Кіріспе

Жазғы уақыт – Еуропада стандартты уақыттың өзгеруі, көктем мен күз аралығында көптеген Еуропа елдерінде (Исландия, Беларусь, Түркия және Ресейден басқа) қолданылады. Бұл кезде сағаттар жылдың қалған уақытындағы уақыттан бір сағатқа алға жылжытылады, маусымдық күн сәулесінен тиімді пайдалану үшін. Бұл әлемнің басқа аймақтарындағы күндізгі уақытты үнемдеу (DST) тұжырымымен және тәжірибесімен сәйкес келеді. Еуропада жазғы уақыт сақталатын барлық аймақтарда (ЕО, ЕЭҚҰ және серіктес елдерде) Еуропалық жазғы уақыт наурыз айының соңғы жексенбісінде (25-31 наурыз аралығында) 01:00 UTC/WET (02:00 CET, 03:00 EET) басталады және қазан айының соңғы жексенбісінде (25-31 қазан аралығында) 01:00 UTC (02:00 WEST, 03:00 CEST, 04:00 EEST) аяқталады; яғни, уақыт белдеулеріне қарамастан, өзгеріс бірдей уақытта жасалады. Еуропалық Одақтың 2000/84/EC директивасы бойынша, ЕО мүше мемлекеттері үшін жазғы уақытты сақтау міндетті (теңіз артындағы аумақтардан басқа), бірақ бұл директиваны жою және мүше мемлекеттерге өздерінің қалауынша жазғы немесе қысқы уақытты таңдау мүмкіндігін беру туралы ұсыныс 2020 жылдың шілдесінен бері заңнамалық қарастыруда, бірақ 2020 жылдың қазанынан бері ешқандай прогресс болған жоқ. Наурыз айының соңғы жексенбісі 28-нен кейін болатын жылдары жазғы уақыт 30 аптаға созылады, әйтпесе – 31 аптаға.

Тарих

Жазғы уақыт алғаш рет Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде енгізілді. Алайда, көптеген елдер соғыстан кейін бұл тәжірибені тоқтатты. Кейіннен, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін бірнеше елде қайта қолданысқа енгізілді. 1950 жылдары ол кеңінен жойылды, бірақ 1960 жылдардың аяғына дейін жеке жағдайларда қайта енгізілді. 1960 жылдардың аяғы мен 1970 жылдардың басындағы энергетикалық дағдарыс саясаткерлерді континентте жазғы уақытты қайта енгізуге итермеледі. Одан бері Еуропаның көптеген елдері осы жүйені сақтап келеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, Еуропа елдері жазғы уақытты қолдануда әртүрлі тәжірибелерге ие болды, бірақ бұл көлік, байланыс және қозғалысты үйлестіруге кедергі келтірді. 1981 жылдан бастап Еуропалық комиссия мүше мемлекеттерге жазғы уақыттың біркелкі басталу және аяқталу күндерін заңдастыруды талап ететін директивалар шығара бастады. 1981 жылдан бері әр директивада ауысу уақыты 01:00 UTC және басталу күні наурыз айының соңғы жексенбісі деп белгіленген, бірақ аяқталу күндері әртүрлі болды. Кезекті директиваларда екі мерзім қарастырылды: континенттік мемлекеттер үшін қыркүйек айының соңғы жексенбісі және Ұлыбритания мен Ирландия үшін қазан айының төртінші жексенбісі. 1998 жылы аяқталу күні қазан айының соңғы жексенбісіне өзгертілді, бұл 1996 және 1997 жылдардағы бұрынғы ережемен сәйкес келді. Қазіргі күшінде (2018) сақталып отырған тоғызыншы директива, 2000/84/EC, осы ережені бекітеді.

