Кіріспе

Первома́ртовцы (Первома́ртовцы; «наурыздың біріншісі» деген мағына беретін күрделі сөз) – Ресейдің Александр II-ін өлтіруді жоспарлаған және орындаған, сондай-ақ Ресейдің Александр III-ін өлтіруге талпынған (1 наурыз 1887 ж., «Екінші Наурыздың Біріншісі» деп те белгілі) «Халық Ертігі» ұйымының мүшелері – революционерлер.

1881 жылдың 1 наурызы

1881 жылғы қастандықты "Народная воля" атқару комитеті жоспарлаған. Андрей Желябов – басты ұйымдастырушы. 27 ақпанда тұтқындалғаннан кейін оның орнына София Перовская келді. Александр II 1881 жылғы 1 наурызда Игнатий Хриниевецкий лақтырған бомбадан қаза тапты. Хриниевецкий қастандық кезінде өзін-өзі жарақаттап, қайтыс болды; Николай Саблин өз-өзіне қол жұмсады. Қастандысқа қатысқан Желябов, Перовская, Николай Кибальчич, Геся Хельфман, Тимофей Михайлов, Николай Рысаков 26-29 наурызда Сенаттың арнайы трибуналында сотталып, дарға асылуға үкім шығарылды. 1881 жылғы 3 сәуірде бес Первомартовский дарға асылды (Хельфманнан басқа, оның өлімі жүктілігіне байланысты кейінге шегерілді. Кейіннен оның жазасы мерзімі белгісіз katorga (мәжбүрлеу еңбектерімен) ауыстырылды; ол босанғаннан кейін туындаған асқынудан түрмеде қайтыс болды).

1887 жылдың 1 наурызы

Екінші "Март біріншісі" "Народная воляның" "террорлық фракциясының" мүшелері, соның ішінде Александр Ульянов (Владимир Лениннің інісі) жоспарлаған. 1887 жылдың 1 наурызында олар бомбалармен Санкт-Петербургтің Невский проспектіне келіп, патша Александр III-нің каретасы өтіп бара жатқан жерді күтті. Алайда, олар оның келуінен бұрын сол жерде тұтқындалды. Барлығы 15 серіктес – Александр Ульянов, Петр Шевырев (негізгі ұйымдастырушылар), Пахомий Андрейушкин, Василий Генералов, Василий Осипанов (бомба тастаушылар) және тағы он адам 15 сәуір – 19 сәуірде Сенаттың арнайы комитетінің сотына тартылып, сотталды. Бірінші бес адам 1887 жылдың 8 мамырында дарға асылды, ал қалғаны түрмеге, жер аударылуға немесе қатаң еңбекке жіберілді.