Израиль ақыны, музыканты және ән жазушысы Наоми Шемер

Кіріспе

Израильдік ақын, музыкант және ән жазушы Наоми Шемер (13 шілде 1930 – 26 маусым 2004) – Израильдің жетекші музыканты және ән жазушысы, ол "Израиль әндері мен поэзиясының бірінші ханымы" деп саналады. 1967 жылы жазылған "Ерушалайим Шел Захав" ("Алтын Иерусалим") әні Израиль сол жылы Алты күндік соғыста жеңіске жетіп, Иерусалимді қайта біріктіргеннен кейін де-факто екінші әнұранға айналды.

Өмірбаян

Наоми Сапир (נעמי ספיר) Ривка мен Меир Сапир (Сапиров) отбасында, ата-анасының құрылуына көмектескен Израильдің Кинерет кибуцында, Ғалилея теңізінің жағасында дүниеге келді. 1950 жылдары Израиль қорғаныс күштерінің «Нахал» ән-көңіл тобында қызмет етті және Иерусалимдегі Рубин академиясында, сондай-ақ Тель-Авивте Пол Бен Хайм, Абель Эрлих, Илона Винце Краус және Йозеф Талдан музыка сабақтарын алды. Анасының ынталандыруымен Наоми алты жасында фортепианода ойнауды бастады. 1935 жылы, бес жасында Наоми анасымен бірге Вильнюске туысқандарына сапар шекті, онда әкесінің жалғыз қарындасы Берта және оның отбасымен танысты. Оның әпкесі мен отбасы Холокост құрбаны болды. Жоғары мектепті бітіргеннен кейін, кейбір топ мүшелерінің қарсылығына қарамастан, әскери қызметін кейінге шегеріп, музыкалық білімін жетілдіруге кірісті. Алғашында Тель-Авивтегі Израиль консерваториясында, кейін Иерусалимдегі Музыка және би академиясында оқыды. Оның ұстаздарының арасында Пол Бен Хайм, Франк Пеллег, Абель Эрлих, Илона Винце Краус және Йозеф Тал болды. Академиядағы оқуын аяқтағаннан кейін топқа оралғанда, ол кибуц балаларына ырғақты дағдыларды үйретті, нәтижесінде оның алғашқы әндері пайда болды, мысалы, «Бүгін хат келді» және «Кішкентай ініміз» (Яффа Яркони оларды кейінірек ағасы Янкале туралы «Ғалилея теңізінен әндер» альбомына жазды). 1951 жылы, шамамен 4 жылдық мерзімді кейінге шегергеннен кейін, ол Израиль қорғаныс күштеріне қабылданып, «Нахал» бригадасында пианист ретінде қызмет етті. 1953 жылы ол актер Гидеон Шемермен Нецер Серинидегі кибуц қозғалысының шарасында бірге қызмет етіп жүргенде танысты. 1954 жылы олар үйленді және қызды дүниеге әкелді.

Ән жазушылық мансап

Әскерден босағаннан кейін Шемер театр үшін әндер жазды. Ол композитор Йоханан Зараймен "Пшита Бакфар" (кейін "Хамеш Хамеш" деп аталды) мюзиклінде жұмыс істеді, ол С. Кармель деген псевдониммен ән сөздерін жазды. Оның мюзиклден шыққан танымал күйлеріне "Тарнегол Бен Гевер", "Рав Ха'Ор ВеХа'Челет" және "Шир ХаБар" жатады. Одан кейін ол Охель театрында "Ha'Ikar VeBat Ha'Ikar" әуендерін жазды. Хаим Топол оны "Батсал Ярок" тобының алғашқы бағдарламасына жазуға шақырғанда, ол әннің сөздерін жаза бастады. Бұл форматтағы алғашқы ән "Миширей Земер Нодд" (көбінесе "Хадерех Арука Хи Варба" деп аталады) 1957 жылы жазылған, үлкен жетістікке қол жеткізді және оның алғашқы хиті болып саналады. Оның өзі туралы жазғанын растаған "Нуа" атты әні де осы қойылымға енгізілді. 1958 жылы Самбация театрында сахналанған "Дабер Эль Хакир" қойылымы үшін ол "Халайла Холех Ба'Сдерот" әнін жазды және құрастырды, оны Шиммон Израильдің спектаклінде орындады. Израильдік әскери ансамбльдер үшін жазған әндерінің барлығы дерлік бірден жетістікке жетті, мысалы "Чамсиним Бамешлат", "Хакол Биглал Масмер" (танымал ағылшын әнінің негізінде) және басқалары. Сол кезеңде ол "Дудаим" дуэті үшін "Кибуи Орот" және "Шаярат Хароквим" әндерін жазды, оларды "Алифаз" псевдонимімен жариялады. Бұл әндерді Шимон Исраиль жазған. Сонымен қатар, ол Тель-Авив туралы қысқа фильмде әнші Лоулик орындаған "Ир Левана" әнін жазды. 1958 жылы ол "Хопа Хей" әнін Израиль армиясының "Кол Израиль" бағдарламасына жазды. Екі жылдан кейін хор Италияда өткен байқауда бірінші орынды иеленді. 1960 жылы ол "Bessadeh Tiltan" әнін жазды. Сол жылы ол "Асерет хатзадығым" пьесасы үшін "Шір хашук" және Шәке Леви орындаған "Лейл емш" әндерін жазды. Соңғы әнді бір жылдан кейін HaTarnegolim Band шығарды. 1960 жылдың соңында ол АҚШ-та тоғыз айлық турнеге шықты. 1962 жылы Ширион ерлер хоры үшін "Ахрей Хашкия Басаде" әнін жазды. Кейін ол "Нахал Банд" тобымен "Махар", "Митрия Бешнайим", "Махбоим" ("Хэппес Оти") және басқа да әндерінде қызмет етті. Сол жылы ол күйеуімен ажырасып кетті (олар 1968 жылы ресми түрде ажырасты). 1963 жылы ол "Хуршат ХаЭкалиптус" мюзиклінің "Кейтзад Шоврим Чамсин" үшін жазды, ол Кибуц Киннерет бастауыш мектебінде бірінші сыныпты бітіру салтанатының бір бөлігі ретінде орындалды. Ән оның туған жері Квуцзат Киннеретке байланысты. Бұл жайтты "Иштар" журналының соңғы нұсқасында келтірілген. Сол жылы ол "Киннерет" (шулай-ақ "Шам Харей Голан" деп аталады) әнінің музыкасын жазды, оны ақын Рейчел жазды. 1964 жылы ол "Ахават Поалей Хабинян", "Серенада Лах", "Айелет Ахавим" және "Лайла Бахоф Ахзив" сияқты "Яркон Бридж Триосының" "Бірінші махаббат" дебют бағдарламасына әндер жазды. Сол жылы ол қызымен бірге Парижге сапар шегеді. Ол жерде ол "Ha'ir Be'afar" (Yarkon Bridge Trio үшін жазылған) сияқты танымал шансоньер әсерлерін көрсететін әндер жазды және "Ilu Tziporim" (Жан Пьер Кальвет пен Жан Бруссольдің), "Шилгия" (Снежанка) (Гай Беарт) және "Ein Ahavot Smechot" (Георж Брасссен) сияқты француз әндеріне еврей тіліндегі мәтіндерді ұсынды. Олардың көпшілігін Йосси Банай орындады. Шемер Израильге оралғаннан кейін продюсер Ашер Хавакин оған 1966 жылы жақындап, әйелдер квартеті құруды ұсынды. Шемер "Шемер әпкелері" құрамына Дина Голан, Далия Орен, Амна Голдштейн және Рути Бикал кірді. Батия Штраус музыкалық жетекші болды. Төртұрға "Begani", "Zemer" ("Жоғары көтеріл") және "Shiro Shel Aba" сияқты әндер ұсынылды. Алайда, бұл жоба қаржылық қиындықтарға тап болды, бұл квартеттің таралуына әкелді.

