Кіріспе

Ресей саясаткері (1879–1940)

Николай Виссарионович Некрасов (Никола́й Виссарио́нович Некра́сов) (1 қараша 1879 [ескі стиль бойынша 20 қазан 1879], Санкт-Петербург – 7 мамыр 1940, Мәскеу) – ресейлік либерал саясаткер және Финляндияның соңғы генерал-губернаторы.

Парламенттік мансап

Діни қызметкердің отбасында дүниеге келген Некрасов 1902 жылы көлік инженері мамандығын алып, аспирантураны шетелде оқуға кетті. 1904 жылы Ресейге оралғаннан кейін Томск инженерлік институтында профессор болып жұмыс істеді. 1905 жылдың соңында, 1905 жылғы Революцияның қызу шағында, ол Конституциялық-демократиялық партияны (Кадеттер партиясы) құруға көмектесті және оның Ялтадағы (Қырым) өңірлік бөлімін басқарды. 3-ші (1907) және 4-ші (1912) Мемлекеттік Думаға сайланды. Некрасов Ресей халықтарының Ұлы Шығысы деп аталатын еркін масондық ложаның белсенді мүшесі болды. 1912 жылдан 1913 жылға дейін және 1914 жылдан 1916 жылға дейін бас хатшы қызметін атқарды. 1909-1915 жылдары Некрасов Кадеттердің Орталық комитетінің мүшесі болды, онда ол тұрақты түрде орталықтан солға қарай ұмтылды. Лена трагедиясынан кейін 1912 жылдың 9 сәуірінде ол Кадеттердің парламенттік сауалына жауап берді, онда еңбекшілер мен капиталдың арасындағы экономикалық шиеленіске үкіметтің заңсыз араласуын сынады, бұл араласудың капиталдың жағында болғанын айтты. Кейін 1912 жылы Некрасов патша үкіметі Думадағы "құрылысшылық жұмысты" мүмкін емес етіп қойғанын, партия заң шығарудың орнына Думаны үкіметке қарсы насихат құралы ретінде пайдалануы керек деп мәлімдеді. 1915 жылдың 11 маусымында ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде көпшіліктің үкіметке шексіз сенім білдіруге дайын екенін көргендіктен Орталық комитеттен кетті. 1916 жылдың 6 қарашасында Некрасов Дума төрағасының орынбасары болып сайланды. Сонымен қатар, император Николай II мен оның сарайы елді әскери жеңіліске және революцияға бастап бара жатқанына көз жеткізген Некрасов бұрынғы Дума төрағасы Октябрист Александр Гучков, Керенский, Александр Коновалов және өнеркәсіпші Михаил Терещенкомен бірге Николайды тақтан түсіру жоспарын жасады. Николайдың 13 жасар ұлы Алексей таққа мұрагер болып, Николайдың либералды көзқарастағы бауыры, Ұлы князь Михаил регент болып тағайындалатын болды. Алайда, 1917 жылғы ақпан революциясы олардың жоспарларын орындауға мүмкіндік бермеді.

Үкімет министрі (1917 жылдың наурыз-тамыз айлары)

Некрасов 1917 жылғы 27 ақпанда Мемлекеттік Думаның Уақытша комитетінің мүшесі болды. 2 наурызда ол Дума құрған Ресей Уақытша үкіметінде көлік министрі болып тағайындалды. Ол үкіметке орташа социалистерді (меншевиктер мен социалистік-революционерлерді) қосуды жақтады және 5 мамырда құрылған либералды-социалистік коалициялық үкіметте лауазымын сақтап қалды. Маусым айының соңында Некрасов Уақытша үкіметтің Украина Радасымен келіссөздердегі өкілдерінің бірі болды, нәтижесінде Украинаға Ресей құрамында белгілі бір деңгейде автономия берілді. Бұл келісімге кадеттердің жетекшілері қатаң қарсылық танытты, олар этникалық азшылықтар мәселесін Ресей Конституциялық Ассамблеясы шақырылғанға дейін шешуді кейінге қалдыруды қалады. 2 шілдеде басқа кадет министрлері наразылық танытып үкіметтен кеткен кезде, Некрасов партиядан шығып, 8 шілдеде Александр Керенский Георгий Львовты үкімет басшысы қызметінен алмастырғаннан кейін премьер-министрдің орынбасары болды. 24 шілдеде Керенский басшылығымен коалиция қайта құрылғанда, Некрасов премьер-министрдің орынбасары қалды және Радикалдық демократиялық партия атынан қаржы министрі де болды. Тамыз айының соңында Корнилов ісі кезінде Некрасов бастапқыда Керенскийді қолдады, бірақ кейін Керенскийдің отставкасы дағдарыстан шығудың жолы болуы мүмкін деп ұсынды, соның салдарынан қыркүйектегі келесі коалициялық үкіметтен шығарылды.

Финляндияның соңғы генерал-губернаторы (1917 жылдың қыркүйек-қараша аралығы)

17 қыркүйекте (осы сәттен бастап жаңа стиль бойынша) Михаил Александрович Стахович қызметтен кеткеннен кейін Некрасов Финляндияның генерал-губернаторы болып тағайындалды. Некрасовтың міндеті – Финляндия Сенаты мен Ресей Уақытша үкіметі арасында келіссөздер жүргізу еді. Сенат Финляндияның автономиясын келісімшарт арқылы сақтап қалуды көздеді. Бұл ұсыныс қыркүйек айында Керенскийден мақұлдау алды, бірақ қазан айында Сенат Финляндияның тәуелсіздігін одан да арттыратын жаңа ұсыныс жасады. 7 қараша күні таңертең Некрасов Санкт-Петербургке Керенскийге ұсынысты тапсыруға бағыт алғанда, Қазан революциясы кезінде Уақытша үкіметтің большевиктер тарапынан құлатылғанын білді. Ол Сенатқа Финляндияға қайта оралмайтынын хабарлады.

1917 жылғы төңкерістен кейін

Некрасов Ресей азамат соғысы кезінде жасырын өмір сүрді және большевиктерге қарсылық көрсетпеді, 1919 жылы Қазанға көшті. Соғыс аяқталғаннан кейін, 1921 жылы наурыз айында тұтқындалып, 2 ай түрмеде отырды. Мамыр айында босатылып, Тұтыну кооперативтері одағының басқару кеңесіне мүше болып кірді, ол 1930 жылы 3 қарашада тағы тұтқындалғанға дейін осы қызметте болды. Ол меншевиктер орталығының құйрық саудасына қатысқан деп айыпталып, 10 жылға бас бостандығынан айырылды. 1933 жылы наурызда мерзімінен бұрын босатылып, 1939 жылы 13 маусымда қайта тұтқындалды, өлім жазасына кесілді және 1940 жылы 7 мамырда атылды.

Шығармалары

Тұтыну кооперациясының даму перспективалары (М. Л. Максимовпен), [? ], 1927, 207 б. Мемлекеттік өнеркәсіп пен тұтыну кооперациясы арасындағы қарым-қатынастар туралы жалпы шарттар (Абрам Ананұлы Киссинмен), Мәскеу, 1928, XI, 174 б.