Болашақ

2015 және 2016 жылдары Еуропалық парламент мүшелері жазғы уақыт режимін жою туралы ұсыныстар жасады, бірақ Еуропалық комиссия сол кезде қарастырылатын ұсыныстар ұсынбады, өйткені өзгерістерге қатысты нақты дәлелдер таба алмады және мүше мемлекеттер арасында пікір қақтығысы болды. Дегенмен, егер мүше мемлекеттердің жазғы уақыт ережелерін үйлестіру жоғалтылса, шығынға ұшырау мүмкіндігін атап өтті. 2017 жылы Финляндия және Литва парламенттері Еуропалық Одақты күндізгі уақыт режимін қайта қарауға шақыратын ұсыныстарды қолдады, ал Польша мен Швеция да осындай сынға ұшырады. Сол кезде Еуропалық комиссия бұл тәжірибені қайта қарастырып жатқан еді. 2018 жылғы 8 ақпанда Еуропалық Парламент Еуропалық Комиссиядан Еуропадағы күндізгі уақыт режимін қайта бағалауды сұрауға дауыс берді. 2018 жылғы 4 шілдеден 16 тамызға дейін өткізілген және 4,6 миллион еуропалық азамат қатысқан онлайн-сауалнамада жыл сайын екі рет сағатты ауыстырмауға жоғары қолдау көрсетілді. Осыған байланысты 2018 жылғы 12 қыркүйекте Еуропалық комиссия маусымдық сағатты ауыстыруды тоқтатуды ұсынды (2000/84/EC Директивасын жою). Бұл үшін Еуропалық Одақтың стандартты заң шығару процедурасын орындау қажет, оның ішінде Еуропалық Одақ Кеңесі мен Еуропалық Парламент ұсынысты мақұлдауы керек. Ұсынысқа сәйкес, мүше елдер 2019 жылғы 31 наурызға дейін жыл бойы қай уақыт режимін ұстанатынын шешуі тиіс еді. Бірақ көптеген тараптар үшін бұл мерзім тым қысқа деп саналды. Әуе тасымал саласы барлық әуе компанияларының кестелерін қайта қараудың қиындығын, әсіресе ЕО-дан тыс рейстерде слоттардың қолжетімділігін қамтамасыз ету тұрғысынан атап өтті және кемінде 2021 жылға дейін қолданыстағы жағдайды сақтауды немесе өзгерісті кейінге жылдыруды ұсынды. 2018 жылғы 29 қазанда өткен ЕО көлік министрлерінің бейресми кездесуінде көптеген мүше мемлекеттер «реалистік емес» мерзімді қолдамайтынын және іске асыруды 2021 жылға дейін кейінге жылдыруға болатындығын мәлімдеді. Талқылаулар барысында Дания, Нидерланды (UTC+01:00) және Финляндия (UTC+02:00) сияқты елдерде жыл бойы «қысқы уақыт» қолдауы байқалды, ал Франция, Германия және Польша (UTC+02:00) және Кипр (UTC+03:00) тұрақты жазғы уақытты қолдады. Португалия, Испания және Италия қазіргі күндізгі уақыт режимін сақтауды жақтады. 2019 жылғы 4 наурызда Еуропалық парламенттің көлік және туризм комитеті Комиссияның ұсынысын 23 дауысқа қарсы 11 дауыспен мақұлдады. Алайда, басталу күні тегіс өтуді қамтамасыз ету үшін кемінде 2021 жылға дейін кейінге жылдырылды, сондай-ақ Комиссия елдердің қысқы немесе жазғы уақытты сақтау туралы шешімдерінің үйлестірілуін және ішкі нарықтың жұмысын бұзбауын қамтамасыз етуі керек. Бұл шешімді 26 наурызда Еуропалық Парламент толық құрамымен растады, енді оны Еуропалық Одақ Кеңесі мақұлдауы керек. 2021 жылдың қараша айына дейін бұл мақұлдау әлі алынбады. Директива жобасына сәйкес, мүше мемлекеттер қазіргі жазғы уақыт режимін сақтауды таңдауы мүмкін, бұл жағдайда соңғы ауысу 2021 жылғы наурыз айының соңғы жексенбісінде немесе қазіргі қысқы уақыт режимін сақтауды таңдауы мүмкін, бұл 2021 жылғы қазан айының соңғы жексенбісінде күшіне енеді. Ирландия үкіметі жүргізген сауалнама көрсеткендей, сауалнамаға қатысушылардың 80%-ы Солтүстік Ирландия мен Республика арасындағы уақыт белдеулерінің өзгеруіне әкелетін шараны қолдамайды. 2019 жылғы шілдеде Ирландия ұсынылып отырған директиваға қарсы екенін мәлімдеді және бұл мәселе бойынша басқа да ЕО мемлекеттеріне лобби жасауға ниеттенді. Министрлер Кеңесінің директиваны қабылдауы үшін Еуропа халқының кемінде 65%-ын құрайтын мүше мемлекеттердің 55%-ының білікті көпшілігі қажет. Ұлыбританияда Лордтар палатасы 2019 жылғы шілдеде Еуропалық өзгерістердің салдарын қарастыру, дайындық шараларын және Ұлыбританияның жауабын анықтайтын факторларды зерттеу үшін жаңа сараптама жүргізді. Біріккен Корольдік 2020 жылғы 31 қаңтарда, кез келген реформалар күшіне енгенге дейін ЕО-дан шықты; ЕО ережелері өтпелі кезеңде (2020 жылғы 31 желтоқсанға дейін) қолданыла берді, бірақ одан кейін Ұлыбритания өз шешімдерін қабылдауға мүмкіндік алды. Егер Ұлыбританияда жазғы/қысқы уақыт сақталса, Солтүстік Ирландияда жылдың 30 немесе 31 аптасында Ирландияның қалған бөлігімен немесе Ұлыбританияның қалған бөлігімен бір сағат уақыт айырмашылығы болады. 2018 жылғы қыркүйекте Ұлыбритания үкіметі күндізгі уақытты қысқартуды «жоспарламайтынын» мәлімдеді. 2021 жылға қарай бұл шешімді Еуропалық Одақ Кеңесі растаған жоқ. Кеңес Комиссиядан толыққанды әсерді бағалау туралы есеп дайындауды сұрады, бірақ Комиссия мүше мемлекеттер Кеңесте ортақ ұстаным табатынын күтеді. Нәтижесінде, мәселе бойынша прогресс тоқтады. Түркия 2016 жылғы қыркүйекте күндізгі уақыт режимін тоқтату туралы шешім қабылдады, бірақ бастапқы уақыт белдеуі UTC+02:00 емес, жыл бойы UTC+03:00 уақыт белдеуінде қалуды жөн көрді. Испания, Франция, Бельгия және Нидерланды да Орталық Еуропа уақыт белдеуінің батысында орналасқандықтан, қыс айларында «жазғы уақыт» режимін, ал жаз айларында «қос жазғы уақыт» режимін сақтағандай болып көрінеді.