After being released from the army, Shemer wrote songs for the theater. She collaborated with composer Yochanan Zarai on the musical "Pshita Bakfar" (later known as "Hamesh Hamesh" meaning five five), for which she wrote lyrics under the pen name S. Carmel. Her well known tunes from the musical include "Tarnegol Ben Gever," "Rav Ha'Or VeHa'Tchelet," and "Shir HaBar." Following that, she wrote tunes for "Ha'Ikar VeBat Ha'Ikar" at the Ohel Theater. When Chaim Topol invited her to write for the first program of the "Batzal Yarok" band, she began composing the lyrics. The first song in this format, "Mishirei Zemer Noded" (better known as "Haderech Aruka Hi Varba"), written in 1957, achieved great success and is considered her first hit. Her song "Noa," which she testified to writing about herself, was also included in this performance. For the show "Daber El Hakir," staged at the Sambation Theater in 1958, she wrote and composed the song "Halayla Holech Ba'Sderot," which was performed by Shimon Israeli in the play. Songs she wrote for Israeli military ensembles almost all achieved immediate success, such as "Chamsinim Bameshlat," "Hakol Biglal Masmer" (based on a familiar English song), and many others. During the same period, she wrote for the duo "Dudaim" the songs "Kibui Orot" and "Shayarat Harokvim," which she chose to publish under the pen name "Alifaz." Shimon Israeli composed the music for these songs. Additionally, she wrote "Ir Levanah," performed by singer Loolik in a short film about Tel Aviv. In 1958, she wrote "Hopa Hey" for an Israeli army program on Kol Israel. Two years later, the chorus won first prize in a competition in Italy. In 1960, she wrote "Bessadeh Tiltan" for the Northern Command Band. At that same year, she also wrote the songs "Leil Emesh," performed by Shaike Levi, and "Shir Hashuk" for the play "Aseret Hatzadikim." The latter song was released a year later by the HaTarnegolim Band. At the end of 1960, she embarked on a nine month tour in the United States. In 1962, she wrote the song "Achrei Hashkiaa Basadeh" for the Shiriyon Men's Choir. Later, she collaborated with the Nahal Band on songs like "Machar," "Mitriyah Beshnayim," "Machboeem" ("Happes Oti"), and more. That same year, she broke up with her husband (they officially divorced in 1968). In 1963, she wrote "Hurshat HaEcalyptus" for the musical "Keytzad Shovrim Chamsin," which was performed as part of the first grade graduation ceremony at the Kibbutz Kinneret Elementary School. The song evokes Kvutzat Kinneret, where she was born. It was covered in a recent version by Ishtar. The same year, she composed the music for the song "Kinneret" (also known as "Sham Harei Golan"), written by the poet Rachel, for the Central Command Band. In 1964, she wrote songs for the debut program of the Yarkon Bridge Trio, "First Love," including "Ahavat Poalei Habinyan," "Serenade Lah," "Ayelet Ahavim," and "Layla Bachof Achziv," which was also featured in the movie "Dalia and the Sailors" in which the trio participated. That year, she traveled to Paris with her daughter. There, she wrote songs reflecting prominent chansonnier influences, such as "Ha'ir Be'afar" (written for the Yarkon Bridge Trio), and provided Hebrew lyrics for French songs like "Ilu Tziporim" (by Jean Pierre Calvet and Jean Broussolle), "Shilgyia" (Snow White) (Guy Béart), and "Ein Ahavot Smechot" (Georges Brassens), with many of them performed by Yossi Banai. After Shemer returned to Israel, the producer Asher Havaquin approached her in 1966 and suggested forming a female quartet. Shemer established "The Shemer Sisters" which included Dina Golan, Dalia Oren, Amna Goldstein, and Ruthy Bikal. Batya Strauss served as the musical director. The quartet's program featured songs like "Begani", "Zemer" ("Go and Ascend"), and "Shiro Shel Aba". However, the venture faced financial difficulties, leading to the dissolution of the quartet.

Алтын Иерусалим (Песня, Йерушалайим Шел Захав)

1967 жылы ол "Jerusalem of Gold" ("Yerushalayim Shel Zahav") әнін жазған кезде Шемердің музыкалық мансабының ең жарқын сәті болды. Бұл ән Иерусалим қаласының мэрі Тедди Коллек сол жылы Халықаралық конгресс орталығында өткен ән фестиваліне арнап Иерусалим туралы ерекше ән жазуды шешкенінен бастау алды, бірақ бұл ән байқауының бөлігі емес еді. Ән фестивальде үлкен жетістікке ие болды, ал көрермендердің ықыласы әнге деген құлшынысын көрсетті. Әнді орындау үшін жас және көпке таныс емес әнші Шүли Натан таңдалды, Шемер бұл шешімді қызы Лалидің кеңесі бойынша қабылдады, себебі Натанның таза сопрано дауысы оған ұнады. Ән фестивальде дебют жасағаннан кейін үш апта өткен соң Алты күндік соғыс басталды, одан кейін Иерусалим Израильдің бақылауына көшті. Осыдан кейін Шемер әнге жаңа шумақ қосты, онда соғысқа дейінгі және кейінгі жағдайды сипаттады. "Эйха Явшу Борот Хамайим" (Құдықтар қалай құрғап қалды) және "Ве'ин Покед эт Хар Хабаит" (Ешкім ғибадатхана тауына бармайды) әндерінен айырмашылығы, жаңа шумақта "Чазарну Эль Борот Хамайим" (Біз құдықтарға қайта оралдық) және "Шофар Коре Бе'Хар Хабаит" (Иерусалим ғибадатханасы тауында шофар үріледі) деп жарияланды. Соғыстан кейінгі айларда және келесі жылдары ән үлкен даңққа ие болды және белгілі бір деңгейде екінші ресми әнұранға айналды, тіпті кейбіреулер оны жаңа ұлттық әнұран деп жариялауға шақырды. "Алтын Иерусалим" әнінен кейін Шемер көптеген адамдардың көзінде – бірақ міндетті түрде өзінің көзінде емес – "ұлттық ән жазушысы" атанды, оның әуендері Израильдегі рухани құндылықтар мен сезімдерді бейнелейді деп сенді. Шемер өзі ән жазып, композициялаған, сондай-ақ Израиль ақыны Рахельдің және американдық Уолт Уитменнің өлеңдерін музыкаға қойды. Ол сонымен қатар 1973 жылы The Beatles тобының "Let It Be" әнінің еврей тіліне аудармасы болған "Lu Yehi" сияқты танымал әндерді аударды және бейімдеді. Өмірі бойы Шемер плагиат айыптауларын жоққа шығарды және баск әуенінің әніне енуін "жапасысыз оқиға" деп сипаттады. Ол бұл жағдайдың өте қатты мазалағанын, тіпті денсаулығына әсер еткенін айтты. Еврей әндерін зерттеуші Элиаху Хакохен "Алтын Иерусалим" әнінің әуенінен плагиатты емес, ән жазудағы қалыпты әсерді көріп тұрды. Шемердің жауабына қатысты ол былай деді: "Менің ойымша, Наоми баск әнінің оның туындысына тигізген әсерін әдейі үлкейтіп көрсетуде, және бұл оны көп жылдар бойы мазалаған болуы мүмкін. Ал ол қиын жағдайда болған кезде өзіне-өзі: 'Мен бұл туралы айтайын, бұл маған пайда келтіреді' деді". Яғни, ол Шемердің хаттағы сөздерінің негізгі мақсаты – эмоционалдық түралау екеніне сенді. Наоми Шемер әнді өзі орындады, ал кейін Офра Хаза, Яфа Яркони, Ран Элиран және тағы да басқалар сияқты көптеген әншілер оны жаздырды. ACUM (Израильдік авторлық құқық қоғамы) мәліметінше, әннің 300-ден астам әртүрлі нұсқасы бар. Ол көптеген тілдерге, соның ішінде эсперантоға аударылған. Әннің шетел тілдеріндегі ең танымал орындаушылары – Яфа Яркони (испан тілінде), Дэвид Эшет (идиш тілінде) және тағы да басқалар. Ән Оснат Паздың "My Land of Israel" альбомындағы орындауы арқылы балалар әніне де айналды. "Шиндлер тізімі" фильмі хордың орындауымен аяқталды.

