Кіріспе
Ведавуу (['/v//iː//d//ə//v//uː/]) – Америка Құрама Штаттарының Вайоминг штатының оңтүстік-шығысында, Ларами мен Шайенн қалалары арасында, Interstate 80 тас жолының солтүстігінде орналасқан жартасты тау жыныстары (Шерман граниті) аймағы. Кейбір деректерге сәйкес, оның атауы арапахо тіліндегі "bito'o'wu" сөзінің латын әрпіне көшірілген түрі болып табылады, ол "жерден туған" деген мағынаны білдіреді. Ведавуу Medicine Bow – Routt ұлттық орман қорығында орналасқан және күндізгі демалыс аймағы мен түндеуге арналған кемпингті қамтиды. Бұл аймақ тау шаруаларының арасында да танымал. Interstate 80 тас жолы негізгі тау жыныстарының оңтүстігінен өтеді, ал жақсы белгіленген жол көрсеткіштері Ведавууға қалай жетуге болатынын көрсетеді. Сонымен қатар, Ларами мен Шайенн арасындағы "Бақытты Джек" тас жолы арқылы да келуге болады.
Шолу
1,4 миллиард жылдық Шерман граниті – Ведавуоның ерекше пішіндерін, яғни «қапшықтарды» (hoodoos) және тау жыныстарының шығақтыларын құрайтын тау жынысы. Бұл құрылым Вайоминг штатындағы ең көне құрылымдардың бірі болып табылады (бірақ ол әлі де Тетон тауларының жыныстарынан миллиард жылға жуық жас). Ведавуо маңындағы жер бетіне оның шығуына 70 миллион жыл бұрын басталған Ларами тауларының көтерілуі себеп болды. Жасырақ тау жыныстары мен шөгінділер бірте-бірте эрозияға ұшырап, осы процесс бүгінгі күнге дейін жалғасуда. Ведавуоның қатты граниті кварц, ортоклаз, плагиоклаз және аз мөлшерде микадан тұрады, ол эрозияға төзімді, нәтижесінде жел мен сумен мүсінделген пішіндер пайда болады. Ведавуодан шығысқа қарай, I-80 тас жолы бойында, перм кезеңіне жататын және шамамен 300 миллион жылдық Фонтан формациясы құмтасты қаптарды құрайды. Бұрынғы кең шөлдің құмды төбелері терең емес, эпиконтиненттік теңіздің тұзды суларымен қабаттасып, қиылыс қабаттанудың (cross stratification) мысалдарына әкелді. Осы тау жыныстарының кейбіреулерінде теңіз кірпісінің (sea urchins), құмырсқалардың (snails) және теңіз лилияларының (sea lilies) қазба қалдықтарын табуға болады. Ведавуо және оның төңірегінде Вайоминг жерсілкіні (ground squirrels), қасқырлар (mule deer), бұғылар (elk), моос (moose), сарыбелді мармоттар (yellow-bellied marmots), ең кішкентай суырлар (least chipmunks), мүйізді маралдар (pronghorn), жабайы түйеқұстар (wild turkeys), барс (badger), дала иті (prairie dog), койот (coyote) және тау арыстандары (mountain lions) сияқты көптеген жабайы жануарлар мекендейді. Кейбір арналарда бобрлар кездеседі, олардың бөгеттері мен үйлері әртүрлі су жәндіктері, бақалар мен балықтарға пана болады. Алтын және ақбас бүркіттерді жел термодарында (thermals) қарғалармен, қара қарғалармен (ravens), құсқұстармен (turkey vulture) және көптеген әнші құстармен бірге ұшып жүргенін көруге болады. Балық аулаушылар ағыстар мен көлдерде бұршақ балық (brook trout) табады, бірақ соңғы он жылдың ішінде осы балықтардың саны айтарлықтай азайды.
Үстірту
Т.Ж. Берр, автор және альпинист, өзінің "Рокки-Маунтин-Адвенчер Коллекциясы" атты шытырман оқиғалар кітабында Ведавуудағы тәжірибелері туралы айтады. Келесі үзінді "Ведавуудағы тасқа қадалу" тарауынан алынған: "Ведаву тау жыныстары – негізінен кварц пен фельдшпаттың кристалл бөлшектерінен тұратын, ауа райына ұшыраған Шерман гранитінің ірі блоктары. Фельдшпаттың жоғары концентрациясы тау жыныстарына қызғылт реңк береді. Олар желмен соққан құммен дөңгеленген алып тікбұрышты блоктардан құралған үлкен гранит мұнаралар түрінде топтасқан. Олар Солтүстік Америкадағы ең жақсы техникалық шаруашылық көтерілімдерін ұсынады. Жарықтары мен тұтқалары болмаса да, олар өте жақсы үйкеліс пен шахтаға қадалуға мүмкіндік береді. Вайоминг университетінде оқып жүргенде Ведавудан он бес шақырым қашықтықта тұрғандықтан, мен көптеген демалыс күндерін тауға көтеріліп, раппелмен түсіп, осы тасты керемет әлемді аралап, жаяу серуендеумен өткіздім. Ведаву стреске ұшыраған көптеген студенттерге демалыс орны болып табылады. Сондай-ақ, осы жерге техникалық альпинистер, отбасылық пикникке келгендер мен кемпинг жасаушылар да жиі келеді. Вайомингтегі жақсы ауа райы бар кез келген күні Ведаву демалыс аймағының тік жартастарында көптеген альпинистер өз шеберліктерін сынап көреді."
Ведаву әсіресе кең емес жарықтарда тасқа қадалумен танымал.