Томас Форчун Райан: Американдық кәсіпкер және қайырымдылық шаруасы
Thomas Fortune Ryan
Томас Форчун Райан: американдық кәсіпкер, меценат. Тамақ өнеркәсібі, сақтандыру, көлік саласында табысқа жеткен. Католик шіркеуіне көп көмек көрсеткен.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық бизнесмен және қайырымдылық жасаушы
American businessman and philanthropist
Томас Фортуна Райан (17 қазан 1851 – 23 қараша 1928) – американдық темекі, сақтандыру және көлік саласындағы ірі кәсіпкер. Өмірінің көп бөлігін Нью-Йорк қаласында өткізгенімен, Райан Ұлы депрессияға дейінгі онжылдықтарда Ричмонд Рим-католик епархиясына ең көп көмек көрсеткен адам болды. Мектептерге, ауруханаларға және басқа да қайырымдылық шараларына қаржы жұмсағаннан бөлек, Райанның қайырымдылықтары Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы Қасиетті Жүрек соборының салынуына бағытталды. Райан Нью-Йорк және Вашингтон қалаларындағы католик мекемелеріне де маңызды қаржылық көмек көрсетті.
Thomas Fortune Ryan (October 17, 1851 – November 23, 1928) was an American tobacco, insurance and transportation magnate. Although he lived in New York City for much of his adult career, Ryan was perhaps the greatest benefactor of the Roman Catholic Diocese of Richmond in the decades before the Great Depression. In addition to paying for schools, hospitals and other charitable works, Ryan's donations paid for the construction of the Cathedral of the Sacred Heart in Richmond, Virginia. Ryan also made significant donations to Catholic institutions in New York City and Washington, D. C.
Алғашқы жылдары
Томас Фортуна Райан 1851 жылдың 17 қазанында Вирджиния штатының Нельсон округіне жақын жерде дүниеге келді, округ орталығында. Кливленд Амори тарап қоздырған мифке қарамастан, Райан бала кезінде жетім қалған жоқ, кедей де болған жоқ, сондай-ақ оның ата-бабалары Ирландияның Ұлы ашаршылығынан қашқан жоқ – оның көліктерінде жұмыс істеген немесе жолданған көптеген адамдар осылай болған. Райан өскен Вирджинияның ауылдық жерлеріне осындай көшпендердің көптеп келуі сирек болды. Райанның әкесі тігінші болған және шағын қонақүй басқарған. Ол өзінің тегін Солтүстік Америкаға XVII ғасырда келген протестант ағылшын-ирландтық қоныс салушыларға дейін жегізеді. Райанның анасы, Люсинда Фортуна Райан, 1856 жылы, оның бес жасында қайтыс болды. Оның әкесі қайтадан үйленді және екі жылдан кейін Теннессиге көшіп кетті. Райан Вирджинияның Пьемонт аймағындағы Шарлоттсвиллден оңтүстікке қарай орналасқан Ловингстонда анасының туыстарының тәрбиесінде өсті. Жергілікті баптист пасторлары жасөспірімдерге оқу мен жазуды үйретті, бірақ Райан колледжге бармады. Азамат соғысынан бұрын Райан мен оның кіші інісінің үш құлы болған.
Thomas Fortune Ryan was born on October 17, 1851, near Lovingston, Virginia, the county seat of Nelson County. Despite a myth promulgated by Cleveland Amory regarding his background, Ryan was neither orphaned nor penniless as a youth, nor did his ancestors flee the Great Famine of Ireland as did many who worked on or rode his streetcars. Rural Virginia where Ryan grew up attracted few of those emigrants. Ryan's father was a tailor and managed a small hotel. He traced his ancestry to Protestant Anglo Irish settlers who came to North America in the seventeenth century. Ryan's mother, Lucinda Fortune Ryan, died in 1856 when he was five years old. His father remarried and moved to Tennessee two years later. Ryan was raised as a Protestant by his mother's extended family in Lovingston, south of Charlottesville in Virginia's Piedmont. Local Baptist ministers taught the youth to read and write, but Ryan did not attend college. Before the American Civil War, Ryan and his younger brother owned three slaves.