One of the peak moments in Shemer's musical career was in 1967 when she wrote the song Jerusalem of Gold ("Yerushalayim Shel Zahav"). The song originated when Teddy Kollek, the Mayor of Jerusalem, decided to commission a special song about Jerusalem for the Song Festival held that year at the International Convention Center building, but not as part of the song competition itself. The song achieved great success at the festival, and the audience's response reverberated with enthusiasm for the song. For the performance of the song, a young and relatively unknown singer named Shuli Nathan was chosen, a decision made by Shemer based on the recommendation of her daughter, Lali, because Nathan's clear soprano voice appealed to her. Three weeks after the debut of the song at the festival, the Six Day War erupted, and following it Jerusalem was united under the Israeli control. Following this, Shemer added a new verse to the song in which she described the situation before and after the war. In contrast to "Eicha Yavshu Borot Hamayim" (How the Wellsprings Have Dried Up) and "Ve'ein Poqed et Har Habayit" (And No One Tends to the Temple Mount), the new verse declared "Chazarnu El Borot Hamayim" (We Have Returned to the Wellsprings) and "Shofar Kore Be'Har Habayit" (A Shofar Blows on the Temple Mount). In the months following the war and in the years between the conflicts, the song achieved a great renown and became a sort of secondary anthem, with some even calling for it to become the new national anthem. Since "Jerusalem of Gold," Shemer has become in the eyes of many although not necessarily in her own eyes the "national songwriter" believed to reflect the spiritual values and expressions in Israel through her melodies. Shemer did her own songwriting and composing, set famous poems to music, such as those of the Israeli poet, Rachel, and the American Walt Whitman. She also translated and adapted popular songs into Hebrew, such "Lu Yehi", an adaptation of the Beatles song "Let It Be" in 1973. During her lifetime, Shemer denied plagiarism allegations and described the Basque melody's intrusion into her song as an "unfortunate accident". She claimed that it caused her great distress, even contributing to her illness. Hebrew song researcher Eliyahu Hacohen did not see plagiarism in the melody of "Jerusalem of Gold" but rather an accepted influence in songwriting. Regarding Shemer's response, he said, "In my opinion, Naomi attributes too much weight to the influence of the Basque song in her creation, and it probably bothered her all these years, and when she was already in a difficult situation, she said to herself, 'I'll speak out, and it will benefit me'". In other words, he believed that Shemer's expression in the letter was primarily an emotional outlet. Naomi Shemer performed the song herself, and later, many other singers recorded it, including Ofra Haza, Yafa Yarkoni, Ran Eliran, and more. According to ACUM (the Israeli copyright association), there are over 300 different versions of the song. It has been translated into many languages, including Esperanto. Notable performances of the song in foreign languages include those by Yafa Yarkoni (Spanish), David Eshet (Yiddish), and others. The song also became a children's song in Osnat Paz's rendition on the record "My Land of Israel". The movie "Schindler's List" concluded with the original version performed by a choir.

Алты күндік соғыстан Йом-Кипур соғысына дейін

1968 жылдың басында ол өзінің 42 әнін қамтыған "Барлық Әндер" атты алғашқы кітабын жариялады. Олардың тек сегізі бұрын басқа аяларда жарияланған болатын. Сонымен қатар, ол АҚШ-қа шақырылды, онда Йешива университетінің әйелдер ұйымынан "Алтын Иерусалим" құрметті дәрежесін алды. Салтанатты шара 1968 жылдың наурыз айының басында Манхэттендегі Уолдорф Астория қонақ үйінде мерекелік кешкі ас барысында өтті. Шарадан кейін ол бірнеше аптаға созылған гастрольдік сапарға шығып, АҚШ пен Канаданың ірі қалаларын аралады. Ол барған еврей қауымдастықтарында бір сағаттық концерттер қойып, өзінің әндерін орындады және өзімен бірге пианинода сүйемелдеді. Алты күндік соғыс пен Йом-Кипур соғысы аралығында Шемер "Аначну Шнейню Ме'ото ХаКфар" ("Біз екеуміз де бір ауылданбыз"), "БейХе'ахзут ХаНахал БеСинай" ("Синайдағы Нахалдың қысымында"), "Лашир Зех Кмо Лихиот Ярдэн" ("Бұл әнді айту – Ярдэн болу сияқты"), "Швачей Маоз" ("Маозды мақтау") және "Бейэрец Лахад'ам" ("Ешқашан болмаған нәрселердің жерінде") сияқты әндер жазды. 1967 жылы Нахал тобының "The Nahlaym Are Coming" бағдарламасында "Valse LeHaganat HaTzomach" ("Өсімдіктерді қорғауға арналған вальс") әні орындалды. Шемер бұл әнді "Шемер сестер" квартеті үшін жазған, бірақ оны алғаш рет Нахал тобы жазды. 1968 жылы Синайдағы Нахал бекіністерінде болғаннан кейін Шемер Нахал тобы үшін "BeHe'achzut HaNahal BeSinai" ("Синайдағы Нахал бекінісінде") әнін жазды. Әнді Мири Алони сол жылы эфирге шыққан "BeHichazut HaNahal BaSinai" бағдарламасында орындады. 1969 жылы Орталық командасының тобы оның үш жыл бұрын жазған "Anachnu Shneynu Me'otu HaKfar" ("Біз екеуміз де бір ауылданбыз") әнін жазды. Сол жылы ол "Shlosharim" тобы үшін "Pgisha Le'ein Ketz" ("Шексіз кездесу") әнін жазды. 1969 жылы ол заңгер Мордехай Хоровицке үйленді, ал 1970 жылы олардың ұлы Ариэль Хоровиц дүниеге келді, ол өзінің композиторы және орындаушысы болды. 1971 жылы эфирге шыққан "Shirat HaYam" ("Теңіз әндері") бағдарламасы үшін Шемер әнші Чайя Ардпен бірге "Al Em HaDerech" ("Жол тоғысында") әнін жазды. Сол жылы эфирге шыққан Шава Альберштейннің жалғыз бағдарламасы үшін Шемер Манос Хацидакистің әуеніне негізделген "Shir Siyum" ("Аяқтау әні") әнін жазды. Сол жылы Ханука кезінде Шемер Синай түбегіне сапар шекті және осы сапардан шабыт алып, Оңтүстік командасының тобы үшін "Shvahei Me'oz" ("Бекіністі мақтау") әнін жазды, оның басы "Maoz Tzur" пиюты негізінде жазылған. 1972 жылы "Chavurat Bimot" альбомы жарық көрді, онда Шемердің алты күндік соғыстан кейінгі кезеңдегі ең жақсы туындылары жиналған. Танымал әндерден басқа, қойылымда Шемердің бұрынғыдан аз таныс жақтарын ашатын әндер де болды, мысалы, созылмалы жалғыздық туралы "Mar Narkis" (Мырза Нарцисс), ажырасқан ата-аналардың қызы үшін жазылған "Shir Eres LeMikreim Meyuchadim" ("Арнайы жағдайлар үшін ұйықтар ән"), жоғары қоғамның сәнді жағын көрсететін "Anashim Yafim" ("Сұлу адамдар") және сенсациялық журналистика туралы "HaMakshefot" ("Қызыққандар"). Сол кеште "Arba'im" ("Менің әрқашан жас жігіттермен шығу әдетім бар және жиырмадан кейін бикини киюге жараймын") және "Ani Megadelat Ba'al" ("Мен күйеуімді өсірдім десем, олар мені тікелей жұмаққа жібереді") әндері де орындалды. Шемер соңғы екеуін көптеген жылдар бойы өзінің көптеген жинақтарына қосудан бас тартты. Бұл қойылымның ең танымал хиттері "Lashir Zeh Kmo Lihyot Yarden" ("Бұл әнді айту – Ярдэн болу сияқты") және Мири Алони орындаған "Be'eretz Lahad'am" ("Ешқашан болмаған нәрселердің жерінде") әндері болды. Сол жылы Мелодия және ән фестивалінің көркемдік бөлімінде ХаГашаш ХаХивер триосы Шемердің "Yesh Li Chag" ("Менде мереке бар") әнімен өнер көрсетті. Шемердің сол жылы жарық көрген тағы бір әні – Жак Брельдің "L'amour Est Mort" ("Сүйіспеншілік өлді") әнінің аудармасы, оны Йосси Банай орындады. Йом-Кипур соғысына дейін Шемер "Lu Yehi" ("Болсын") деп жазды. Бастапқыда ән The Beatles-тің "Let It Be" әнінің еврейше нұсқасы ретінде жазылған, бірақ ол әнші Шава Альберштейнге ұсынғанда, оның күйеуі Мордехай Хоровиц, қазіргі әскери қызметтен оралғаннан кейін, оған: "Мен сізге әнді шетелдік әуенге ысырап етуге рұқсат бермеймін; бұл еврей соғысы, және сіз оған еврей әуені жазасыз" деді. Наоми Шемер әннің сөздеріне жаңа әуен қосты, ал ән соғыстың символына айналды, әсіресе ХаГашаш ХаХивер триосының орындауымен және Шава Альберштейннің орындауында, ол әнді альбомға енгізді, онда ол атау трекке айналды. Әнді көптеген әншілер орындады.