Жергілікті бақылаулар

Еуропаның көп бөлігінде осы кезеңде әрбір еуропалық уақыт белдеуінің атына «Жаз» сөзі қосылады: мысалы, UTC+01:00 уақыт белдеуінде Орталық Еуропа уақыты Орталық Еуропа жазғы уақытына (UTC+02:00) өтеді.

Австрия

Австрия 1916–1918, 1920, 1940–1948 жылдары (1940–1945 жылдар аралығында нацистік Германияның құрамында болған кезде) және 1980 жылдан бері жазғы уақытқа көшті.

Австрия-Мажарстан

Австрия-Венгрия 1916, 1917 және 1918 жылдары Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия империясымен үйлесімде жазғы уақытты пайдаланды.

Болгария

Болгарияда жазғы уақыт 1979 жылы Болгария Министрлер Кеңесінің қаулысымен енгізілді. Болгария Еуропалық Одақтың жазғы уақытқа қатысты ережелерін сақтайды.

Қазақстан

1983 жылы жазғы уақыт енгізілген кезде Хорватия Югославияның бір бөлігі болды. Югославия Еуропада жазғы уақытты енгізген соңғы ел болды. 1992 жылы Хорватия Тәуелсіздік соғысы арқылы тәуелсіздік алғаннан кейін, Хорватия Орталық Еуропа тәрізді наурыздың соңғы жексенбісінде және қазанның соңғы жексенбісінде, ал 1995 жылға дейін қыркүйектің соңғы жексенбісінде уақытты өзгертіп келді.