Қайта құру
Соғыс аяқталғаннан үш жыл өткен соң, 17 жасында Райан соғыстан кейінгі Вирджиниядағы экономикалық мүмкіндіктердің жетіспеуінен қашып, қасына жақын орналасқан үлкен қалаға, Балтиморға, Мэрилендке, қалтасына 100 доллар салып көшіп кетті. Жолда Райан, локомотив жүргізушімен ұзақ сөйлескеннен кейін, католик дініне ауысты. Ол сондай-ақ Бельгияның басқа колониялық концессиялық компанияларына, оның ішінде алмаз және ағаш өндірісімен айналысатын Forminière конгломератына да инвестиция жасады. Осы аралықта Райан көмір шахталары, банктер, коммуналдық кәсіпорындар және теміржолдар арқылы қор жинады. Ол Royal Typewriter компаниясына ие болды және Thompson автоматтарының жасаушысын қолдады. Бір кезде Райан 30 корпорацияда бақылау үлесіне ие болды.
Aged 17, three years after the war ended, Ryan fled the lack of economic opportunity in post war Virginia and moved to the nearest big city, Baltimore, Maryland with $100 in his pocket. En route, Ryan converted to Catholicism, purportedly after long discussions with the conductor. He was also an investor in other Belgian colonial concession companies, including the diamond and lumber conglomerate Forminière. Meanwhile, Ryan was making fortunes with coal mines, banks, public utilities and railroads. He owned Royal Typewriter and backed the maker of the Thompson submachine gun. At one time Ryan had controlling interest in 30 corporations.
Қайырымдылық
Күйеуінің байлығы экспоненциалды түрде өскенде, Ида Барри Райан Нью-Йорк, Вирджиния және бүкіл елдегі католик қайырымдылық ұйымдарына ірі қайырымдықтар жасауды бастады. Райандар Манхэттендегі шіркеулерді, монастырларды және ауруханаларды, соның ішінде Жоғарғы Шығыс жағындағы архитектуралық маңызды Сент-Жан Баптист католик шіркеуін қаржыландырды. Вашингтон қаласында олар иезуиттер құрған Джорджтаун университетіне спорт залы мен жатақхана салды. 1901 жылы Райандар Манчестердегі (қазіргі Вирджиния штаты) Перри көшесіндегі Қасиетті Жүрек шіркеуі мен Қасиетті Жүрек мектебінің құрылысын қаржылады. Сол жылы Райандар Ричмондтағы жаңа соборды салу үшін 250 000 доллар берді және ішкі безендірісінің жоғары сапалы болуын қамтамасыз ету үшін бұл соманы жақын уақытта екі есеге арттырды. 1903 жылдың 4 маусымында апостолдық делегат негізгі тасын салған Қасиетті Жүрек соборы, 1906 жылдың 29 қарашасында сол нунциймен қасиеттендірілді және бүгінде метрополияның архитектуралық ескерткіштерінің бірі болып табылады. Вирджиниядағы басқа да қайырымдылықтарына Ричмондтағы Кафедралық жоғары және Кафедралық бастауыш мектептері кірді. 1903 жылдың қазан айында Райан мен оның әйелі Ньюпорт Ньюс кемежайының жанында екі қабатты кірпіштен салынған, бумен жылытылатын ғимаратты Назарет қарындастарының қайырымдылық қорына сыйға тартып, олар католик қыздар мектебін (кейіннен Сент-Винсент де Поль мектебі деп аталып, соңынан Пенисула католик орта мектебі болып қайта аталды) ашуға мүмкіндік берді. 1904 жылдың маусымында олар 104 оқушысы бар жаңа ғимаратты сыйға тартты. Райандар Харрисонбург пен Шарлоттсвиллдегі католик шіркеулерінің құрылысын да қаржылады. Папа Пий X олардың жомарттығын мойындап, оны папалық абыройға ие етті және Ида Райанды епархиядағы қызметі үшін Pro Ecclesia et Pontifice орденімен марапаттады. Олардың ел бойынша католик қайырымдылық ұйымдарына жасаған өмірлік үлесі 20 миллион долларды құрады. Алайда, Райан ханым Вирджинияның босатылған афроамерикандық халқы үшін мектептер мен ауруханаларға (сол кездегі епархиялық миссионерлік басымдықтарына қарамастан) қаражат жұмсауға рұқсат бермеді. Райандардың қайырымдылығы Оңтүстік тарихы, көркем өнер және зерттеулерді де қамтыды. Райан Чарльз Хоффбауерді "Конфедерацияның төрт маусымы" атты картиналар сериясын жасау үшін қаржыландырып, оны қазіргі Вирджиния тарихи қоғамындағы негізгі галереяға тапсырыс берді. 1907 жылы Джеймстаунның 300 жылдығына орай Райан Вирджинияның құрылуына қатысқан тұлғалардың портреттерінен тұратын жинақты сыйға тартты. Томас Райан Вирджиниялық зерттеуші Ричард Бердтің Оңтүстік полюске ұшуын қаржыландыруға да көмектесті. 1887 жылы Райандар Нью-Йорк штатының Суфферн қаласына жақын орналасқан Гросбек сарайын сатып алып, оны "Монтебелло" деп аталатын жазғы үйге қайта жаңартып, Эри темір жолындағы ірі муниципалитет Рамапо қаласындағы Монтебелло ауылының құрамына қосты. Өліміне үш он жыл бұрын Ида Барри Райан Исаның қасиетті жүрегінің католик шіркеуі мен Жақсы самариялық аурухананың құрылысын қаржылады.