In the beginning of 1968, she published her first book, "All the Songs", which included 42 of her songs. Only eight of them had been published before in other frameworks. At the same time, she was invited to the United States to receive an honorary degree for "Jerusalem of Gold" from the Women's Organization of Yeshiva University. The ceremony took place in early March 1968 as part of a festive dinner at the Waldorf Astoria Hotel in Manhattan. Following the ceremony, she embarked on a tour that lasted several weeks, visiting major cities in the United States and Canada. In each Jewish community she visited, she held a one hour performance, showcasing her songs while accompanying herself on the piano. Between the Six Day War and the Yom Kippur War, Shemer continued to write songs, including "Anachnu Shneynu Me'oto Hakfar" ("We are both from the Same Village"), "BeHe'achzut HaNahal BeSinai" ("In the Grip of the Nahal in Sinai"), "Lashir Zeh Kmo Lihiyot Yarden" ("To Sing This Is Like Being the Yarden"), "Shvachey Ma'oz" ("In Praise of Ma'oz"), and "Be'eretz Lahad'am" ("In the Land of Thing That Never Happened"). In the program of the Nahal Band, "The Nahlaym Are Coming," which aired in 1967, the song "Valse LeHaganat HaTzomach" ("Waltz for the Defense of Vegetation") was included. Shemer originally wrote the song for the quartet "The Shemer Sisters," but the Nahal Band was the first to record it. Following a visit to the Nahal strongholds in Sinai in 1968, Shemer wrote the song "BeHe'achzut HaNahal BeSinai" ("In the Nahal Stronghold in Sinai") for the Nahal Band. The song was performed by Miri Aloni in the band's program "BeHichazut HaNahal BaSinai," which aired that year. In 1969, the Central Command Band recorded her song "Anachnu Shneynu Me'otu HaKfar" ("We Are Both from the Same Village"), which she had written three years earlier. In the same year, she composed the song "Pgisha Le'ein Ketz" ("Endless Meeting") for the Shlosharim band. In 1969, she married the lawyer Mordechai Horowitz, and in 1970, their son Ariel Horowitz was born, who became a composer and performer of his own. For the program of the Navy Band, "Shirat HaYam" ("Song of the Sea"), which aired in 1971, Shemer composed the song "Al Em HaDerech" ("On the Crossroad"), with vocalist Chaya Ard. For the only program of Chava Alberstein that aired in the same year, Shemer wrote the song "Shir Siyum" ("A Finalizing Song"), based on the melody by Manos Hatzidakis. During Hanukkah of that year, Shemer visited the Sinai Peninsula, and inspired by this visit, she wrote the song "Shvahei Me'oz" ("Praise the Stronghold") for the Southern Command Band, with the beginning based on the piyyut "Maoz Tzur". In 1972, the album "Chavurat Bimot" was released, featuring songs by Shemer that represented the best of her work in the post Six Day War period. In addition to the well known songs, the performance included songs that revealed a less familiar aspect of Shemer, with titles such as "Mar Narkis" (Mr. Narcissus) dealing with chronic bachelors, "Shir Eres LeMikreim Meyuchadim" ("A Bedtime Song for Special Cases"), which is a lullaby for the daughter of divorced parents, "Anashim Yafim" ("Beautiful People"), addressing the glamorous side of high society, and "HaMakshefot" ("The Witches"), about sensationalist journalism. On that evening, the songs "Arba'im" ("I always went out with younger men and wore a bikini after the age of twenty") and "Ani Megadelat Ba'al" ("And when I say I raised a husband, they'll send me straight to paradise") were also included. Shemer refrained from including the latter two in her numerous collections over the years. Among the major hits from this performance were "Lashir Zeh Kmo Lihyot Yarden" ("To sing this is like being Yarden") and "Be'eretz Lahad'am" ("In the Land of Thing That Never Happened"), both performed by Miri Aloni. In the artistic section of the Melody and Song Festival that same year, the HaGashash HaHiver Trio performed with Shemer's song "Yesh Li Chag" ("I Have a Holiday"). Another song by Shemer that was published that year is a translation of Jacques Brel's song "L'amour Est Mort" ("Love is Dead"), performed by Yossi Banai. Shortly before the Yom Kippur War, Shemer wrote "Lu Yehi" ("May It Be"). Originally, the song was written as a Hebrew version of The Beatles' "Let It Be", but when she presented the song to singer Chava Alberstein, her husband, Mordechai Horowitz, who had just returned from reserve duty, told her, "I won't let you waste the song on a foreign melody; this is a Jewish war, and you'll write a Jewish melody for it." Naomi Shemer added a new melody to the lyrics, and the song became one of the war's symbols, especially by the performance of the HaGashash HaHiver Trio and in the rendition by Chava Alberstein, who included the song on an album where it became the title track. The song was performed by many other singers.

70-жылдардың ортасынан 80-жылдарға дейін

1970 жылдары Шемер көптеген ақындарға ән жазды, соның ішінде Натан Альтерман ("Пгиша Ле'эйн Кетц", "Сапанеи Шломо ХаМелех", "Ал Эм ХаДрех", "ХаЭм ХаШлишит"), Шаул Черниховский ("Хой Арци Моладети", "Баалиати Шам Яфати", "Омрим Есхна Эрец"), Хайим Нахман Биалик ("Куми Тзей"), Авраам Шлонский ("Бетчуль ХаШаим") және тағы да басқалар. Ол Ысқақ Мангердің ("Ал ХаДерех Эц Омед") әндерін аударды және әртүрлі көздерден алынған мәтіндерге негізделген әндерді ("Шират Ха'Асавим", Бресловтық раввин Нахманның шабыландыруымен, "Акедат Йицхак" – Жаратылыс кітабынан). 1973 жылы Йехорам Гаонның "Ahava Yam Tikhonit" (Тыныш Жерорта теңізі махаббаты) альбомы үшін Шемер "Куми Тзей" әнін жазды, оны бастапқыда Хайим Нахман Биалик жазған. 1974 жылы Шемер балалар әндерінің арнайы альбомын шығарды, ол "Алеф Бет" және "Шломит Бона Сукка" сияқты бірнеше хиттерді сыйлады. Альбомдағы әндердің көпшілігі алғаш рет Шемердің Одед Теомимен бірге ұйымдастырған балалар шоуында орындалды. "Шломит Бона Сукка" әнін Илана Ровина мен Дудайм дуэті үш жыл бұрын орындаған. Сол жылы Йоси Банай Шемердің "Сфират Млай" (Жүк санау) әнін "Парцуф Шел Цоани" (Цыганның бет-әлпеті) жеке шоуы үшін жазды. 1976 жылы Шемер "Mas'ot Binyamin HaShlishi" (Үшінші Бенджаминнің оқиғалары) мюзиклінің әндерін жазды. Бірнеше ән кеңінен танымал болды, соның ішінде "Перот Хамиша Асар", "Симан Шеод Ло Хегану" және "Шират Ха'Асавим" ("Шөп әні"). Сол жылы өткен "Иврит мелодиясы мерекесі" үшін ол "ХаХагига Нигмерет" ("Мереке аяқталады") әнін жазды, оны "Хакол Овер Хабиби" тобы орындады. Сонымен қатар, сол жылы ол Рухама Раз орындаған "Bekol Shana Be'Setav Giora" әнін шығарды. Шемер бұл әнді Йом-Киппур соғысында қаза тапқан Гиора Шохамның құрметіне жазған. 1976 жылы Йехорам Гаон "Од Ло Ахавти Дай" әнін жазды, ол сол жылы үлкен хитке айналды. Ән бастапқыда Шемердің әндеріне негізделген теледидар бағдарламасы үшін жазылған, кейіннен сол жылы шыққан Гаонның "Od Lo Ahavti Dai" альбомына енгізілді. Наоми Шемер газетке берген сұхбатында әнді ауырып жатқанда жазғанын және төсектен тұра алмаймын деп ойлағанын айтты. Оған қарсылық ретінде ол: "Менің істеуге ниеттенген көптеген нәрселер бар еді" деді.