Чехия

Богемия Корольдігінде жазғы уақыт Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1916 жылдан 1918 жылға дейін үш маусым бойы қолданылды, ол Австрия-Мажар империясының құрамында болған кезде. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Богемия және Моравия протектораты нацистік Германияның де-факто бөлігіне айналғанда, 1940 жылдан бастап жазғы уақыт қолданылды. 1940/1941 және 1941/1942 жылдары жазғы уақыт тіпті қыс бойы да үздіксіз сақталды. Чехословакия 1945 жылдан 1949 жылға дейін және 1979 жылдан 1992 жылға дейін жазғы уақытты пайдаланды. 1946/1947 жылғы қысында (1 желтоқсаннан 23 ақпанға дейін) қысқы уақыт (CET+01:00) қолданылды. Чехословакия тарағаннан кейін 1993 жылы Чехияда жазғы уақыт қолданыла берді.

Дания

Данияда жазғы уақыт 1980 жылдан бері қолданылып келеді. Жазғы уақытқа қарсы ұлттық қауымдастық (Landsforeningen mod Sommertid) бар, ол 2018 жылдың тамызында ЕО комиссиясының алдын ала шешімін қуанды.

Фарер аралдары

Фарер аралдары 1981 жылдан бері жазғы уақытты сақтап келеді. Аралдар ешқашан Еуроодақтың құрамына кірген емес, сондықтан жазғы уақытты қолдану туралы шешімді өздері қабылдады.

Гренландия

1980 жылдан 2023 жылға дейін Гренландия Еуропамен бірдей жазғы уақытқа көшкен. 2022 жылдың қараша айында Гренландия парламенті 2023 жылдың көктемінен бастап тұрақты жазғы уақыт режимін сақтауға қатысты шешім қабылдады. Ерекшеліктер, компаниялардың шешімдеріне байланысты, Дания шығанағы маңындағы солтүстік-шығыс жағалауында (жыл бойы UTC) және Тюле әуе базасы үшін (Атлантикалық уақытты ұстанады және АҚШ мен Канаданың ережелеріне сәйкес келеді) сақталады.

Эстония

Эстонияда 1990–1996 және 2000–2001 жылдары жазғы уақыт пайдаланылмады. Ал 1981–1989 жылдары Кеңес үкіметі тұсында қолданылды.

Финляндия

Финляндияда 1981 жылдан бері жазғы уақыт қалыпты түрде қолданылып келеді. 70 мың фин азаматы жазғы уақытты жою туралы азаматтық бастамаға қол қойды. Ол 2017 жылдың маусым айында Финляндия парламентіне ұсынылды.

Франция мен Монако

Франция мен Монако Орталық Еуропа уақыты мен Орталық Еуропа жазғы уақытын қолданады. Олар жазғы уақыттың басталу және аяқталу мерзіміне қатысты Еуроодақтың ережелерін сақтайды. 1923 жылдан Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Франция мен Монако наурыздың соңғы сенбісінен қазанның бірінші сенбісіне дейін жазғы уақытқа көшкен. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде де Франция жазғы уақытты сақтаған. Бірақ, соғыс аяқталған соң бұл практика тоқтатылды (өйткені ел уақыт белдеуін өзгертті, де-факто тұрақты жазғы уақытты орнатты). 1976 жылы мұнай дағдарысының салдарынан жазғы уақыт қайта қолданысқа енгізілді. Францияның "табиғи" уақыт белдеуі UTC+00:00 болғандықтан (ең шеткі нүктелері UTC 0:20-дан UTC+0:38-ге дейін ауытқиды), қыста UTC+01:00 қолдануы күндізгі уақытты ұзарту ретінде қарастырылуы мүмкін, ал жазда Орталық Еуропа жазғы уақытын (UTC+02:00) пайдалануы "екі есе жазғы уақыт" деп есептелуі мүмкін.