As her husband's wealth grew exponentially, Ida Barry Ryan began making large benefactions to Catholic charitable organizations in New York, Virginia, and across the country. The Ryans funded churches, convents and hospitals in Manhattan, including the architecturally important St. Jean Baptiste Catholic Church on the Upper East Side. In Washington, D. C., they paid for a gymnasium and dormitory at the Jesuit founded Georgetown University. In 1901, the Ryans funded the construction of Sacred Heart Church and Sacred Heart School on Perry Street in Manchester, Virginia (now part of Richmond). In the same year, the Ryans donated $250,000 to build a new cathedral in Richmond and soon doubled that donation to ensure that the interior would be of the highest workmanship. The Cathedral of the Sacred Heart, whose cornerstone was laid by the apostolic delegate on June 4, 1903, was dedicated by the same nuncio on November 29, 1906, and remains one of the metropolitan area's architectural landmarks. Other Ryan gifts in Virginia included the Cathedral High and the Cathedral Primary schools in Richmond. In October 1903, Ryan and his wife donated a two story brick and steam heated building near the Newport News Shipyard to the Sisters of Charity of Nazareth so they could start a Catholic girls school (to be named St. Vincent's de Paul School and later renamed Peninsula Catholic High School). In June 1904, they donated a new building for the Sisters and their 104 students in their charge. The Ryans also financed construction of Catholic churches in Harrisonburg and Charlottesville. Pope Pius X recognized the couple's generosity by naming him to the papal nobility and giving Ida Ryan the cross Pro Ecclesia et Pontifice for her work in the Diocese. The couple's lifetime contributions to Catholic charities around the country totalled $20 million. However, Mrs. Ryan refused to allow any funds to be used for "colored work" (including schools and hospitals for Virginia's freed blacks, despite diocesan missionary priorities of the time). The Ryans' philanthropy also extended to Southern history, the fine arts and exploration. Ryan financed and selected Charles Hoffbauer to create a series of paintings, "The Four Seasons of the Confederacy", commissioned for a major gallery in what is now the Virginia Historical Society. For Jamestown's 300th anniversary in 1907, Ryan donated a collection of portraits of key players in Virginia's settlement. Thomas Ryan also helped finance Virginia explorer Richard E. Byrd's flight to the South Pole. In 1887, the Ryans bought the Groesbeck mansion near Suffern, New York in what is today the village of Montebello in the Town of Ramapo, a major municipality on the Erie Railroad, and rebuilt it into a summer home they called "Montebello". During the three decades before her death, Ida Barry Ryan funded the construction of the Catholic Church of the Sacred Heart of Jesus, as well as the Good Samaritan Hospital.
Кейінгі жылдар
Райан 1912 жылы зейнеткерлікке шығу ниеті туралы хабарлады. Ол өзінің туған штаты Вирджиниядағы тамырларын қайта орнатып, 1901 жылдан бері Нельсон округінде "Ок Ридж" деген жерді сақтап келді, бұл жер бұрын темекі саудагері Уильям Ривздің, кейіннен Конфедерацияның бұрынғы және АҚШ конгрессмені Уильям Порчер Майлстің меншігінде болған. Райан сондай-ақ 1912 жылы Вирджиния штатынан Демократиялық ұлттық конвенцияға делегат ретінде қатысты, онда олардың арасынан шыққан Вирджиниялық Вудро Вильсон партияның президенттік үміткері болып таңдалды. 1916 жылы Томас Фортуна Райан Джон Т. Томпсонның "авто-мылтығын" және Томпсон автоматтарышін жасау мақсатындағы "Авто-Оружейі" компаниясына негізгі қаржылық қолдау көрсетті. 1917 жылдың 17 қазанында, 66 жасқа толған күні, оның әйелі Ида жүрек ауруынан қайтыс болды. Он екі күннен кейін жесір Райан Мэри Таунсенд Лорд Кайлермен үйленді. Осыдан туған дау-дамай Бельгиялық кардинал Дезире Жозеф Мерсьенің 1919 жылы Райан ұсынған жеке теміржол вагонын қабылдауына кедергі келтірмеді, ол АҚШ-ты аралап, өз елін басып алған немістерге қарсы қорғануына байланысты құрметті атақтар мен наградаларды қабылдады.