In the 1970s, Shemer composed songs for many poets, including Nathan Alterman ("Pgisha Le'ein Ketz," "Sapanei Shlomo HaMelech," "Al Em HaDerech," "HaEm HaShlishit"), Shaul Tchernichovsky ("Hoy Artzi Moladeti," "Ba'aliyati Sham Yafati," "Omrim Yeshna Eretz"), Hayim Nahman Bialik ("Kumi Tzei"), Avraham Shlonsky ("Betchul HaShamayim"), and more. She translated songs by Yitzhak Manger ("Al HaDerech Etz Omed"), and based songs on texts from various sources ("Shirat Ha'Asavim" inspired by Rabbi Nachman of Breslov, "Akedat Yitzhak" from the Book of Genesis). For Yehoram Gaon's 1973 album "Ahava Yam Tikhonit" (Mediterranean Love), Shemer composed the song "Kumi Tzei," originally written by Hayim Nahman Bialik. In 1974, Shemer released a special album of children's songs, which also yielded several big hits such as "Aleph Bet" and "Shlomit Bonah Sukkah." Most of the record's songs were first performed in a children's show presented by Shemer together with Oded Teomi. The song "Shlomit Bonah Sukkah" was originally performed by Ilana Rovina and the Dudaim duo three years earlier. In the same year, Yossi Banai recorded Shemer's song "Sfirat Mlai" (Cargo Counting) for his solo show "Partzuf Shel Tzo'ani" (A Gypsy's Face). In 1976, Shemer wrote the songs for the musical "Mas'ot Binyamin HaShlishi" (Adventures of Benjamin the Third). Several of the songs gained widespread popularity, including "Perot Chamisha Asar", "Siman She'od Lo Heganu," and "Shirat Ha'asavim" ("The Song of the Grass"). For the "Hebrew Melody Celebration" held that year, she wrote the song "HaChagiga Nigmeret" ("The Celebration Ends"), performed by the Hakol Over Habibi band. Additionally, in the same year, she published the song "Bekol Shana Be'Setav Giora," performed by Ruhama Raz. Shemer wrote this song in memory of Giora Shoham, who was killed in the Yom Kippur War. In 1976, Yehoram Gaon recorded the song "Od Lo Ahavti Dai," which became a major hit that year. The song was originally written for a television program based on Shemer's songs and was later included in Gaon's album "Od Lo Ahavti Dai," released the same year. Naomi Shemer mentioned in a newspaper interview that she wrote the song when she was ill and thought she wouldn't get up from her sickbed. In defiant response, she quipped, "There are still many things I wanted to do "

Сол жылы ақын Шаул Черниховскийдің әндеріне арналған радио бағдарламасы үшін Шемер Черниховскийдің "Хой Арци Моледети" (Ой, менің елім, менің отаным) әніне музыка жазды. Әнді бағдарламада Shokolad, Menta, Mastik тобы орындады, кейін көптеген басқа да әртістер өз нұсқаларын жаздырды. 1977-1979 жылдар аралығында Шемер "Шавшевет" (שבשבת) атты жеке колонкасын Davar (иврит тіліндегі күнделікті газет) басылымында жариялады. 1978 жылы ол "Chevlei Mashiach" әнін жазды, оны өзі сол еврей жылының Тәуелсіздік күні (Йом Хацмаут) теледидар бағдарламасында орындады. 1979 жылы Нурит Галрон Шемердің "Атжув Ламут Бе'емца Хатамуз" әнін жазды. Кейіннен ол ән үш жылдан кейін шыққан "Symphatia" альбомына енді. 1980 жылы Ривка Михаэлиге арналған теледидар бағдарламасы үшін ол "Ейн Ли Рега Дал" әнін жазды, ол Михаэлидің ең танымал әндерінің бірі болды. Сол жылы ол "Емей Тишрей" телеарнасының "Ал Кол Эле" әнін жазды. Банай әнді "Ani VeSimon VeMuaz Hakatan" бағдарламасында да орындады. Сол жылы ол "Batzal Yarok 80" тобы үшін Итамар Праттың сөздерімен "Асиф" әнін жазды. 1979 жылы ол Авраам Хеффнердің "Парашат Виншел" фильміне музыка жазды. 1981 жылы ол "Al Hadvash Ve'al Ha'Okez" (Мұнай мен тісте) атты альбомын шығарды, ол өте табысты болды және "Анашим Товим" (Жақсы адамдар), "Ал Кол Эле" (Барлығы үшін) әндерін қамтыды, мұнда альбом өзінің атын оның ашылу сөзінен алды, және Шаул Черниховскийдің "Омрим Ешна Эрец" әнін, ол сол жылы "Емей Кислев" телебағдарламасына жазды. Сонымен қатар, сол жылы "Эль Борот ХаМаим" телефильмі үшін "Эль Борот ХаМаим" әнін жазды және жазды. 1983 жылдың қаңтарында Тель-Авив мұражайында өткен салтанатта әдебиет және зерттеулер үшін Жаботинский медаліне ие болды. Сол жылы Шемер Израиль музыкасы үшін Израиль сыйлығын алды. Қазылар алқасы былай деп мәлімдеді: "Исраил музыкасы үшін сыйлық Наоми Шемерге берілген. Оның әндері поэтикасы мен музыкасының сапасына, әннің сөздері мен әуенінің керемет үйлесімділігіне және халықтың жүрегінің шұбырын білдіретін сөздеріне байланысты, бәріміздің жүрегімізге жетеді". Сонымен қатар, ол Еврей университеті мен Вейцман институтының құрметті дәрежесін, сондай-ақ Тель-Авивтің құрметті азаматтығын алды. Оның 1970-ші жылдардың соңынан бастап жазған әндерінде еврейлік және дәстүрлі тақырыптардың айқын және көбейіп келе жатқаны байқалады. Бұл тақырыптар "Широ Шел Аба" және "Lo Amut Ki Ehyeh" сияқты бұрынғы әндерде де болған, бірақ олар "Шират Хасавим" немесе "Эль Борот ХаМаим" сияқты әндерде айқын көрінді. Сонымен қатар, "Од Ло Ахавти Дай" формуласындағы әндер мен ностальгиялық әндер ("Бекол Шана Ба'Став, Гиора") болды. 1970 жылдардың ортасы мен 1980 жылдардың ортасында Израильде Йом-Киппур соғысы, 1977 жылғы саяси төңкеріс, Синайдан шығумен байланысты Израиль-Мысыр бейбіт шарты, Бірінші Ливан соғысы және Интифаданың басталуына қарсы ізраилдік оң және сол қанаттар арасындағы поляризация күшейді. Шемердің әндері осы кезеңнің көп бөлігінде танымал болды. 1980 жылдардың ортасында халық оны көбінесе саяси оң қанатпен байланыстыра бастады, оның керемет беделі кейбір адамдардың көзінде төмендеді, сондай-ақ түрлі қоғамдық тұлғалар мен әртістер оны қатаң сынады. 1980 жылдардың ортасынан бастап Шемердің коммерциялық табыстары азайды. 1982 жылы Йехорам Гаонның "Simanei Derekh" альбомы үшін ол атау трегін жазды. 1984 жылы оның "Emtza Haderakh" альбомы үшін ол "Lo Tenatzchu Oti" әнін жазды. "Хакол Ло Овер Хавиви" тобының "Hakol Lo Over Chavivi" шоуы үшін ол сол жылы "Ha'Ore'ach" (Қонақ) әнін жазды. 1985 жылы Офра Хазаның "Адама" альбомы шықты. Хаза мен Шемердің бірлескен еңбегінен тұруы жоспарланған, бірақ альбомда Шемердің тек бір ғана әні – "Hithadshut" болды. Қалған әндер басқа тәжірибелі композиторлардың туындылары еді. Сол жылы ол Дудайм мен Парваримнің бірлескен альбомы үшін "Tilbeshi Lavan" әнін жазды. 1986 жылы Йехорам Гаонның "Elef Neshikot" альбомы үшін Наоми Шемер "Dyokan Imi" және "Kmo Chatzav" әндерін жазды және оларға музыкасын жазды. Сол жылы оның "Kad HaKemach" әні Солтүстік командасының тобы орындады. 1987 жылы Моше Бекер Наоми Шемердің әндерінен тұратын "Hafatzim Ishiim" альбомын жазды. Альбомдағы кейбір әндер, мысалы, "Gag" және "Tut", түрлі радиостанцияларда кеңінен ойналды, бірақ альбомның сатылымы салыстырмалы түрде сәтсіз аяқталды. Шемер оның сәтсіздігін Израильдегі саяси оң қанатпен байланыстырды, бірақ Бекердің сахналық өнерінің театрлық сипаты да сәтсіздікке ықпал еткен болуы мүмкін. 1988 жылы ол Шошана Дамари үшін "Or" әнін жазды. Дамаридің сол аттас альбомына енген ән үлкен табысқа ие болды, Дамаридің қайтадан танымалдыққа ие болуына көмектесті және танымал би әніне айналды.

