Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының су асты кемесі

USS Torsk, борты SS 423 – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз күштері үшін салынған кеме. Он торпедалық түтікпен қаруланған Тенч класының су асты кемелері, соғыс жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштерінің су асты кемелерінің негізін құраған, өте табысты су асты кемелердің дамуы болды. "Торск" кемесінің құрылысы 1944 жылдың маусым айында Портсмут Әскери-теңіз базасында басталды, сол жылдың қыркүйек айында суға түсіріліп, желтоқсан айында қолданысқа берілді. 1945 жылы "Торск" Жапония жағалауларында екі рет соғыс патруліне шығып, бір жүк кемесі мен екі жағалау қорғаныс фрегатын батырды. Соңғысы, 1945 жылдың 14 тамызында торпедамен батырылды, ол Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ Әскери-теңіз күштері батырған соңғы жау кемесі болды. 1950-1960 жылдары ол негізінен оқу кемесі ретінде пайдаланылды, сондай-ақ Жерорта теңізіне орналастырылып, Атлантика флотының бөлімдерін су астына қарсы тактика бойынша оқытуға көмектесті. 1968 жылы қызметтен босатылып, Вашингтон Әскери-теңіз жайында "Драм" кемесінің орнын басып, тағы үш жыл Әскери-теңіз резервінің мүшелерін оқытты. 1971 жылдың желтоқсанында кемелер тізімінен алынып, Мэриленд штатына мұражай кемесі ретінде пайдалануға тапсырылды. Қазір ол Балтимордағы тарихи кемелер флотының құрамында.

Атауы

1940 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштерінің суасты кемелеріне ат қою дәстүріне сәйкес, "Torsk" балықтың атымен аталыпты: "Torsk" Солтүстік Америка балық аулауында лотида тұқымдасына жататын, шабаққа ұқсас балықты білдіретін жалпы атау. Скандинавия елдерінде бұл Атлантика кодигін тануға қолданылатын сөз.

Дизайн

Тенч класының су асты кемелері – Тынық мұхитындағы Жапонияға қарсы операцияларда жоғары табыс көрсеткен, алдыңғы қатарлы флоттық су асты кемелерінің жақсартылған нұсқалары. Тенчтер – соғыс кезеңіндегі алғашқы тәжірибелердің нәтижесінде жасалған, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің соғыс жылдарында салған соңғы су асты кемелері. Торск су асты кемесінің ұзындығы 311 фут (95 м), ені 27 фут (8 м), ал максималды су тартылымы 17 фут (5 м) құрайды. Ол су бетінде және су астындағы жағдайда белгілі бір көлемдегі суды ығыстырады. Тенч класының су асты кемелері төрт Fairbanks Morse Model 38D8 ⅛ 10 цилиндрлі, қарама-қарсы поршеньді дизельді қозғалтқыштарымен жабдықталған, олар электр генераторларын қозғалтады. Бұл қозғалтқыштардың қуаты су бетіндегі максималды жылдамдыққа жеткілікті болды. Су асты операциялары кезінде кеме екі 126 ұяшықты Sargo батареясымен қуаттандырылды, олар екі төмен жылдамдықты, тікелей жетекті General Electric электр қозғалтқыштарын іске қосты. Оның электр қозғалтқыштары және су астындағы максималды жылдамдыққа мүмкіндік берді. Су астындағы кеменің төзімділігі батареяларының қызмет ету мерзімімен шектелді, ол 48 сағаттан кейін толықтай қуатын жояды. Ол он офицер мен 71 сарбазды құрайтын экипажына 75 күндік операцияға қажетті азық-түлік пен жабдықтарды тасымалдай алатын. Су асты кемесінде он торпеда түтігі орналасқан, олардың алтауы кеменің алғы бөлігінде, ал қалған төртеуі – артқы бөлігінде. Бұл түтіктерге барлығы 28 торпеда жиналған. Сонымен қатар, кеме 25 калибрлі палубалық зеңбірек және Bofors 40 мм және Oerlikon 20 мм зеңбіректермен жабдықталған.

