Кіріспе

Бавариядағы бұрынғы герцогтік, неміс

Саксен-Кобург (Sachsen Coburg) – бүгінгі Германияның Бавариясында Ветин әулетінің Эрнестин тармағына тиесілі болған герцогтік.

Эрнестин желісі

1347 жылы Генрих IV, Хеннеберг графы, Шлюзингенде қайтыс болғанда, Хеннебергтер үйінің иеліктері оның жесірі Ютта Бранденбург-Салцведель мен Генрихтің інісі Иоанн арасында бөлісті. Юттаға «жаңа иелік» («new lordship») берілді, оның құрамында Кобург та болды. Алты жылдан кейін Юттаның қайтысы оның үш қызы арасында жаңа иелікті бөлісуге әкелді. Екінші қызы, Екатерина Хеннеберг, Кобург жерінің оңтүстік-шығыс бөлігіне ие болды. 1346 жылы үйленгеннен кейін Екатеринаның күйеуі Фридрих III, Веттин әулетінен Мейсеннің маркграфы, әйелінің құдайы, Кобург жері, Пфлеге Кобург деп аталатын, талап етті; бірақ оның қайын атасы мұрагерлікке қарсылық көрсетті, және Фридрих III Ютта 1353 жылы қайтыс болғанға дейін оған қол жеткізе алмады. Кобург жері – Саксонияның ең оңтүстік бөлігі болды. 1485 жылы Лейпциг шартында Саксония мемлекеттерінің Ұлы бөлінісі (Großen Sächsischen Landesteilung) Альбертин және Эрнестин тармақтары арасында жүзеге асты, осы Кобург жері, Тюрингия ландгравиаттың көп бөлігімен және Вогтландтағы иеліктермен бірге Саксонияның сайлаушысы Эрнестке, яғни Веттин әулетінің Эрнестин тармағына бұйырды.

Герцог Джон Эрнест

1547 жылы Шмалькальдия соғысында жеңілгеннен кейін Эрнестиндер Тюрингиядағы аумақтық иеліктерінің көбісін жоғалтты. Кобург аймағының округтері герцог Джон Эрнестке «жабдықтау» (Ausstattung) ретінде берілгендіктен, бұл округтер қуғынға түскен сайлаушыларға қарсы қабылданған шараларға ұшырамады. Джон Эрнест Кобург қаласына көшіп, Эренбургті жаңа резиденциялық сарай ретінде салдырды, оны кейіннен Саксен-Кобург герцогтары да пайдаланып, кеңейтті. 1553 жылы Джон Эрнест мұрагерсіз қайтыс болғаннан кейін, бұрынғы сайлаушы Джон Фредерик I енді тек Саксония герцогы болды және 1554 жылы түрмеден босатылып, көп ұзамай қайтыс болды.

Бірлескен ереже

Кобург аймағы сайлаушы Иоанн Фредерик II-ге мұраның бір бөлігі ретінде берілді. Ол Веймарда тұратын ағалары Джон Уильям және Джон Фредерик III "Кіші"мен бірге Готадан билік жүргізді. Ең кіші ағасының ерте қайтысынан кейін, Эрнестин иеліктері алдын ала бөлінді, онда аман қалған ағалар үш жыл сайын "Мутширинг", яғни биліктің алмасуына келісті. Иоанн Фредерик II Гота, Айзенах және Кобург қалаларын биледі. Бірақ ол өзінің және әулетінің сайлаушы мәртебесін қайтаруға ұмтылысынан сәтсіз болды, императормен қақтығысқа түсті (Grumbachsche Händel, немесе Grumbach дауы), соңында заңнан тыс шығарылып, өліміне дейін түрмеге қамалды. Оның билігі бастапқыда ағасы Джон Уильямға көшті, ол Саксония сайлаушысы Августтың жағында Рейхсэекзекуцияға қатысқан еді, бірақ 1572 жылғы Эрфуртер бөлісінде (Эрфуртер дивизиясы) Иоанн Фредериктің ұлдарына қайтарылды.