Германия

Жазғы уақыт алғаш рет 1916 жылдан 1918 жылға дейін Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия империясымен енгізілді. Соғыс аяқталғаннан кейін және 1918 жылдың қараша айында Веймар Республикасы жарияланғаннан кейін жазғы уақыт қолданылмай қалды. Жазғы уақыт 1940 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде соғыс экономикасы үшін энергияны үнемдеу мақсатында қайта енгізілді. Германия жеңілгеннен кейін, жазғы уақыт оккупациялық биліктер тарапынан сақталды. 1945 жылы Берлин мен Кеңес оккупациялық аймағы тіпті Орталық Еуропаның жазғы уақытын (Mitteleuropäische Hochsommerzeit, MEHSZ; GMT+03:00) қолданды: 1947 жылы Германияның барлық бөлігі 11 мамырдан 29 маусымға дейін жазғы уақытқа көшті. 1949 жылы Федеративтік Республика (Батыс Германия) және Германия Демократиялық Республикасы (Шығыс Германия) құрылғаннан кейін, 1950 жылы жазғы уақыт қайтадан қолданылмай қалды. 1978 жылы Батыс Германия 1973 жылғы мұнай дағдарысынан кейін көршілес бірнеше мемлекеттердің үлгісімен жазғы уақытты қайта енгізуге шешім қабылдады. Алайда, ол 1980 жылы ғана күшіне енді, Батыс және Шығыс Германия наурыз айының соңғы жексенбісінде (СЕШ сағат 02:00) қыркүйек айының соңғы жексенбісіне (СЕШ сағат 03:00) дейін бірдей жазғы уақытты сақтау туралы келісімге келгеннен кейін. Осылайша, екі Германия мемлекеті де 1990 жылы Германияның қайта бірігуіне дейін бірдей уақытты сақтады, содан кейін қайта біріккен Германия Батыс Германияның Уақыт заңына (Zeitgesetz) сәйкес заңдарын сақтап қалды. 1980 жылдан кейін Батыс және Шығыс Германия; 1991 жылдан бері қайта біріккен Германия: Орталық Еуропаның жазғы уақыты. Швейцария аумағымен толық қоршалған Германияның шағын эксклавы Бюсинген-ам-Хохрейн 1980 жылы жазғы уақытты қолданбады, бірақ Швейцариямен бірдей уақытты сақтады; осылайша, бұл ауыл мен Германияның қалған бөлігі арасында бір сағат уақыт айырмашылығы болды. tz дерекқоры үшін Europe/Busingen аймағы 2013a нұсқасында құрылды, себебі 1970 жылғы Unix уақыт эпохасынан бастап Бюсинген-ам-Хохрейн Цюрихпен сағатты бөлісіп келді, бірақ Германиямен емес. Германия жазғы уақыттың басталу және аяқталу мерзіміне қатысты ЕО ережелерін сақтайды.

Грекия

Жазғы уақыт Грекияда алғаш рет 1932 жылы 6 шілдеден 1 қыркүйекке дейін енгізілді, бірақ бұл идея көп ұзамай тоқтатылды. 1970 жылдардың басында және 1973 жылғы энергия дағдарысынан кейін, көптеген еуропалық мемлекеттер энергияны үнемдеу мақсатында жазғы уақытқа көшкеннен кейін, Грекия 1975 жылы наурыз-қыркүйек айларында жазғы уақытты қайта енгізді. 1997 жылдан бері Грекия жазғы уақыттың басталу және аяқталу мерзімі мен күндеріне қатысты ЕО ережелерін сақтайды.

Венгрия

Жазғы уақыт алғаш рет 1916 жылы Венгрияда енгізілді және 1919 жылға дейін сақталды. Содан кейін, 1941–1949 және 1954–1957 жылдары жазғы уақыт қолданылды. 1980 жылдан бері жазғы уақыт қайтадан қолданылып келеді және Еуроодақтың қағидаларына сәйкес жүзеге асырылады.

Исландия

Исландия UTC+00:00 уақыт белдемін пайдаланады, бірақ 1968 жылғы сәуірден бері жазғы уақытқа көшпейді. 1908 жылдан 1968 жылға дейін Исландия GMT−01:00 уақыт белдемін пайдаланған. 1917–1919, 1921 және 1939–1967 жылдары жазғы уақыт қолданылған. Еуропалық Одақтың 2000/84/ЕҚ директивасы Еуропалық экономикалық аймақта да жарамды, бірақ Исландия одан ерекше бос өтеді.