Екінші дүниежүзілік соғыс

"Торск" кемесінің килі 1944 жылдың 7 маусымында Портсмут теңіз кеме жасаушылығында салынды, ал толық құрастырылған корпусы 6 қыркүйекте суға жіберілді. Жұмыстар жыл соңына дейін аяқталып, 16 желтоқсанда қолданысқа берілді. 31 желтоқсаннан бастап, 11 ақпанға дейін жаттығулар өтті. Бес күннен кейін Флорида штатының Эверглейдс портына келді, онда су астына қарсы эксперименттер жүргізді. Кеме онда қысқа ғана уақыт болды, 20 ақпанда Тынық мұхитына бағыт алып, Панама каналы арқылы өтіп, 23 наурызда Гавайиге жетті. Сол жерде алғашқы соғыс патруліне дайындалу үшін қосымша оқу-жаттығулар өтті. "Торск" Гуамға дейін жүзіп, содан кейін жапондық аралдардағы Кии Суидоға барды, ол жерге 11 мамырда келді. Ол жерде Жапонияға шабуыл жасаған кезде зақымданған ұшақтардан құтылуға мәжбүр болған американдық әуе экипаждарының қасында патрульдік қызмет атқарды, бірақ сол күні аймақта ешқандай ұшақ құлаған жоқ. 11 мамырдың кешінде Хонсюдың солтүстік-шығыс жағалауына қарай жылжыды, екі күннен кейін жетті. 14 және 15 мамыр аралығында сол аймақта жұмыс істейтін "қасқыр тобымен" байланысуға тырысты, ал келесі күні "Sand Lance" және "Cero" су асты кемелерімен кездесті. Олардың аралдың шығыс жағалауындағы қарауылдарына қосылды, бірақ бұл аймақта жапондық кемелерді таппады. 2 маусымда "Торск" Хонсю мен Хоккайдо аралығында жапондық жағалау миналарын орналастырғанын байқады. Алты торпедадан тұратын залп жасады, бірақ мина салушы оларды жоққа шығарды, бұл "Торскті" күткен қарсы шабуылдан қашу үшін суға түсуге мәжбүр етті. Екі күннен кейін Кобе Саки маңында жүк кемесін тапты; төрт торпеда атты, бірақ тағы да нысанасын жіберді. 5 маусымда "Торск" осы аймақтан шығып, Мидуэй атолына қарай бет алды, 11 маусымда жетті. 16 маусымда келгеннен кейін қайта жөндеуден өтіп, 17 шілдеде екінші патрулін бастады. Тағы да Гуамға бағыт алды, ол 1 және 2 тамызда Жапон теңізіне дейін жалғасты. 10 тамызда "Торск" Цусима бұғазындағы миналы жерлерден өтіп, келесі күні төрт күн бұрын батып кеткен "Коуэ Мару" сауда кемесінен жеті жапондық теңізшіні тауып алып, кемеге отырғызды. 11-і күні су асты кемесі патрульдік аймаққа кірді. Келесі күні таңертең Дого аралынан қашықта патрульдік бақылауда жүргенде, шағын жүк кемесін тауып, су асты торпедалық шабуылмен баттырды. 13 тамызда Андо Сакиден алыс "Торск" бірнеше шағын балық аулау қайықтарын және тағы бір шағын жүк кемесін тапты; соңғысын батты және сол күні Вакаса Ванда басқа жүк кемесін батыруға тырысты, бірақ оның торпедалары сәтсіз болды. 14 тамызда Касумидің қайығы Амарубе Саки жағасында орналасқан "Каибокан" типті эскорт кемесімен бірге орташа өлшемді жүк кемесімен кездесті. Екі кеме 10:35-те Касуми Коға жақындағанда, "Торск" "Каибоканға" жаңа эксперименталды Mark 28 торпедасын, акустикалық бағыттағыш торпедасын атты. Торпеда кемеге соқтығып, кеменің артқы жағын тесіп, 30 градусқа иіліп, тез батып кетті. Содан кейін "Торск" кемеге торпедамен шабуыл жасауға тырысты, бірақ торпедалар, мүмкін, картаға түсірілмеген коралл рифтеріне тигендіктен, сәтсіз болды. Сағат 12:00-де екінші "Каибокан" "Торскті" іздеу үшін аймаққа келді; соңғысы екінші Mark 28 торпедасын атты, содан кейін тереңдіктегі зарядтардың кез-келген шабуылдарынан қашу үшін тереңге түсті. 122 метр тереңдікке жеткеннен кейін Mark 27 торпедасын атты. Көп ұзамай гидрофон операторы үлкен жарылысты байқады; бұл "Каибоканға" соққан Mark 28, бір минуттан кейін Mark 27 кемеге де соқты. Бұл екінші дүниежүзілік соғыста батып кеткен соңғы жапондық соғыс кемесі болды, өйткені жапон үкіметі келесі күні капитуляциялайтынын мәлімдеді. Бұл аймаққа қосымша қарауыл кемелері келді, олардың және қарауылдық әуе кемелерінің болуы "Торскті" жеті сағаттан астам уақыт бойы су астында қалуға мәжбүр етті. Содан соң ол су бетінен шығып, Ното түбегіне қарай бет алды. 15 тамызда Жапонияның капитуляциялағаны туралы хабар алғаннан кейін, "Торск" Жапон теңізінде патрульдік қызметін жалғастырды, жапондық объектілерді бақылап, кездесетін теңіз миналарын жойды. 1 қыркүйекте ол Мариана аралдарына қарай жолға шықты, екі күннен кейін Цусима бұғазынан өтіп, 9 қыркүйекте Гуамға келді, екінші патрулін аяқтады.

