Кіріспе

Франция королі Людовик XIII-нің сүйіктісі (1620–1642)

Анри Кофьер де Рузе, Синкмар графы (ɑ̃ʁi kwafje də ʁyze; 1620 – 12 қыркүйек 1642) – Франция королі Людовик XIII-нің сүйіктісі, корольдің қуатты бірінші министрі кардинал Ришельеге қарсы бағытталған көптеген қастандықтардың соңғысы және ең жақын сәттілікке жеткені.

Өмір

Сынк Марс – маршал Антуан Кофьер де Рузе, Эффиат графының ұлы, кардинал Ришельеге жақын досы. Ол 1632 жылы әкесі қайтыс болғанда баланы өзіне қарауға алды.

Мансап

Маркиз д'Эффиаттың ұлы, Ришельедің жақын досы әрі белгілі қаржы инспекторы болған Синк Марс сарайға өте ерте келді. 1639 жылы патшаның сүйіктісі Мари де Отефорт жер аударылғаннан кейін, Ришелье жас Синк Марсты Людовикке таныстырды, оның патшаның құрметіне ие болып, Ришельеге патшаны одан да жақсырақ бақылауға мүмкіндік беретініне үміттенеді. Синк Марс шындығында патшаның сүйіктісі ретінде тез бекінді және Францияның Ұлы королі дәрежесіне көтерілді. Кардинал оның Синк Марсты оңай басқара алатынына сенді, бірақ оның орнына Синк Марс патшадан маңызды игіліктерді талап етті және оны Ришельеді өлімге кесуге көндіруге тырысты. 1641 жылы Синк Марс Сойссон графының көтерілісіне қатысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Келесі жылы ол корольдің інісі, Орлеан герцогы Гастонмен бірге Испания королі Филипп IV-тен көтеріліске қолдау алуға тырысты, бірақ Ришельедің тыңшылық қызметі оларды ұстап алды. Соның салдарынан Ришелье Синк Марсты тұтқындап, оның серігі Франсуа Огюст де Тумен бірге Лиондағы Терро алаңында бас кесті. Француз жазушысы Талеман патшаның осы жазаға қатысты ешқандай эмоция танытпағанын айтады: ол "Осы эшафодта ол қандай мінез көрсететінін көруге ниеттімін" деді. Синк Марс маркизінің соңғы сөздері: "Кудай-ау! Бұл әлем не?" болды.

Танымал мәдениетте

Альфред де Виньи маркиздің тарихынан шабыттанған "Бес Марс" романын жазды және ол 1826 жылы жарияланды. Шарль Гуно осы аттас операны жазды, оның тұңғыш қойылымы 1877 жылдың 5 сәуірінде болды. Барбара Строцци маркиздің ("Il lamento sul Rodano severo") атқылы жазалануы туралы кантата шығарды. Поль Делароштың танымал тарихи картинасында кардинал Ришелье әсем баржада, ал Cinq Mars және Де Туды жазалауға алып кететін қайықтан бұрын бейнеленген. Тарихи еңбектер: Жанна Полин Бассери, "Бес Марстың қастандығы" (Париж, 1896) және Анаис Базин, "Людовик XIII тұсындағы Франция тарихы" (Париж).