Ирландия

Ирландияда жаз айларында (наурыз-қазан) Ирландия стандартты уақыты (IST) (UTC+01, Батыс Еуропа жазғы уақыты) қолданылады. ИСТ кейде "Ирландия жазғы уақыты" деп жаңылыс айтылады, бірақ бұл дұрыс емес. Жылдың қалған уақытында Қысқы уақыт (UTC+00, WET) қолданылады. (Солтүстік Ирландия, Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігінің құрамында болғандықтан, Ұлыбритания уақытын ұстанады. 2022 жылғы наурыз айынан бастап бұл уақыт Ирландияның қалған бөлігімен бірдей).

Италия, Сан-Марино және Ватикан қаласы

Жазғы уақыт Италияда "ora legale" (сөзбе-сөз "заңды сағат", оның заңмен белгіленгендігін көрсетеді) деп аталады және ол бірнеше рет қабылданып, жойылды: 1916 жылдан 1920 жылға дейін және 1940 жылдан 1948 жылға дейін қолданылды. 1965 жылы бекітілген заң келесі жылы күшіне еніп, бүкіл елде жазғы уақытты міндетті түрде қолдануды енгізді. 1996 жылдан бері ол Еуропалық Одақпен синхронды түрде жүзеге асырылуда. Сан-Марино және Ватикан мемлекеттерінің құрлық шекарасы тек Италиямен ғана, және олар Италиядағы уақытпен бірдей уақытты ұстанады.

Нидерланды

1940 жылы неміс оккупанттары Нидерландыны Германияның жазғы уақытын сақтау стандарты – CEST-ке көшуге мәжбүр етті, бұл оның уақытын бір сағат 40 минутқа алға жылжытты. Бұл уақыт 1942 жылға дейін жыл бойы қолданыста болды, содан кейін стандартты уақыт неміс жазғы уақытының өзгерістеріне сәйкес келді. Соғыс аяқталғаннан кейін жазғы уақытты қолдану тоқтатылды және 1977 жылға дейін қайтадан енгізілмеді, ол қазірге дейін сақталуда.

Норвегия

Норвегияда 1916 жылы, 1940-45 жылдары және 1959-65 жылдары жазғы уақыт қолданылды. Бұл шара әртүрлі пікірлерге бөлінді, ал 1965 жылы Норвегия парламенті (Stortinget) осы тәжірибені тоқтатуға қатысты дауыс берді. Олардың көршісі Швеция оны пайдаланбады. Бірақ 1980 жылы жазғы уақыт қайтадан енгізілді (Швеция және Даниямен бірге), және кем дегенде 2002 жылдан бері Норвегия осы мәселеде Еуропалық Одақтың үлгісін қабылдап келеді.

Португалия

Португалияның көп бөлігі Батыс Еуропа уақыты мен Батыс Еуропа жазғы уақытын пайдаланады, бірақ материктік Португалияның көпшілігі, 7°30' батыс бойында, UTC+1 уақытында болуға тиіс болған. Жазғы уақыт (жергілікті түрде hora de Verão деп аталады) 1916 жылы енгізілді. 1922, 1923, 1925, 1930 және 1933 жылдары жазғы уақыт қолданылмады. 1966 жылдан 1976 жылға дейін Португалияда (UTC+1), Мадейрада (UTC) және Азор аралдарында (UTC-1) тұрақты жазғы уақыт қолданылды. 1912 жылдан бері Мадейрадағы ресми уақыт UTC+1, ал Азор аралдарында UTC+2 болды. Бірақ, 1976 жылдан бастап Мадейрада (1 уақыт белдеуіне жататын), ресми уақыт материктік Португалиядағы уақытпен (UTC) бірдей, ал Азор аралдарында (2 уақыт белдеуіне жататын) материктен бір сағатқа кем (UTC+1) болады. Португалиядағы жазғы уақыттың басталу және аяқталу күндері Еуроодақтағы қалған елдердегідей.

Румыния

Румынияда жазғы уақыт (жергілікті атауы "Ora de Vară") алғаш рет 1932 жылы (22 мамыр мен 2 қазан аралығында) енгізілді. 1933 және 1940 жылдар аралығында жазғы уақыт сәуір айының бірінші жексенбісінде басталып, қазан айының бірінші жексенбісінде аяқталды. 1941 жылы жазғы уақыт тоқтатылып, 1979 жылы қайта қолданысқа енгізілді. 1996 жылдан бері Румыниядағы жазғы уақыт, көбінесе, Еуропалық Одақтың ережелеріне сәйкес жүзеге асырылады.