Ryan announced his intention to retire in 1912. Re establishing his roots in his native state of Virginia, he had since 1901 maintained "Oak Ridge" in Nelson County, formerly the estate of tobacco trader William Rives and later of former Confederate and U. S. Congressman William Porcher Miles. Ryan also became as a Virginia delegate to the Democratic National Convention in 1912, which selected fellow Virginian Woodrow Wilson as the party's presidential candidate. In 1916, Thomas Fortune Ryan was also the principal financial backer of John T. Thompson's Auto Ordnance Company for the purpose of developing his "auto rifle" and the Thompson Submachine Gun. On October 17, 1917, on his 66th birthday, his wife Ida died from heart disease. Twelve days later, the widower Ryan married widow Mary Townsend Lord Cuyler. The resulting scandal did not deter Belgian Cardinal Desire Joseph Mercier from accepting Ryan's proffered private railway car in 1919, which he used in touring the United States and accepting honorary degrees and awards concerning his country's defense against the invading Germans.
Өлім және мұра
1928 жылғы 23 қарашада Томас Фортуна Райан қайтыс болды, ол Оңтүстіктің ең бай туған ұлы және елдің он бірінші бай адамы еді. Ол 200 миллион доллардан астам мүлік қалдырды. Ол өзінің екінші әйелі Мэри сияқты Оук Риджтегі иелігіне жерленді. Ида Барри Райанға Ричмондтың Әулие Жүрек соборының мазаршасында орын бөлінгенмен, ол ақырында Нью-Йорк штатының Хайд-парктегі (қазір Америка Аспаздық институты) Хадсон семинариясындағы Сент-Эндрюс зиратына жерленді. Райанның үлкен ұлы Джон Барри Райан (1874–1942) қаржыгер және жазушы болды. Оның немересі Аллан А. Райан кіші (1903–1981) 1939 жылдан 1942 жылға дейін Нью-Йорк штатының сенаторы болды. Оның немересі Салли Райан белгілі өнер коллекционері болды. Оның шөбересі – Вирджиния Фортуна Райан Огилви, Эйрли графесі, Дэвид Огилвидің әйелі, Эйрлидің 13-ші графы. Немересі Джозеф Бондюрант Райан (1906–1950) Квебек провинциясындағы Монт-Тремблант тау шаңғысы курортын салған. Джозефтің ұлы Питер (1940–1962) Формула-1 автожарысына қатысқан алғашқы канадалық және 1961 жылғы алғашқы Канада Гран-приінің жеңімпазы болды. Немересі Кленденин Дж. Райан кіші (1905–1957) – «The American Mercury» журналының баспагері және иесі ретінде танымал американдық кәсіпкер.
On November 23, 1928, Thomas Fortune Ryan died, the South's wealthiest native son and the nation's 10th wealthiest man. He left a fortune of more than $200 million. He was buried on his Oak Ridge estate, as was his second wife, Mary. Although a place had been reserved for Ida Barry Ryan in the crypt of Richmond's Sacred Heart Cathedral, she was ultimately interred in the cemetery at St. Andrews on Hudson Seminary in Hyde Park, New York (now The Culinary Institute of America). Ryan's eldest son John Barry Ryan (1874–1942) became a financier and writer. His grandson Allan A. Ryan Jr. (1903–1981) was a New York State Senator from 1939 to 1942. His granddaughter Sally Ryan was a noted art collector. A great granddaughter is Virginia Fortune Ryan Ogilvy, Countess of Airlie, wife of David Ogilvy, 13th Earl of Airlie. Grandson Joseph Bondurant Ryan (1906–1950) was the developer of the Mont Tremblant ski resort in Quebec. Joseph's son Peter (1940–1962) was the first Canadian to compete in Formula 1 auto racing and the winner of the first Canadian Grand Prix in 1961. Grandson Clendenin J. Ryan Jr. (1905–1957) was an American businessman best known as the publisher and owner of The American Mercury magazine.