Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фонсаван ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны болып табылатын, жақын орналасқан Жарс жазығымен әйгілі. Фонсаванның негізгі экономикалық қызметтері мемлекеттік басқару, қытай және австралиялық компаниялардың кен өндіруі, туризм, сондай-ақ жарылмаған оқ-дәрілерді (жарылмаған заттарды) жоюмен айналысатын үкіметтік емес ұйымдардың жұмысына негізделген.
Phonsavan is known for the nearby Plain of Jars, a UNESCO World Heritage Site. The main economic activities in Phonsavan are based on governmental administration, mining by Chinese and Australian companies, tourism, and the work of non governmental organizations clearing unexploded ordnance (UXO).
Тарих
Жәр жазығы халқының шығу тегі белгісіз болса да, Сянкхоангтың жазылған тарихы Тай Фуандармен тығыз байланысты. Тай-фуандар немесе фуандар – буддалық тай-лао этносы, олар Лаосқа Оңтүстік Қытайдан көшіп келген. 13 ғасырда олар Муанг-фуанның тәуелсіз княздығын құрды. Олар металл және орман өнімдерін саудалау арқылы гүлденді. 14 ғасырдың ортасында Муанг Фуан король Фа Нгумның басшылығымен Лан Шан патшалығының құрамына енді. Фуан халқы Лан Шанға салық төлегенімен, жоғары дәрежеде автономиясын сақтай алды. 16 ғасырда буддалық өнер мен сәулет гүлденді. Елордада ерекше Сянкхоанг стиліндегі ғибадатханалар салынды, олардың қарапайым төмен шатырлары және іргетасындағы ерекше "белі" бар. 1930 жылы Ле Буланже оны "айналасындағы төбелердегі қамалдар мен бекіністермен қоршалған үлкен әрі әдемі қала" деп сипаттады. Сиам Корольдігі (қазіргі Таиланд) 1770 жылдары Меконг өзенінің шығысындағы Лаос территорияларына бақылауын кеңейткеннен кейін, Муанг Пхуан сиамдық вассал мемлекетке айналды және Đại Việt (қазіргі Вьетнам)пен де салықтық қатынастарды сақтады. Муанг Пхуанның жерлері мен халқына бақылауды күшейту үшін сиамдықтар үш жекелеген жорық (1777–1779, 1834–1836 және 1875–1876) ұйымдастырып, Фуан халқының көп бөлігін оңтүстікке, өздерінің қатаң бақылауындағы аймақтарға қоныс аударды. Кейіннен Хау шабуылшылары мен Оңтүстік Қытайдан келген Тайпин көтерілісінің тараған топтары 1870 жылдары Луанг Прабанг пен Сянкхоангты тонады, Фуан аймағындағы ғибадатханаларды қиратты. 1890 жылдардағы франко-сиам келісімдері Сянкхоангты Француз Индокитайының бір бөлігі ретінде отарлық үкім астына қойды, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана аяқталды. Француздар Сянкхоангты провинциялық астана ретінде пайдаланды. Губернатордың резиденциясы, шіркеу және француз мектебі сияқты қираған колониялық ғимараттардың қалдықтары сақталған. Лаос азаматтық соғысы кезінде Сянкхоанг стратегиялық маңыздылығына байланысты ауыр шайқастар мен қарқынды бомбалау ошағы болды. Хуафань және Сянкхоанг провинциялары Патет Лао күштерінің және олардың Солтүстік Вьетнамдық одақтастарының бекінісі болды. Америка Құрама Штаттарының әуе күштері коммунистік күштерді бейтараптандыру немесе Вьетнамнан оралғаннан кейін пайдаланылмаған қару-жарақтарды тастау мақсатымен жүргізген құпия әуе операциясы Лаосты әлем тарихындағы ең көп бомбаланған елге айналдырды. Пхонсаван 1975 жылы соғыс аяқталғаннан кейін, соғыс кезінде бомбалаудан қираған және содан бері толыққанды қалпына келтірілмеген бұрынғы провинциялық астана Муанг Хуанның орнына салынды.
While the origin of the Plain of Jars people is unknown, the recorded history of Xiangkhouang is interlinked with the Tai Phuan. The Tai Phuan or Phuan people are a Buddhist Tai Lao ethnic group that migrated to Laos from southern China and by the 13th century had formed the independent principality of Muang Phuan at the Plain of Jars, with Xiangkhouang (contemporary Muang Khoun) as the capital. They prospered from the overland trade in metals and forest products. In the mid 14th century, Muang Phuan was incorporated into the Lan Xang kingdom under King Fa Ngum. The Phuan population were able to retain a high degree of autonomy, although they had to pay tax and tribute to Lan Xang. During the 16th century expressive Buddhist art and architecture flourished. The capital was dotted with temples in a distinct Xiangkhouang style, with simple low roofs and a characteristic "waist" at the foundation. In 1930, Le Boulanger described it as "a large and beautiful city, protected by wide moats and forts occupying the surrounding hills; and the opulence of the sixty two pagodas and their stupas, of which the flanks concealed treasures, obtained the capital a fame that spread fear wide and far." After the Kingdom of Siam (contemporary Thailand) extended control to Laotian territories east of the Mekong in the 1770s, Muang Phuan became a Siamese vassal state and also maintained tributary relations with Đại Việt (contemporary Vietnam). To exert greater control of the lands and people of Muang Phuan, the Siamese launched three separate campaigns (1777–1779, 1834–1836, and 1875–1876) to resettle large parts of the Phuan population to the south into regions under firm Siamese control. Subsequent invasions by Haw marauders and splinter groups of ex Taiping Rebellion revolutionaries from southern China plundered Luang Prabang and Xiangkhouang in the 1870s, and desecrated and destroyed the temples of the Phuan region. The Franco Siamese treaties of the 1890s placed Xiangkhouang under colonial rule as part of French Indochina until shortly after World War II. The French used Xiangkhouang as their provincial capital. A few ruined colonial public buildings remain, such as the governor's residence, church, and the French school. During the Laotian Civil War, Xiangkhouang was the scene of extensive ground battles and intense aerial bombardment due to its strategic importance. Houaphanh and Xiangkhouang provinces were strongholds of Pathet Lao forces and their North Vietnamese allies. The covert air campaign conducted by the United States Air Force, either to neutralize communist forces or to drop unused ordnance after returning from missions in Vietnam, turned Laos into the most heavily bombed nation in world history. Phonsavan was built after the fighting ended in 1975 to replace the former provincial capital, Muang Khoun (old Xiang Khouang), which was destroyed by wartime bombing and only partially rebuilt since.
Климат
Фонсаванның ылғалды субтропиктік климаты (Кёппен Cwa) бар, ол биік орналасуымен (1100 м) жұмсатылған. Қаланың жаздары ұзақ, жылы және ылғалды, ал қыстары қысқа және құрғақ. Маусым айының орташа температурасы 23,6°C, желтоқсан айының орташа температурасы (ең суық ай) 14,8°C.
Phonsavan has humid subtropical climate (Köppen Cwa) tempered by its high elevation (1,100 m). The city has long, warm, wet summers and short, dry winters. Average June temperature is 23.6 °C, average December (the coldest month) temperature is 14.8 °C.