For a radio program featuring the songs of the poet Shaul Tchernichovsky that aired in the same year, Shemer composed the music for Tchernichovsky's song "Hoi Artzi Moledetee" (Oh my country, my homeland). The song was performed by the Shokolad, Menta, Mastik band in the program, and later, many other artists recorded their own versions of it. Between 1977 and 1979, Shemer published a personal column in Davar (a Hebrew language daily newspaper) titled "Shavshevet" (שבשבת). In 1978, she wrote the song "Chevlei Mashiach", which she performed herself on a television program broadcast on the Independence Day (Yom Ha'atzmaut) of the corresponding Jewish year. In 1979, Nurit Galron recorded the song "Atzuv Lamut Be'emtza Hatamuz", written by Shemer. The song was later included in her album "Symphatia," released three years later. For a television program dedicated to Rivka Michaeli in 1980, she wrote the song "Ein Li Rega Dal", which became one of Michaeli's most well known songs. In the same year, she wrote the song "Al Kol Ele" for the television program "Yemei Tishrei," performed by Yossi Banai. Banai also performed the song on his single show program, "Ani VeSimon VeMuaz Hakatan". In that year, she also composed the song "Asif" with lyrics by Itamar Prat for the band "Batzal Yarok 80." In 1979, she composed the music for the film "Parashat Winshel" by Avraham Heffner. In 1981, she released her album "Al Hadvash Ve'al Ha'Okez" (On the Honey and the Sting), which was highly successful and included the songs "Anashim Tovim" (Good People), "Al Kol Ele" (For All These), where the album got its name from its opening lyrics, and the song by Shaul Tchernichovsky, "Omrim Yeshna Eretz," which she composed for the television program "Yemei Kislev" that same year. Additionally, for the television film "El Borot HaMayim" from the same year, she wrote and recorded the song "El Borot HaMayim." In January 1983, she won the Jabotinsky Medal for Literature and Research at a ceremony held at the Tel Aviv Museum. In the same year, Shemer received the Israel Prize for Music of Israel. The judging committee stated: "The Israel Prize for Music of Israel is awarded to Naomi Shemer for her songs, which naturally find their way into the hearts of all, due to their poetic and musical quality, the wonderful integration between lyrics and melody, and the expression they give to the whispers of the people's hearts." In addition, she was awarded an honorary degree from the Hebrew University and the Weizmann Institute, as well as an honorary citizenship of Tel Aviv. In her songs from the late 1970s onwards, there is a noticeable and increasing presence of Jewish and traditional themes. These themes were present in earlier songs as well, such as "Shiro Shel Aba" and "Lo Amut Ki Ehyeh," but they became more pronounced in songs like "Shirat Ha'asavim" or "El Borot HaMayim." Alongside these, there were also prominent nostalgic songs (such as "Bekol Shanah Ba'Stav, Giora") and anthem like songs in the formula of "Od Lo Ahavti Dai". Between the mid 1970s and mid 1980s, polarization intensified between the Israeli right and left, against the backdrop of the Yom Kippur War, the 1977 political upheaval, the Israel Egypt Peace Treaty involving the Sinai withdrawal, the First Lebanon War, and the outbreak of the Intifada. Shemer's songs remained popular throughout most of this period. In the mid 1980s, the public began to associate her more with the political right, her majestical aura was decreased by eyes of some people, and various public figures and artists criticized and rebuked her sharply. From the mid 1980s, Shemer's commercial successes diminished. For Yehoram Gaon's album "Simanei Derekh" from 1982, she wrote the title track. For his album "Emtza Haderakh" from 1984, she wrote the song "Lo Tenatzchu Oti". For the show "Hakol Lo Over Chavivi" by the Hakol Over Chavivi band in the same year, she wrote the song "Ha'Ore'ach" (The Guest). In 1985, the album "Adamah" by Ofra Haza was released. Originally planned to include songs that were a collaborative effort between Haza and Shemer, the album ultimately included only one song by Shemer "Hithadshut". The rest of the songs were by other veteran composers. In the same year, she wrote the song "Tilbeshi Lavan" for the joint album of the Dudaim and the Parvarim. For the album "Elef Neshikot" by Yehoram Gaon, released in 1986, Naomi Shemer wrote and composed the songs "Dyokan Imi" and "Kmo Chatzav". In the same year, her song "Kad HaKemach" was performed by the Northern Command Band. In 1987, Moshe Beker recorded the album "Hafatzim Ishiim", composed entirely of Naomi Shemer's songs. Some of the album's songs, such as "Gag" and "Tut", was extensively played on various radio stations, but the album's sales relatively failed. Shemer attributed its failure to the identification with the political right in Israel, although it's possible that the theatrical nature of Beker's performances contributed to the failure. In 1988, she wrote the song "Or" for Shoshana Damari. The song, included in Damari's album with the same name, enjoyed tremendous success, contributed to Damari's return to the spotlight, and became a popular dance hit.

90-шы жылдардың ортасынан бастап

1991 жылы Наоми Шемердің ауыр сырқатқа шалдыққандығы туралы қауесет тарағаннан кейін, 1-арнада Далия Гутман продюсерлік еткен «Наоми Шемерге қайта оралу» атты құрмет кеші өтті. Кешке Чава Альберштейн, Нурит Галрон, Йехудит Равиц және Моти Киршенбаум сияқты көптеген әртістер қатысты. Кештің ең есте қаларлық сәттерінің бірі – Гиди Гов, Муни Мошонов және Шломо Бараба орындаған, Йони Рехтер аранжировкалаған «Серенада лах» әні болды. Кейін Шемердің ауруы күшті емес екені және оның өлімінен қорқудың ертерек болғаны белгілі болды. 1998 жылы Ади Ренарттың көркемдік жетекшілігімен және көптеген басқа әртістердің қатысуымен Израиль фестивалінде оның құрметіне тағы бір құрмет кеші өтті. Осы кезеңде Наоми Шемердің коммерциялық жетістіктері сирек және эпизодтық болды. Бір ерекше мысал – 1992/3 жылғы маусымда Галлея теңізінің құрметіне жазылған «Хаколь Патуа» әні. 1993 жылы Шемер Микки Кам, Моше Бекер, Хаим Цзиновиц және Рина Гивонмен бірге оның әндеріне негізделген «Этцельну БаПсантер» атты балаларға арналған бейнекассетаға қатысты. Бұл жазбада Шемер басқа қатысушылармен бірге «Хаколь Патуа» әнін орындады. Бір жылдан кейін ән Лия Лупатин мен Офер Леви орындауында Жерорта теңізі стилінде жазылып, хитке айналды. Шемер жазба оған хабарланбастан жасалғанына өкініш білдірді, себебі Офер Леви ноталар мен сөздерде шағын қателер жіберді. 1993 жылы қазан айында 1-арнада әнші Бени Амдурскийге арналған бағдарлама эфирге шықты, оның құрметіне ол «Ани Гитара» әнін жазды. Бағдарлама әншінің қатерлі ісікпен күресіп жатқан кезінде түсірілді, бірақ өкінішке орай ол жеңіске жетпеді. Сахнада ол әдеттегідей өнер көрсетуге тырысты, бірақ сол кезде аурудың белгілері оның денесінде айқын байқалды. Әннің соңында: «Рахмет айтамын» деген сөздері естілді. Соңында Амдурский Шемерге ән үшін алғыс айтты, ал ол өзінің эмоционалдық күйзелісін жасыруға тырысты. 1995 жылы премьер-министр Ицхак Рабиннің қазасынан кейін Наоми Шемер америкалық ақын Уолт Уитменнің «О, капитан! Менің капитаным!» атты өлеңін, Авраам Линкольн қаза болғаннан кейін, оның есімін сақтау үшін 130 жыл бұрын жазылған «Хо Рав Ховел» әнін аударды. Наоми Шемер бұл сөздердің оның және халықтың қайғысын білдіруге лайықты деп санады. Ол әнді еврей тіліне аударды, музыкасын жазды және оны алғаш рет әнші Мейтал Трабельси Рабиннің қаза болған күнінің мерейтойында орындады. Шемер тек ән жазумен және музыка жазумен ғана шектелмеді; ол өмірі бойы әнші ретінде де өнер көрсетті. Оның дауысы ерекше болмаса да, оның орындаулары көбінесе оның әндерін орындағандарға қарағанда әсерлі емес деп есептелді, бірақ Шемер үшін өзінің тыңдаушыларымен байланысу және олардың сүйіспеншілігін жеңу маңызды болды. 2000 жылдан бастап қайтыс болғанға дейін ол Рами Харельдің аранжировкасы, сүйемелдеуі және музыкалық жетекшілігімен «Элеф Ширим ве Шир» атты әндер қойылымында өнер көрсетті. Қойылымды Шемердің өзі және продюсер және жүргізуші Дуду Эльхарар қосымша режиссерлік етті, сонымен қатар Ронит Роланд ән айтып, ойнады. Осы қойылым үшін ол «HaMe'il», «Plugat Yasmin», «HaMenagen» және «Aktualia» әндерін жазды. Қайтыс болмас бұрын Шемер продюсер Дорит Реувениге Илан Рамонның есіміне арнап «Илан» атты жаңа әнінің бар екенін айтты. Дорит Реувени Шемермен кездесіп, оны әнді ойнатуға көндірді, оны Реувени жаздырды. Әннің тұсаукесері Шемердің қайтысынан кейін отыз күн өткен соң Яркон паркінде өткізілді. Ол қайтыс болғаннан кейін Шемердің бірнеше «жаңа» әндері жарық көрді. Ариэль Зилбер «Анабель» альбомы үшін «Хакариш» әнін жазды, ал Рухама Раз алты жыл бұрын Шемер аударған ағылшын халық әні «Арвей Нахал» әнін жазды (Парварим тобы оны алғаш рет «Музыка» альбомында жазды), ал Раз оны «Писат Шамайым» альбомы үшін жазды. 2020 жылы Рами Клейнштейн алғаш рет Шемердің «Farewell» әніне музыка жазды және оны Рами Клейнштейн мен Тал Сондак «Ширатам» альбомының бөлігі ретінде дуэт ретінде орындады.