Ресей

Ресейдің Уақытша үкіметінің жарлығымен 1917 жылдың 1 шілдесінде Ресейде жазғы уақыт (летнее время) енгізілді және сағаттар бір сағат алға жылдырылды. Кеңес үкіметінің жарлығы алты айдан кейін осы жүйенің тоқтатылуына әкелді: сағаттар 28 желтоқсанда тағы бір сағатқа артқа жылдырылды. 1930 жылдан бастап, Декрет уақыты Кеңес Одағында жыл бойы уақыт белдеулерін алға жылжытуды қамтамасыз етті. КСРО Министрлер Кеңесінің шешімімен 1981 жылдың 1 сәуірінде КСРО-да жазғы уақыт (мысалы, Мәскеу жазғы уақыты) қайта енгізілді және бұл практика посткеңестік кезеңде 2011 жылға дейін сақталды. Ресейдегі уақыт ауыстыру күндері басқа еуропалық елдердегідей болды, бірақ барлық аймақтарда сағаттар жергілікті уақыт бойынша 02:00-де алға немесе артқа жылдырылды. Осылайша, Мәскеуде (жергілікті уақыт = UTC+03:00 қыста, UTC+04:00 жазда) жазғы уақыт наурыз айының соңғы жексенбісіне бір күн бұрын 02:00 UTC-де басталып, қазан айының соңғы жексенбісіне бір күн бұрын 03:00 UTC-де аяқталады. ("Соңғы жексенбіге дейінгі күн" дегеніміз, айдың соңғы күні сенбі болған жағдайдағы "соңғы сенбі" емес.) 2011 жылдың 8 ақпанында Ресей Президенті Дмитрий Медведев Ресейде жылдық екі рет сағатты ауыстыруды тоқтатып, тұрақты жазғы уақытқа өту туралы жариялады. 2011 жылдың наурызында сағат соңғы рет бір сағатқа алға жылдырылды және кері жылдырылмады. Сонымен қатар, Ресейдің кейбір уақыт белдеулері біріктірілді. International Herald Tribune газетінің хабарлауынша, ресейлік азаматтар 2011-2012 жылдардың қысын уақытты өзгерту салдарынан "қазіргі уақытқа дейін тіркелген ең қараңғы қыс" деп есінде сақтайды. 2014 жылдың 26 қазанында Ресей тұрақты түрде "қысқы" уақытқа қайта оралды.

Словакия

Словакия 1916, 1917 және 1918 жылдары (Австро-Венгрия империясының құрамында) жазғы уақытты (жергілікті түрде Letný čas деп аталады) қолданды, содан кейін 1940 жылдардың басында (Нацистік Германияның клиенттік мемлекеті Словакия Республикасы ретінде) қайта қолданды. 1979 жылы Словакия, Чехословакияның бір бөлігі ретінде, жазғы уақыттың жыл сайын сәуір айының бірінші демалыс күнінде басталып (1981 жылы наурыз айының соңғы демалыс күніне ауыстырылды) және қыркүйек айының соңғы демалыс күнінде аяқталуын белгіледі. 1993 жылы Чехословакия тарағаннан кейін тәуелсіз Словакия жазғы уақытты қолдануды жалғастырды. 1996 жылдан бастап Словакия Еуропалық Одақтың ережелеріне сәйкес жазғы уақытты қазан айының соңғы демалыс күніне дейін шамамен бір айға ұзартты. Испания 1901 жылдан 1940 жылға дейін GMT+00:00 және 1940 жылдан бастап GMT+01:00 стандартты уақыт ретінде қолданды. Канар аралдары 1946 жылға дейін GMT 01:00 және 1946 жылдан бастап GMT+00:00 стандартты уақыт ретінде қолданды. Испанияның "табиғи" уақыт белдеуі UTC+00:00 болғандықтан (Канар аралдарынан басқа шеткі нүктелер UTC 0:37 мен UTC+0:17 аралығында жатады), UTC+01:00 қыста күндізгі жарық уақытын ұзарту ретінде қарастырылуы мүмкін, ал жазда Орталық Еуропа жазғы уақытын (UTC+02:00) пайдалану "екі есе жазғы уақыт" түрінде қарастырылуы мүмкін. SL қоғамдық көлік компаниясы сағатты заңмен белгіленген уақыт бойынша ауыстырады және қазан айындағы ауысу сағатында қосымша рейстерді іске қосады.