Герцог Иоанн Казимир

1572 жылғы Эрфуртер шарты бойынша қалған жерлер жеңілген Иоанн Фредерик II-нің ұлдары арасында мәжбүрлеп бөлінді. Кіші ұлы – Саксе-Веймарлық Иоанн Вильгельм, ол Йена, Альтенбург және Заальфельд қалаларын қоса алғанда, басқа да мүліктерге ие болды. Үлкен ұлы, Иоанн Фредерик II “Орталық”, Австрияда өмір бойы түрмеде отырғандықтан, оның ұлдары Иоанн Казимир мен Иоанн Эрнестке жаңа Саксе-Кобург княздығы берілді, Кобург олардың резиденциясы және “герцог” атағы ретінде таңдалды. Княздық Тюрингияның оңтүстік және батыс бөліктерін, соның ішінде Эйзенах, Гота және Хильдбургхаузен қалаларын қамтыды. Ұлдардың қамқоршыларының бірі – олардың әкесінің жауы, Саксонияның курфюрсіті Август болды, ол олардың білімін қадағалады және өзінің мүддесі үшін Кобургте Саксониялық шенеуніктермен жемқорлық регенттік құрды. Саксония курфюрсіті Август 1586 жылы қайтыс болғаннан кейін ғана герцог Иоанн Казимир мен оның інісі Иоанн Эрнест княздықтарын басқаруға кірісті. 1596 жылы княздық екіге бөлініп, Иоанн Эрнестке Саксе-Эйзенах герцогтығы берілді, ал Иоанн Казимир Кобургте жеке билік етті. Оның қалған аумақтарына Кобург округі, Лаутер, Родах және Гестунгхаузен юрисдикциялары; Хильдбургхаузен, Рёмхильд, Айсфельд, Шалкау, Зоннеберг, Кобург маңындағы Нойштадт, Ренневег маңындағы Нойхаус және Мёнхрёден юрисдикциялары бар Хелдбург округі; және Зоннефельд кірді. Иоанн Казимирдің билігі тұсында Кобургте құрылыс қарқыны өсті. Ең бастысы, ол Кобург үкіметінің ядросы ретінде әкімшілік аппарат құрды, ол оның өлімінен кейін де ұзақ жылдар бойы, көптеген соғыстар мен саяси дүрбелеңдер кезінде сақталды. Кобург мемлекетінің негізін қалаушы Казимир 1633 жылы қайтыс болды. Одан кейін оның княздығы баласыз болған ағасы, Саксе-Эйзенах герцогы Иоанн Эрнестке көшті. Осы кезеңде Кобург аймағы отыз жылдық соғыстың салдарынан қатты қиындықтарға тап болды, өйткені ол көптеген әскерлердің орналасу орталығы болды. Халық саны 55 000-нан 22 000-ға дейін азайды.

Мұрагерлік

1638 жылы Саксен-Эйзенахтың Эрнестин тармағы тоқтатылып, оның жерлері Саксен-Веймар және Саксен-Алтенбург герцогтықтары арасында бөлісті. 1640 жылы, жұрттық тарту арқылы Кобург аймағы, Кобург, Зоннефельд, Зоннеберг, Нойхаус-ам-Ренневег, Нойштадт-бай-Кобург, Хильбургхаузен және Рёмхильд округтерімен бірге Саксен-Алтенбургтың Фридрих Вильгельм II-сіне бұйырды. Алтенбург және Кобург княздықтары герцогтың жеке басқаруында болды, бірақ өздерінің мемлекеттік органдарын сақтап қалды. Герцог Фридрих Вильгельм II 1669 жылы қайтыс болды, үш жылдан кейін оның жалғыз ұлы, мұрагерлік принц Фридрих Вильгельм III қайтыс болып, Саксен-Алтенбург тармағының соңына жеткізді. 1672 жылғы Гота бөліс шарты (Gothaer Teilungsvertrag) бойынша, Кобург аймағын қоса, Алтенбург аймағының үштен екі бөлігі, 1675 жылы қайтыс болған Саксен-Готханың жаңа билеушісі, Эрнест I “Тақуа” үшін бекітілді. Саксен-Готханы басқаруды оның үлкен ұлы Фридрих I, әкесінің өтініші бойынша, қалған алты бауырымен бірге жүзеге асырды. Бірақ Готхадағы Фриденштейн сарайында (Schloss Friedenstein) ортақ басқаруға жасалған әрекет сәтсіз аяқталғандықтан, мұра 1680 жылдың 24 ақпанында жеті бауыр арасында бөлісуге тиіс болды. Саксен-Готханың Эрнест I-нің екінші ұлы, Альбрехт, Саксен-Кобург княздығын алды. Герцог Фридрихтің басқаруымен Саксен-Готха және Герцог Бернхард I-нің басқаруымен Саксен-Майнинген сияқты, үшінші үлкен ұлы Княздық Императорлық Конфедерацияда толық тәуелсіздікке ие болды. Дегенмен, Кобург, Нойштадт-бай-Кобург, Зоннеберг, Мёнхрёден, Зоннефельд және Нойхаус-ам-Ренневег округтері бұрынғыдан әлдеқайда кішідірек болды, себебі Рёмхильд және Хильбургхаузен кіші бауырына, алтыншы үлкен ұлына берілді, ол Саксен-Хильбургхаузеннің бірінші герцогы Эрнест II атанды.