In 1991, following a rumor that Naomi Shemer was seriously ill, a tribute evening called "Encore to Naomi Shemer" was held on Channel 1, produced by Dalia Gutman. Many artists participated in the evening, including Chava Alberstein, Nurit Galron, Yehudit Ravitz, and Motti Kirshenbaum. Particularly memorable from the evening was the performance of "Serenada Lach" by Gidi Gov, Muni Moshonov, and Shlomo Baraba, arranged by Yoni Rechter. Later, it became clear that Shemer's illness was not as severe as believed, and the fear of her death was premature. Another tribute evening in her honor took place at the Israel Festival in 1998, under the artistic direction of Adi Renart and with the participation of many other artists. During this period, Naomi Shemer's commercial successes were rare and sporadic. One notable example was the song "Hakol Patuah", written in honor of the Sea of Galilee during the 1992/3 season when its dam was opened. In 1993, Shemer participated alongside Mickey Kam, Moshe Beker, Chaim Tzinoivitz, and Rina Givon in the video cassette for children "Etzelnu BaPsanter", which was based on her songs. In this recording, Shemer performed "Hakol Patuah" together with the other participants. A year later, the song was recorded in a Mediterranean version by Leah Lupatin and Ofer Levi, becoming a hit. Shemer expressed regret that the recording was done without informing her, as Ofer Levi made slight mistakes in the notes and lyrics. In honor of a program on Channel 1 that aired in October 1993 as a tribute to the singer Beni Amdursky, she wrote the song "Ani Guitara". The program was filmed while the singer was fighting the cancer disease, a battle he unfortunately did not win. On stage, he made an effort to perform as usual, but the disease's sign were apparent on him during that time. Particularly memorable was the emotional performance of the song, which concludes with the words: "I say thank you." At the end, Amdursky thanked Shemer for the song, and she tried unsuccessfully to conceal her emotional turmoil. In 1995, following the assassination of Prime Minister Yitzhak Rabin , Naomi Shemer translated the song "Ho Rav Hovel" the song of the American poet Walt Whitman "O Captain! My Captain!" written after the assassination of Abraham Lincoln, and in his memory, a hundred and thirty years earlier. Naomi Shemer felt that the words were fitting to express her pain and the pain of the people in the period following the assassination. She translated the song to Hebrew, composed it, and it was performed for the first time by the singer Meytal Trabelsi on the anniversary of Rabin's assassination. Shemer did not settle only for writing and composing; throughout her career, she also performed as a singer. Although she did not stand out for her voice, and her performances were often considered less impressive than those of the ones who performed her songs, it was important for Shemer to connect with her audience and win their affection. From 2000 until her death she appeared in a performance of her songs titled "Elef Shirim veShir", with arrangements, accompaniment, and musical direction by Rami Harel. The show was co directed by Shemer herself and the producer and presenter Dudu Elharar, and it also featured the singing and playing of Ronit Roland. For this performance, she wrote the songs "HaMe'il", "Plugat Yasmin", "HaMenagen", and "Aktualia." Shortly before she died Shemer told the producer Dorit Reuveni that she had a new song called "Ilan", in memory of Ilan Ramon. Dorit Reuveni managed to meet with Shemer, and got her to play the song, which Reuveni recorded. The song was premiered in a tribute show for Shemer thirty days after her death, in the Yarkon Park. After her death, several "new" songs by Shemer were published. Ariel Zilber recorded "Hakarish" for his album "Anabel," and Ruhama Raz recorded the song "Arvei Nahal," an English folk song that Shemer had translated six years earlier (The Parvarim band recorded it for the first time on their album 'Music'), and Raz recorded it for her album 'Pisat Shamayim'. In 2020, Shemer's song "Farewell" was composed for the first time by Rami Kleinstein and was released as a duet performed by Rami Kleinstein and Tal Sondak as part of Sondak's album "Shiratam".

Өлім және мұра

1970 жылдардың соңында Шемер қант диабеті мен оның салдарынан зардап шекті, бұл оның салмағының күрт төмендеуіне әкелді, соның салдарынан оның денсаулығына алаңдаушылық туды. Жиырма жыл өткен соң, оған рак диагнозы қойылды, нәтижесінде 2004 жылдың 26 маусымында, еврей календары бойынша Тамуз айының 9-ы күні дүние салды. Өмірінің соңына жеткенге дейін Шемер қажетті хирургиялық араласудан бұрын "Тамуздың ортасында өлуге өкіну" әнін жазды. Наоми Шемер туған жері – Кинерет кибуцының жанындағы Кинерет зиратына, әкесі Мейр мен анасы Ривка Сафирдің қабіріне жақын жерге жерленді. Оның тілегі бойынша, музыкант Дуду Эльхарар оның қолымен жазылған төрт әнді оның қоштасу рәсімінде орындады: "Киннерет" (Рахиль ақынының "Шам Харей Голан" өлеңі), "Хуршат Хаэклиптус", "Лашир Зех Кмо Лихиот Ярден" және "Ноа". Оның қазасынан кейін Наоми Шемердің қабірі мен ол тұрған үй израильдіктер үшін қастерлі орынға айналды, олар оның әндері мен мелодияларында бейнеленген "Эрец Исраэль Хаяфа" (әдемі Израиль жері) бейнесін сомдаған әйелге құрмет көрсетуге келді. Бірнеше қалаларда, оның ішінде Кирият-Моцкин, Герцлия, Холон, Гиват-Шмуэль, Беэр-Яаков, Кирият-Биалик, Кфар-Саба және Беэр-Шевада оның есімімен көшелер аталды, сондай-ақ бастауыш мектептерге де оның есімі берілді. Бұған қоса, Иерусалимдегі Скопус тауындағы туннельге оның есімі қойылды. 2005 жылы Израиль мемлекеттік монеталар мен медальдар корпорациясы оның суреті бар күміс және алтын монеталар шығарды. 2010 жылы Наоми Шемердің отбасы оның мұрағаты мен шығармашылық мұрасын Израильдің Ұлттық кітапханасына тапсырды, ол оны қолжетімді етуге міндеттенді. 2012 жылы режиссер Яхали Гаттың "Жел, қараңғылық, су" фильмі 1-арнада көрсетілді. Фильм Шемердің жылдар бойы жасаған туындыларын және олардың Израиль қоғамы мен мәдениетіне тигізген әсерін көрсетеді. 2017 жылы Хабима театрында Орен Якоби мен Гиора Яхаломның "Симаней Дерех" (Жол белгілері) мюзиклі қойылды. Онда Шемердің өмірі, жастық шағынан бастап соңғы жылдарына дейін баяндалады. 2021 жылы Рамат-Ган ұлттық саябағында "Наоми Шемер жолы" ашылды. 2021 жылдың маусым айында Яир Лапид жазған "Хагвира Муль ХаАгам" (Көл жағасындағы ханым) атты жаңа әннің жазылуы аяқталды. Ән Наоми Шемердің 90 жылдық мерекесіне арналған, музыкасын Коби Ошрат жазды, ал оны Мики Габриелов пен Игал Башан орындады. 2022 жылдың маусым айында "Zehu Ze!" тобының мүшелері – Жиди Гов, Дов Гликман, Муни Мошонов және Ави Кушнир, Кобби Лурия жазған және орындаған "Наоми, Эла Ми" ностальгиялық әнін жазды, осымен оның қазасынан өткен 18 жылды белгіледі.