Швейцария және Лихтенштейн

Еуропада жазғы уақытты қабылдаған соңғы елдердің бірі (Югославиядан кейін) – Швейцария, ол 1981 жылы осы қадамды жасады. Бұл, 1978 жылғы жалпыхалықтық референдумда сайлаушылардың 52,1% жазғы уақытқа қарсы болған болатын. 1996 жылдан бері швейцариялық жазғы уақыт Еуроодақтың ережелеріне сәйкес келеді. Алғашқы рет ол 1941 және 1942 жылдары қолданылған. Лихтенштейн Швейцариямен бірдей уақыт белдесінде өмір сүреді. Швейцария аумағымен толық қоршалған Германияның Бюсинген-ам-Хохрейн ауылы да Швейцария уақытымен өмір сүреді. 1980 жылы ол жазғы уақытқа көшпеді және Швейцариямен синхронды болды, сол себепті Германияда жазғы уақыт енгізілген кезде Бюсинген-ам-Хохрейн мен Батыс Германияның қалған бөлігі арасында бір сағаттық уақыт айырмашылығы туды.

Түркия

Түркияда жазғы уақыт 1947 жылы енгізілді, бірақ 1965 жылдан 1972 жылға дейін тоқтатылды. 1974 жылдан бері Түркия Еуропалық жазғы уақыт режимін сақтайды. 2008 жылы Түркияның Энергетика министрлігі Түркияның жазғы уақытты жоюды және бірден UTC+02:30-қа өтуді ұсынды, бастапқыда 2009 жылдан бастап, бірақ бұл мүмкін емес болып көрінген соң, 2011 жылға дейін кешіктірілді. Алайда, бұл жоспар туралы кейін ештеңе естілмеді. 2011 жылы Түркия 27 наурызда өткен жалпы білім беруге қабылдау емтихандарын бұзбау үшін 28 наурызда сағат 03:00-де Еуропалық жазғы уақытқа ауысты, бұл Еуропаның қалған бөлігінен бір күн кешіккендік тудырды. 2014 жылы Түркия 31 наурызда сағат 03:00-де Еуропалық жазғы уақытқа ауысты, бұл Еуропаның қалған бөлігінен бір күн кешіккендік тудырды, себебі 30 наурызда жергілікті сайлаулар өтті. 2015 жылы Түркия Еуропалық жазғы уақыттан 2 аптаға кейінге жылжытты, 8 қарашада сағат 04:00-ге дейін, Еуропаның қалған бөлігінен екі апта кешіккендік тудырды, себебі 1 қарашада мерзімінен бұрын жалпы сайлау жарияланды. 2016 жылы Түркия қысқы уақытты жойды, және UTC+03:00 уақыт белдеуінде тұрақты түрде қалды, бұл 8 қыркүйекте күшіне енді.

Украина

Жазғы уақыт Украинада 1980 жылдардың басында енгізілді; 1981 жылдан 1989 жылға дейін бұл Мәскеу жазғы уақыты болды; 1992 жылдан бері Шығыс Еуропа жазғы уақыты қолданылып келеді. Бұл өзгеріс Украинаны Белоруссия және Батыс Ресеймен бірге UTC+03:00 уақыт белдеуіне (жазғы уақытты қолданбайтын) көшіруге әкелген болар еді. Алайда, 2011 жылдың 18 қазанында Парламент бұл жоспарларды күштен шығарды және ел жоспарланғандай Шығыс Еуропа уақытына оралды. 349 тіркелген депутаттың 295-і қолдады. 19 наурызда заң жобасы екінші оқылымда қабылданбады, 226 қажетті дауысқа 212 дауыс жетпеді және оның орнына қосымша екінші оқылымға жіберілді. Қырым және Ресейдің оккупациясы астындағы Шығыс Украина аймақтары Дағы Шығыс Еуропа уақытын пайдаланады.