Кіріспе

Австрия композиторы және музыка теоретигі Йозеф Маттиас Хауэр (19 наурыз 1883 – 22 қыркүйек 1959) – австриялық композитор және музыка теоретигі. Ол Арнольд Шенбергтен бір-екі жыл бұрын хроматикалық гамманың барлық 12 нотасымен шығарма жасау әдісін тәуелсіз түрде әзірлегенімен белгілі. Хауэр сондай-ақ он екі тондық музыка және композицияның алғашқы маңызды теоретигі болды. Хауэр «идеяларды, бағдарламаларды немесе сезімдерді көрсететін барлық өнерді жек көреді», оның орнына «музыканы ең жоғары деңгейге көтеру қажет» деп санайды, яғни «жеке емес қағидаларға сәйкес құрастырылған, таза рухани, сезімнен тыс музыка» және оның көптеген шығармалары осыны тікелей, көбінесе тақырыпсыз, «ақыл-ойға саятын» тәсілде көрсетеді. Дегенмен, Хауэрдің музыкасы алуан түрлі, және оның барлығы да осы эстетикалық көзқарасқа сәйкес емес.

Өмір

Хауэр Винер-Нойштадтта дүниеге келді және Венада қайтыс болды. Ол виолончель, хор дирижерлеуі және органмен музыкалық білімін алды, ал теория мен композицияны өзі үйренгенін айтты. Бір ғалымның пікірінше, Хауэрдің он екі тондық музыкасы «міндетті ереже» мен әр композицияның толық хроматикалық құрамды: «Констелляция» немесе «Грундгестальт» («негізгі пішін») бойынша құрылуы арасындағы тепе-тәуелділікке ие болды, сондай-ақ ол жиі баса айтқан троптар, яғни алты дыбыстық топтардың ретсіз орналасуы ұғымы да маңызды болды. Бұл түсінік көбінесе Хауэрдің 1920-жылдардың басы мен ортасындағы осы техникаларды сипаттаған теориялық жазбаларынан алынған. Алайда, Хауэрдің композиторлық шығармаларына жақын қарасақ, 1920-1930 жылдардағы он екі тондық музыкасының көп бөлігі қатаң реттелген қатарларды қолданғанын көреміз, сондай-ақ Zwölftonspiele (Он екі тондық пьесалар) да осылай. Осыған қарамастан, Хауэр көбінесе Арнольд Шенбергтің және Екінші Вена мектебінің айырмашылығы ретінде, Шенбергтің он екі тондық әдісін жақтағандар ретінде еске алынады. (Шындығында, Шенберг пен оның шәкірті Альбан Бергтің көптеген он екі тондық пьесалары бұл әдісті қатаң түрде қолданбайды.) 1940 жылдан кейін Хауэр тек Zwölftonspiele жазды, олар кейде нөмірмен, кейде күнімен белгіленді. Ол шамамен мыңдай пьеса жазған, олардың көпшілігі қазір жоғалып кеткен.

Әдебиеттегі сілтемелер

1920 жылдан бері Хауэр әдебиетте кездеседі, мысалы, де Романның "Sonnenmelodie" (1923) және Франц Верфельдің "de" (1924, Матиас Фишбоек кейіпкері) шығармаларында. Өмірінің соңында Хауэр Томас Манн мен Теодор В. Адорно туралы зор ашумен айтты, себебі ол екеуінің де өзін дұрыс түсінбегенін сезінді. Адорно Хауэр туралы жазған, бірақ тек сынап жазған. Кейінгі жетістіктері мен дамуына байланысты көптеген ғалымдар Хауэрді Герман Гессенің "Шыны мүсін ойынындағы" "Joculator Basiliensis" бейнесінің прототипі деп санайды.