Towards the end of the 1970s, Shemer suffered from diabetes and its complications, causing her to lose a lot of weight, which raised concerns about her health. After twenty years, she was diagnosed with cancer, leading to her death on June 26, 2004, the 9th of the Jewish month of Tammuz. Years before her death, Shemer wrote the song "Sad to Die in the Middle of Tammuz" before undergoing necessary surgery. Naomi Shemer was buried in the Kinneret Cemetery, near Kibbutz Kinneret where she was born, alongside her parents, Meir and Rivka Saphir. According to her request, the musician Dudu Elharar sang four songs written by her at her funeral: "Kinneret" ("Sham Harei Golan" by the poet Rachel), "Hurshat HaEcalyptus", "Lashir Zeh Kmo Lihiyot Yarden", and "Noa". After her death, Naomi Shemer's grave and the house where she lived became a site of pilgrimage for Israelis who wanted to pay tribute to the woman who embodied "Eretz Yisrael Hayafa" (Beautiful Land of Israel) in her songs and melodies. Streets were named after her in several cities, including Kiryat Motzkin, Herzliya, Holon, Giv'at Shmuel, Be'er Ya'akov, Kiryat Bialik, Kfar Saba, and Be'er Sheva, as well as elementary schools. Additionally, the tunnel on Mount Scopus in Jerusalem was named after her. In 2005, the Israel Government Coins and Medals Corporation issued silver and gold coins with her likeness. In 2010, Naomi Shemer's family handed over her archive and artistic legacy to the National Library of Israel, which committed to making it accessible. In 2012, the film "The Wind, the Darkness, the Water" by director Yahaly Gat was broadcast on Channel 1. The film follows Shemer's creations over the years and their influence on Israeli society and culture. In 2017, the musical "Simanei Derekh" (Signs of the Way) by Oren Yakobi and Giora Yahalom was staged at the Habima Theatre. It narrates Shemer's story from her youth to her later years. In 2021, the "Naomi Shemer Trail" was inaugurated in Ramat Gan National Park, with musical stations and explanations about the songs. In June 2021, the production of the new song "Hagvira Mul HaAgam" (The Lady by the Lake) written by Yair Lapid was completed. The song was based on the life story of Naomi Shemer in celebration of her 90th birthday. It wss composed by Kobi Oshrat and performed by Miki Gabrielov and Yigal Bashan. In June 2022 the members of "Zehu Ze! ", Gidi Gov, Dov Glickman, Muni Moshonov, and Avi Kushnir, recorded "Naomi, Ela Mi," a nostalgic song for Shemer written and composed by Kobi Luria, marking 18 years since her death.

Жеке өмір

Ол алғаш рет актер Гидеон Шемерге үйленді және Лали есімді қызы болды. Кейін олар ажырасып кетті. Соңынан ол Мордехай Хоровиц деген заңгерге тұрмысқа шықты. Олардың Ариэль Хоровиц деген ұлы болды, ол да музыкант атанды. Шемер өзінің әндерін жазуын жалғастырды. Ол 2004 жылы 74 жасында рактан қайтыс болды. Өмірінің соңында досына хат жазып, 1967 жылы жазған "Алтын Иерусалим" әнінің негізінде баск халық әні болғанын айтты. Бұрын ол оны жоққа шығарған болатын. Досы мен оның отбасы осы оқиғаны жариялауға шешім қабылдады. 1962 жылы әнші Пако Ибанез Израильде "Pello Joxepe" (Жүсіп Ақымақ) баск әуенін орындаған кезде, Шемер оны естіген болуы мүмкін. 2011 жылы Иерусалимдегі 650 метрлік Скопус тауынан Иордан аңғарына дейінгі туннель оның құрметіне Наоми Шемер туннелі деп аталды.

Саяси сәйкестендіру

Шемер жылдар бойы саяси оң және Гуш Эмуним қозғалысына сәйкес саяси ұстанымдармен танылды, әсіресе оның Мордехай Хоровицке үйленгеннен кейін, оның ұстанымдары ұқсас болды. Кейбір адамдар "Алтын Иерусалим" әнін сынады, себебі Шығыс Иерусалимде тұратын арабтардың "жоқтығы" әннен көрінеді ("Базар алаңы бос", "Ешкім Өлі теңізге түспейді"). Шемер бұған жылдар бойы былай деп жауап берді: "Бұл пікірталас мені қатты ашуландырады. Бұл адам сүйіктісін сағынып, психиатрына барады, ал психиатр оған: "Қорықпа, ол төсекте жалғыз емес" дейді. Мен үшін еврейлерсіз әлем – өлі жұлдыз, ал еврейлерсіз Израиль елі – шөл және бос". 1970 жылдардың ортасында ол Гуш Эмуним халқына қолдау білдірді. Сол жылдары ол "А Strange Man" (Ажап адам) атты шығармасын жазды, оны Гуш Эмунимның Себастияға арналған жиналыстарының бірінде оқыды, ал "Параноид" (Паранойя) шығармасы Гуш Эмуним халқына қолдау көрсетті. 1975 жылы Израиль мен Мысыр арасындағы уақытша келісімге қол қойылған кезде жазылған "Акула" әнінде Шемер акула мен сардинаның кездесуін суреттейді. Сардина кез келген бағада бейбітшілік қалайды, бірақ акула оны елемейді. Соңында сардина ("үлкен дипломат") "ерекше бейбітшілік үшін мен бәрін беруге дайынмын" деп жариялайды. Ал акула оны жұтып қояды: "Ол бейбітшілік деді – тістерін ашты – сардинаны олжаға айналдырды". Бұл әндер қоғамдық пікірталас тудырды және Шемердің ән кітабына енді, бірақ радиода көп ойнатылмады және сол жақтан сынға ұшырады, олар әндердің музыкалық деңгейіне қарсы болды. 1976 жылдың шілдесінде ол сыншыларына жауап ретінде былай деп жазды: "Мен бір жыл бұрын өз пікірімді айтқаннан бері маған қарғыстар, тыйымдар мен айыптаулар төгілді. Мен ешқандай партияның мүшесі емеспін, сондай-ақ Ұлы Израильді құру қозғалысының мүшесі де емеспін. Мен сионизмнің әділдігіне сенемін. Сонымен болды". Синайдан шығуға қарсы күрес кезінде Шемер Ямит аймағының тұрғындарына қолдау білдіріп, "Ал Кол Эле" (Бәрі үшін) әнін орындады, онда "Ал на та'акор нетуа" (Есікті тамырымен жұлып алмаңыз) деген сөздер бар. Ән әпкесі Рут Новасбаумның күйеуі қайтыс болғаннан кейін оған жеке жігер ретінде жазылған болса да, күрес символына айналды. Кейбіреулер бұл әннің кейінірек цензураланған, беймәлім тармақтарында әннің Синайдан шығуға қарсы болуы көзделгені анық деп санайды. Ямит эвакуацияланғаннан кейін, енді ықпал ете алмайтынын түсінген соң, ол қоғамдық мәселелерге араласпауға шешім қабылдады.

Shemer was identified over the years with political positions aligned with the political right and the Gush Emunim movement, especially after her marriage to Mordechai Horowitz, whose positions were similar. Some people criticized "Jerusalem of Gold" because of the 'absence' of the Arabs who lived in East Jerusalem from the song ('The market square is empty,' 'No one descends to the Dead Sea'). Shemer responded to this over the years: "It arouses terrible anger in me, this argument. It's as if a person misses his beloved, and he goes to his psychiatrist [ ] and then the psychiatrist says to him, "Don't worry, she's not alone in bed" A world that is devoid of Jews, for me, is like a dead star, and the Land of Israel, which is empty of Jews, is for me desolate and empty". In the mid 1970s she expressed solidarity with the people of Gush Emunim. During those years, she wrote 'A Strange Man,' which she read at one of the assemblies of Gush Emunim to Sebastia, and 'Paranoid', expressing support for the people of Gush Emunim. In the song 'The Shark', written in 1975 against the backdrop of the signing of the interim agreement between Israel and Egypt in 1975, Shemer describes a meeting between a shark and a sardine. The sardine wants peace at any cost, but the shark ignores it. In the end, the sardine declares ('a great diplomat'), 'In exchange for an extraordinary peace, I am willing to give everything'. And the shark devours it: 'He said peace bared his teeth and turned the sardine into a prey'. These songs sparked public debate and appear in Shemer's songbook, but they did not receive much airplay on radio networks and faced criticism from the left, which also claimed against the musical level of the songs. In July 1976, she published a response to her critics in which she wrote: "A flood of curses, bans, and condemnations has been poured on me since I expressed my opinion aloud, less than a year ago I am not a member of any party, and I am also not part of a movement for the completion of Greater Israel I believe in the justice of Zionism. That's it". In the period during which the struggle against the withdrawal from Sinai took place, Shemer expressed support for the residents of the Yamit region and sang 'Al Kol Ele' (For All These), which includes the line 'Al na ta'akor netu'a' (Please do not uproot the planted). The song became a symbol of the struggle, even though it was originally written as a private encouragement to her sister Ruth Novasbaum after her husband passed away. Some claim that in the unfamiliar verses of this song that were later censored, it is evident that the song was intended to be against the withdrawal from Sinai. After the evacuation of Yamit, realizing that she could no longer influence, she decided not to intervene further in public issues.

Марапаттар

1983 жылы Шемер иврит әні үшін (сөзі мен әні үшін) Израиль сыйлығымен марапатталды.