Pennsylvania» («Геркулес», 1824–37, Рашқа немесе оның ұлы Джонға жатқызылады, қазіргі орны белгісіз) кемелеріне арналған фигураларды да жасады. Раш АҚШ-та ашық ауадағы қоғамдық мүсін жасауды бастағандардың бірі болды. Оның «Комедия және трагедия» (1808, Филадельфия өнер мұражайы) егіз мүсіндері бастапқыда Филадельфиядағы Каштановый көшесіндегі театрдың қасбетіне орнатылған. Оның «Су нимфасы және ащы құс» (1809) мүсіні Бенджамин Латроб жобалаған Орталық алаңдағы су таратқыштары үшін жасалған фонтан мүсіні болды, ол қазіргі Филадельфия қалалық әкімдігі орналасқан жерде тұрды. Филадельфиядағы Schuylkill көпірі (Маркет-стрит көпірі) оның «Ауыл шаруашылығы және сауда» мүсіндерімен безендірілген (1812, қазіргі орны белгісіз). Архитектор Уильям Стриклендтің Филадельфиялық кеден үйінде «Коммерция» (1819, қазіргі орны белгісіз) мүсіні бар. Раштың «Даналық және Әділдік» мүсіндері (1825, Фэрмаунт парк комиссиясы) 1824 жылы маркиз де Лафайеттің сапары үшін Тәуелсіздік залының алдында орнатылған триумф аркасын безендірді. Француздың Филадельфияда 8 күн болған кезінде Раш Лафайеттің портреттік бюстін жасады (1824, Пенсильвания көркемсурет академиясы). Оның шедеврі 1810 жылы Сент-Августин шіркеуі үшін жасалған «Крестке шегелену» мүсіні болуы мүмкін. Ол 1844 жылы Филадельфиядағы католиктерге қарсы көтерілістер кезінде шіркеу өртенгенде қирады. Раш Fairmount су таратқыштары үшін «Шюлкильдің тізгінталған нұры» (1825) және «Су таратқыштары» (1825) аллегориялық мүсіндерін жасады. Бұл мүсіндер Шюлкиль өзені бойындағы павильондардың үстіне орнатылды. «Су нимфасы және ащы құс» мүсіні сол кезде Fairmount су таратқыштарына көшірілді. Ағаштан жасалған «Су нимфасы және ащы құс» мүсінінің қоладан құйылған көшірмесі 1872 жылы жасалды.
Өлім
1833 жылдың 7 қаңтарында Раш Филадельфияда қайтыс болды. Ол Филадельфиядағы Вудлендс зиратында жерленген.
Мұра
Раш американдық мүсін өнерінің әкесі деп есептеледі. Оның ағашпен жұмыс істеудегі алғашқы тәжірибесі терең ойылып жасалған және алыстан көрінетін мүсіндерге ұласты, бұл контраст пен күшті көлеңкелердің керемет қолданылуының арқасында мүмкін болды. Раш американдық қолөнер дәстүрі мен неоклассикалық форманы үйлестірді. Досы Чарльз Уилсон Пилмен бірге Раш Пенсильвания Көркемөнер академиясын құруға мұрындық болды, бұл оның американдық қолөнер дәстүрінен тыс өнерге деген қызығушылығын көрсетті. 66 жасында ол 1822 жылы өз портретінен жасалған бюстін ойып шығарды, ол қазір ПАФА-да сақтаулы. "Даналық және Әділдік" ПАФА-ға сыйға тартылды, оның жинағында Раштың портреттік бюсттері, оған тиесілі толық өлшемдегі бүркіт мүсіні және "Су нимфасы мен Ащы" туындысынан нимфаның басы бар. Раштың Джордж Вашингтонның (1815) толық өлшемдегі мүсіні ұзақ жылдар бойы Тәуелсіздік залында көршілді, қазір АҚШ-тың Екінші банкінде орналасқан. Оның жасаған жеті аллегориялық мүсіні (1820–22) Филадельфиядағы масондық ғибадатханасында қойылған. Оның портреттік бюсттерінің жинақтары Филадельфия кітапхана компаниясында және Америка философиялық қоғамында сақталады. "Бейбітшілік" кемесінің тұғыры Тәуелсіздік теңіз порты мұражайында, ал Бенджамин Франклиннің кеме тұғыры Йель университетінің өнер галереясында орналасқан. Джордж Вашингтонның 1817 жылғы портреттік бюсі Америка революциясы мұражайының қорында сақталады. "Нұсқау" және "Мадақ" (1812) мүсіндері, бастапқыда Санкт-Пол шіркеуінде орналасқан, 1831 жылы Рашпен бірге Филадельфиядағы Санкт-Петер епископ шіркеуіне сыйға тартылды, сонымен қатар одан да шағын периштелер тобы да берілді. Раш туындыларының ең ірі жинағы Филадельфия өнер мұражайында сақталады, оның ішінде "Комедия", "Трагедия", "Шынжырланған Скуилкилл", "Су таратқыш", портреттік бюсттер және 1872 жылғы "Су нимфасы мен Ащы" қоладан құйылған мүсіні (Фейрмоунт паркі комиссиясынан алынған). Мұражай қорында Томас Эйкинстің Раш картиналарына қатысты көптеген эскиздері мен зерттеулері, сондай-ақ ең танымал картинасы: "Уильям Раш Скуилкилл өзенінің аллегориялық мүсінін ойып жатыр" (немесе "Уильям Раш және оның моделі"), 1876–77 жылдары салынған туындылары бар.
Экинс пен Раш
Суретші Томас Эйкинс (1844-1916) Рашқа деген құрмет сезімін ұқты. 1876 жылғы жүз жылдық көрмеге жақындаған кезде ол Раштің Скуилкилл өзенінің аллегориялық бейнесін (Су нимфасы мен Қасқыршы) қашап жатқан көрінісін бейнелейтін екі нұсқа сурет салды. Эйкинстің Рашты жалаңаш модельмен бейнелеуі тарихи жағынан дәл болмауы мүмкін, бірақ суретші үшін маңызды болды, ол көптеген дайындық эскиздерін жасады және тіпті суреттердегі адамдар мен мүсіндердің кішкентай балауыз мүсіндерін жасады. Өмірінің соңында Эйкинс бұл тақырыпқа қайта оралып, жалаңаш модельмен Раштың екі нұсқасын салуды бастады (бірақ аяқтамады). Раш Су нимфасы мен Қасқыршыны ойып бітіргеннен шамамен бір ғасыр өткен соң, ол салған соңғы суреттерінің бірінде Эйкинс өзін Раш ретінде бейнелегендей көрінеді.