Герцог Альберт

Альберт герцогтың тұсында Кобургтегі барокколық резиденциясын кеңейту басталды. Ол өзінің өмірін патшалық және княздық замандастарының әдет-ғұрыптарына негіздеді және Кобургте олардың үй шаруашылығын кішірек масштабта еліктеуге тырысты. Оның сарай кітапханасы 4757 томнан тұратын. Гимназияны университет деңгейіне көтеру жоспары қаржының жетіспеуінен орындалмады. 1690 жылы өртенген Эренбург сарайын барокко стилінде қайта жаңарту князьдіктің қаржысын құлдыратып жіберді, оны нашар сапалы монеталар шығару арқылы тоқтату мүмкін болмады. Барокко дәуірінің герцогы Альберт 1699 жылы бала-шағасы болмай қайтыс болды. Содан кейін мұрагерлік даулар басталды. Саксония-Хилдбургхаузен 1707 жылы Сонефельд ауданын алды. Саксония-Майнингеннің Бернар I мен оның кіші інісі Саксония-Саальфельдтің Иоганн Эрнест IV арасындағы талас-тартыс отыз бес жылға созылды және 1735 жылы Венада Киелі Рим императоры Карл VI араласуымен ғана аяқталды. Саксония-Майнинген Неухаус-ам-Ренневег ауданы мен Соннеберг билігін алды, ал Саксония-Саальфельд Саксония-Кобургтың қалған аумақтарымен бірігіп, Саксония-Кобург-Саальфельд мемлекеті құрылды. 1753 жылы ол Саксония-Рёмхильд герцогтігінің үштен бірін қосып алды, ол герцогтік жалғыз мұрагері, баласыз Генрих герцогтың қайтыс болуымен тоқтатылған еді.

Франциск Жосияс герцогы

1729 жылы Саксония герцогы Иоганн Эрнест Саальфельд қайтыс болды. Одан кейін оның ұлдары Кристиан Эрнест II және Франциск Жосия елді бірлесіп, бірақ әртүрлі резиденцияларда басқарды. Кристиан Эрнест Саальфельдте қалды, ал Франциск Жосия Кобургті өз резиденциясы етіп таңдады және оның шешімі 1918 жылы монархия құлағанға дейін күшінде болды. 1745 жылы Франциск Жосия ағасынан Саксен-Кобургтың бір бөлігін мұраға алды. 1747 жылы ол туған баласының мүлік құқығын (перзенттік құқығын) мұрагерлік заңдарымен бекітіп, Саксен-Кобург-Саальфельд әулетінің ұзақ өмір сүруі үшін өсіп келе жатқан отбасына берді. 1806 жылы Киелі Рим империясының құлауымен герцогтік толыққанды тәуелсіздікке ие болды. 1826 жылы Эрнестин герцогтіктерінің кең ауқымды қайта ұйымдастырылуымен Саксен-Кобург-Саальфельд өзінің атын Саксен-Кобург және Гота деп өзгертті, бұл Кобург және Гота екі герцогтігінің жеке тұлғалық одағының нәтижесі болды.

Өмірбаян

Карл Кристиан Дрессель, Саксен-Кобургтағы конституция мен басқарудың дамуы 1800–1826 жылдары, салыстыру [Саксен-Кобургтың конституциясы мен әкімшілігінің дамуы және 1800–1826 жылдардағы салыстыруы] (Берлин: Дункер және Хумблот, 2007), Томас Никлас, Саксен-Кобург үйі – Еуропаның соңғы әулеті (Штутгарт: Verlag W[ильгельм]. Кольхаммер, 2003), Иоганн Хюбнер, Үш жүз отыз үш генеалогиялық кесте: саяси тарихты түсіндіруге қатысты генеалогиялық сұрақтармен бірге, үлкен ықыласпен жинақталған және әлемнің басынан осы күнге дейін жалғасып жатыр; тиісті тізімдер қосылған (Лейпциг: Иоганн Фридрих Глидшич, 1708) 164-кесте.