Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Серб-украин тегіндес орыс революционері және ғалымы (1853–1881)
Russian revolutionary and scientist of Ukrainian Serbian origin (1853–1881)
Николай Иванович Кибальчич (Николай Иванович Кибальчич, Микола Іванович Кибальчич, , Mykola Ivanovych Kybalchych; 19 қазан 1853 – 3 сәуір 1881) – серб-украин тегіндес орыс революционері, Александр II патшаны өлтіруге қатысқан, "Народная воля" ("Халық еркі") ұйымының бас жарылғыш сарапшысы, сонымен қатар ракета жасау саласының пионері. Ол революционер Виктор Сержтің алыс туысы болған.
Nikolai Ivanovich Kibalchich (Николай Иванович Кибальчич, Микола Іванович Кибальчич, , Mykola Ivanovych Kybalchych; 19 October 1853 – April 3, 1881) was a Russian revolutionary of Ukrainian Serbian origin who took part in the assassination of Tsar Alexander II as the main explosive expert for Narodnaya Volya ("People's Will"), and was also a rocket pioneer. He was a distant cousin of revolutionary Victor Serge.
Ерте өмір
Кибалчич 1853 жылы Чернигов губернаторлығының (қазіргі Украина) Кролевецкий уезіндегі Короп қаласында дін қызметкері отбасында дүниеге келді. Ол 1864 жылы гимназияға түсті, бірақ кейін семинарияға қабылданды. Алайда, ол орта мектепке қайта оралып, бірнеше жылдан соң күміс медальмен бітірді. 1871 жылы Санкт-Петербург теміржол инженерлері институтына, ал 1873 жылы Санкт-Петербург императорлық әскери-медициналық академиясына медицинаны оқуға түсті және импульстік зымырандық қозғалтқыштарды зерттеумен айналысты.
Born in Korop, Krolevetsky Uyezd, Chernigov Governorate (present day Ukraine) in 1853 into a clerical family, Kibalchich was the son of an Orthodox parish priest. He entered a gymnasium in 1864 but was later admitted to a seminary. But he returned to secondary school and finishing it with a silver medal several years later. In 1871 he entered St Petersburg Institute of Railway Engineers and in 1873 he entered Saint Petersburg Emperor Military Medical Academy to study medicine and worked on experiments into pulsed rocket propulsion.
Өмірбаян
1875 жылдың қазан айында Кибалчич Притюля есімді шаруаға тыйым салынған кітапты қарызға бергені үшін тұтқындалды. Ол 2 ай түрмеге кесілгенге дейін 3 жыл түрмеде отырды. 1878 жылы "Народная воля" ұйымына қосылып, олардың негізгі жарылғыш заттар маманы болды.
In October 1875, Kibalchich was arrested for lending a prohibited book to a peasant named Prytulya. He spent 3 years in prison before being sentenced to 2 months imprisonment. He went on to join Narodnaya Volya in 1878, becoming their main explosives expert.
Александр ІІ-нің өлтірілуі
1881 жылы 28 ақпаннан 1 наурызға дейінгі түнде Кибалчич және оның көмекшілері, флот лейтенанты Сухнанов пен Михаил Грачевский сол күні Александр II-ні өлтіру үшін пайдаланылған төрт жарылғыш снарядты дайындады. Кибалчич 1881 жылы 17 наурызда тұтқындалды. Сенаттың арнайы комитетіне берген мәлімдемесінде В. Н. Жерар өз адамдарының Кибалчичті қорғаушысы ретінде көруге келгенін, оның ойы сотқа қатысы жоқ нәрселермен айналысқанын байқағандарына таңғалды. Ол бір түрлі аэронавигациялық зымыранды зерттеумен шұғылданғандай көрінді және осы жаңалықты ашуға қатысты есептеулерді жазу мүмкіндігін қатты қалады. Түрмеде жазған хатында Кибалчич ұшқышпен басқарылатын аэронавигациялық аппарат жасауды ұсынды. Ол ұнтақпен жұмыс істейтін зымыран қозғалтқышының конструкциясын зерттеді, қозғалтқыштың бұрышын өзгерту арқылы ұшуды басқаруды жоспарлады, ал оның дизайны 23 наурызбен сәйкес келеді. Ол осы ғылыми еңбегін өлім төсегінде жазды. 26 наурызда жандармерия департаментінің бастығы генерал Комаров полиция бөліміне Кибалчичтің жобасы туралы хабарлады. Есепте жазылған қысқаша хабарламада былай делінген: "Бұл жоба 1 наурыздағы ісқағаздармен бірге тіркелсін, және қазір ғалымдарға қарау үшін беру дұрыс болмас, себебі бұл көптеген артық сөздерге әкелуі мүмкін. Кибалчичтің жобасы конвертке салынып, мөрленді және тіркелді. Өнертапқышқа оның жобасы зерттеу үшін ғалымдарға тапсырылатыны айтылды". Кибалчич олардың жауабын күтті. Наурыз айының соңы болды, өлім жазасына орындалуына екі күн қалған еді. 31 наурызда Кибалчич Ішкі істер министріне мынадай өтініш хат жазды: "Сіздің мәртебеңіздің тапсырмасымен менің аэронавигациялық аппаратымның жобасы техникалық комитеттің қарауына ұсынылды; Сіздің мәртебеңіз маған осы жоба бойынша комитет мүшелерімен ертеңгі таңға дейін немесе кем дегенде менің жобамды зерттеген сарапшылардан жазбаша жауап алуға рұқсат беруіңізге бұйыра аласыз ба, ол да ертеңгі таңға дейін. Сонымен қатар, мен сізден өлім алдында соттасқан барлық әріптестеріммен немесе кем дегенде Желябов пен Перовскаямен кездесуге рұқсат беруіңізді сұраймын". Оның барлық өтініштері назарсыз қалды.
During the night from February 28 to March 1, 1881, Kibalchich and his assistants, Fleet Lieutenant Sukhnanov and Mikhail Grachvesky, prepared four explosive projectiles that were used in the assassination of Alexander II later that day. Kibalchich was arrested on March 17, 1881. In his statement to the Special Committee of the Senate, V. N. Gerard noted that when his men came to see Kibalchich as his appointed counsel for the defense, they were surprised to find his mind occupied with things that had no bearing on the trial. He seemed to be immersed in research on some aeronautic missile and he greatly desired the opportunity to write down the calculations involved in the discovery. In a note written in his prison cell, Kibalchich proposed a manned jet air navigating apparatus. He examined the design of a gunpowder powered rocket engine, controlling the flight by changing the engine's angle, and his design is dated March 23. He produced this scientific work truly at death's door. On March 26, General Komarov, Chief of the Gendarmery Department, informed the Police Department of Kibalchich's design. The brief written in the report said: "To be filed with the March 1 dossier and to give this to scientists for consideration now would hardly be expedient since this can only give rise to a lot of wanton talk. Kibalchich's design was put in an envelope, sealed and filed. The inventor was told that his design would be handed over to scientists for examination." Kibalchich awaited for their answer. The month of March was at an end, with two days left before execution. On March 31 Kibalchich wrote this solicitation address to the Minister of Interior: "By instruction of your Excellency my design of an aeronautic apparatus has been submitted for the consideration of technical committee; could your Excellency direct that I be allowed to meet with any of the committee members on the matter of this design not later than tomorrow morning or at least to receive a written answer from the experts who have examined my design, also no longer than tomorrow. I also ask your Excellency for permission for me, before I die, to meet with all my comrades
in the trial or at least with Zhelyabov and Perovskaya." All of his requests were ignored.