1946-1971 жылдар

10 қыркүйекте «Торск» Мариана аралдарынан Перл-Харборға қарай жолға шықты. Одан ол Панама каналы арқылы Атлант мұхитына өтіп, қазан айының ортасында Коннектикут штатының Нью-Лондон қаласына жетті. Келесі жеті жыл оның үй порты болды, осы кезеңде ол негізінен оқу кемесі ретінде қызмет етті. Ол сондай-ақ түрлі сынақтар мен оқу жаттығуларына қатысты. Су асты кемесі Теңіз күштерінің резервінің оқу рейстерінде де қолданылды. 1949 жылдың маусым айында ол 2-ші су асты кемелер эскадрильясына бекітілді. 1950 жылдың ортасында ол Жерорта теңізіне аттанды. Ол сол жылы флоттың маневрлері үшін Нью-Лондонға оралды. 1951 жылы оқу операциялары оны Кариб теңізіне жеткізді. 1952 жылдың басында кеме «Флит Сноркел» жаңартуынан өтті, содан кейін жылдың ортасында тағы бір рет Жерорта теңізіне жіберілді. 27 қарашада Нью-Лондонға оралғаннан кейін, ол оқу жұмыстарын жалғастырды. Осы іс-шаралар кемесін солтүстікке қарай Галифаксқа (Жаңа Шотландия), ал оңтүстікке қарай Кубаның Гавана қаласына дейін алып келді. «Торск» Вирджиния штатының Норфолк қаласында орналасқан 6-шы су асты кемелер эскадрильясына ауыстырылды. Ол су асты кемеге қарсы ұшақтар мен су үсті кемелерінің нысананы табу және шабуылдау дағдыларын жаттыру үшін оқу су асты кемесі ретінде қызмет етті. Осы кезеңде «Торск» Кариб теңізінде жиі жүзіп өтті. 1959 жылдың маусым айында ол Сент-Лоуренс теңіз жолы арқылы Ұлы көлдерге сапар шекті, Онтарио және Мичиган көлдеріндегі көптеген порттарды аралады. Тамыздың ортасында ол Норфолкке қайтып келді. «Торск» 1960 жылдары Жерорта теңізіне қайтадан жіберілді, оның ішінде Ұлыбритания және Достас елдерінің теңіз күштерімен бірлескен «Жаңа шолақ X» оқу жаттығуы да болды. Ол сондай-ақ Атлант флотының су асты кемеге қарсы күштерін даярлауға көмектесе берді. 1962 жылдың қазанында Куба зымыран дағдарысы кезінде Кубаны блокадалауға қатысты. 1968 жылдың 4 наурызында кеме қызметтен шығарылды. 1986 жылдың 14 қаңтарында «Торск» ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды.