Кіріспе

Арена, Иллинойс штаты, АҚШ. Чикагодағы жабық ареналар.

Чикаго Колизейі – Чикагода, Иллинойс штатында 1860 жылдардан 1982 жылға дейін әртүрлі уақыттарда тұрған үш ірі жабық аренаның атауы. Олар ірі ұлттық конгрестерге, көрме залдарына, спорттық іс-шаралар мен ойын-сауық орындары ретінде қызмет етті. Алғашқы Колизей 1860 жылдардың соңында Чикагоның орталық бөлігіндегі Штат және Вашингтон көшелерінде орналасқан. Екінші арена қаланың оңтүстігіндегі Вудлон ауданында, 63-ші көшеде, Стони Айленд даңғылының жанында (1893 жылғы Дүниежүзілік көрмесіне жақын) болды. Онда 1896 жылғы Демократиялық ұлттық конвенция («Алтын крест» сөзімен танымал) және алғашқы жабық американдық футбол ойындары өткізілді. Велосипед өнеркәсібінің жаңадан дамыған кезінде өткен маңызды конгреске арналғаннан кейін бірнеше айдан соң өртенді. Үшінші Чикаго Колизейі қаланың оңтүстік бөлігінде, 15-ші көшеге жақын Уабаш даңғылында салынды. Онда бес рет (1904, 1908, 1912, 1916, 1920) Республикалық ұлттық конвенциялар мен 1912 және 1916 жылғы Прогрессивтік партияның ұлттық конвенциялары өтті. Сондай-ақ 1915 жылы Линкольн мерекесі де осы жерде ұйымдастырылды. 1920 жылдары Колизей кәсіби хоккейге танымал орынға айналды және Ұлы депрессия кезінде әлемдегі алғашқы роллер-дербиге төсегін берді. 1950-1970 жылдары Колизей рок-концерттері, роллер-дербилер мен кәсіби күрес матчтары үшін жалпы билетпен кіретін орын ретінде пайдаланылды. 1971 жылы жабылып, 1982 жылы қайта құру үшін сатылды. Алайда, ғимараттың бір бөлігі 1990 жылдардың басына дейін сақталды. Колизейдің құрметіне оның соңғы орнының қарсы бетіндегі қоғамдық саябақ аталды.

Тарих: алғашқы Колизей

Алғашқы Колизей 1866 жылдан бастап ат спорты жарыстарын, бокс матчтарын және цирк қойылымдарын қабылдады. 19 ғасырдағы көптеген қалалар сияқты, Чикагода да еркектердің өркендеген қоғамдық өмірі болды, бұл Колизейдегі шараларды көбінесе шулы оқиғаларға айналдырды. Аренаның тарихы бұлыңғыр, себебі оның қашан ашылғаны немесе жабылғаны туралы нақты мәліметтер жоқ. Ғимараттың құрылысында болат, ағаш және 3 миллион кірпіш пайдаланылды, және ол 1896 жылдың маусым айында аяқталды. Өз кезінде ғимараттың көлемі әсерлі болды, ол Мэдисон Сквер Гарденнен екі есе үлкен еді; оның ішкі кеңістігі 12 алып аркамен тіреліп тұрды, олардың биіктігі 100 фут (30 м), ал аралығы 230 фут (70 м) құрады. Ғимаратта кең ішкі жабын кеңістігі болды. Buffalo Bill's Wild West Show осы нысанды ашты, ал 1896 жылдың шілде айында Демократиялық партияның ұлттық конвенті өтті, онда Уильям Дженнингс Брайан президенттікке кандидат ретінде ұсынылды; ол өзінің тарихи "Алтын крест" сөзімен көпшілікті қызықтырды. 1896 жылдың қазан айында Колизейде Барнум мен Бейли циркі, елдегі ең ірі үш сақиналы цирк өтті. 1899 жылы ол Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы Либби түрмесін сатып алды, ол Азамат соғысы кезінде Конфедерацияның түрмесіне айналған қойма ретінде салынған. Гюнтер оны бөлшектеп, 132 теміржол вагонымен Чикагоға жеткізіп, 1889 жылы Либби түрмесі Соғыс мұражайы ретінде қайта құрды, онда Азамат соғысынан қалған естеліктер қойылды. Шамамен он жылдан кейін ескі түрме қайтадан бұзылды, тек қамал қабырғасы ғана сақталды, ол жаңа Чикаго Колизейінің бөлігіне айналды. 1902 жылдың қаңтар айында Coliseum Garden Company компаниясы маусым, шілде, тамыз және қыркүйек айларында «музыка мен жоғары сапалы водевиль ойын-сауықтарын ұсыну» үшін Колизейден бес жылға жалға алды. 1908 жылға дейін Колизейде әйгілі Бірінші округтік бал өтті, ол екі Бірінші округтік әкімдері «Bathhouse» Джон Кофлин және Майкл «Хинки Динк» Кенна үшін жыл сайынғы саяси қаржы жинау шарасы болды – Кофлин мен Кенна «Леви лордтары» деп белгілі болды. 1909 жылы қала әкімі Фред Бусс балды тоқтатуға қол жеткізді. 1904 жылдан 1920 жылға дейін осы Колизейде бес Республикалық Ұлттық конвент және 1912 және 1916 жылдары Прогрессивтік партияның конвенті өтті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде армия ғимаратты бұрын жақын маңдағы Стивенс қонақ үйінде орналасқан радиолық оқу мектебін орналастыру үшін пайдаланды.

Мұз үстіндегі хоккей

1926 жылы Колизей кәсіби хоккейді қолдау үшін аренада мұз айдынын салды. Колизей 1926–1929 жылдары Ұлттық хоккей лигасының (НХЛ) «Чикаго Блэк Хокс» командасына жайғастырды, көрермендерге арналған 6000 орын болды. Сондай-ақ, ол 1926–1927 маусымында Америка хоккей қауымдастығының (АХА) «Чикаго Кардиналс» (кейін «Чикаго Американс» деп аталды) және 1931–1932 жылдары АХА-ның «Чикаго Шэмроксы» командаларының үйі болды. 1928 жылдың маусым айында жекпе-жек ұйымдастырушысы Пэдди Хармон «Чикаго стадионының» құрылысын жоспарлап, «Блэк Хокс» командасын басты арендатор ретінде таныстырды. 1928–1929 НХЛ маусымы жақындаған кезде стадион әлі дайын болмады, ал «Блэк Хокс» командасының иесі, майор Фредерик Маклафлин Хармонмен келіспеушілікке ұшырады. Осының салдарынан «Блэк Хокс» Колизейде ойынды жалғастыруға келісті. Бірақ олар 1929 жылдың қаңтарына дейін ғана мұзға кіре алды; қалған «үй» ойындарын Детройтте және Ниагара өзенінен Буффало қаласының ар жағындағы Онтарио штатының Форт-Эри қаласында өткізді. «Блэк Хокс» 1929–1930 маусымының ашылуымен Колизейге оралды, бірақ Хармон «Чикаго стадионы» корпорациясының басшысы қызметінен алынғаннан кейін 1929 жылдың күзінде стадионмен келіссөздер қайта басталды. 1929 жылдың желтоқсан айында команда стадионда ойнай бастады. 1932 жылы туындаған келіспеушілік «Блэк Хокс» командасын 1932–1933 маусымының алғашқы үш «үй» ойынына уақытша Колизейге қайтаруға мәжбүр етті. 21 қарашада «Блэк Хокс» «Монреаль Канадиенс» командасын 2–1 есебімен жеңіп, Колизейдегі соңғы ойынын ойнады. «Канадиенс» командасының жұлдызы Хауи Моренц екінші кезеңнің 7:06 минутында Аурель Жолиат пен Джонни Гэгнонның көмегімен Колизейдегі соңғы НХЛ голын соқты.

Басқа іс-шаралар

Өзінің тарихы бойында Колизейде түрлі шаралар өтті, соның ішінде АҚШ-та құлдықтан азаттық алғанына 50 жыл толуын мерекелеген 1915 жылғы Линкольн мерекесі; 1926 жылғы маусымда өткен 28-ші Халықаралық Евхаристиялық Конгресс отырыстары; боулинг турнирлері; Гарьюс Джордж және Анджело Поффо сияқты жұлдыздар қатысқан кәсіби күрес жекпе-жектері; цирктер, Қара мұсылмандардың жиналыстары; Қара пантералар және 1969 жылғы маусымда радикалды соғысқа қарсы ұйым «Демократиялық қоғам үшін студенттер» (SDS) ұйымының соңғы съезі. Мұз хоккейінің «Blackhawks» командасы кетіп, 1930 жылдары Ұлы депрессияның әсері күшті болғандықтан, аренаның пайдалануы шектеулі болды. 1935 жылы промоутер Лео Селтцер, Депрессия кезеңіндегі роликтерге (дөңгелекті сырғанау) деген қызығушылықты пайдаланып, роллер дерби идеясын ойлап тапты. 1935 жылы ол аренада әлемдегі алғашқы роллер дербиін ұйымдастырды. Шараға 20 000-нан астам адам келді.

Чикаголық зефирлерді жаңарту

Арена Чикаго Пэкерс, жаңадан құрылған NBA командасы пайдалануы үшін қайта жаңартылды. Жақсартулардың бірі – орындықтардың сыйымдылығы 7000-ға дейін арттырылды. Халықаралық амфитеатрдегі алғашқы маусымнан кейін Пэкерс өз атын Зефирлер деп өзгертіп, 1962 жылы Колизейге көшіп келді. 1963 жылы олар Балтиморға көшіп, Буллетс атауын алды. (Қазіргі күні олар Вашингтон Визардс деп белгілі). NBA 1966 жылы Чикагоға Буллс жаңа командасымен қайта оралды, бірақ Буллс үй алаңы ретінде Халықаралық амфитеатрды, содан кейін Чикаго стадионын таңдады, сондықтан Колизейде тұрақты команда болмады. Буллс қазір Юнайтед орталығында өнер көрсетеді.

Синдром

1960 жылдар мен 1970 жылдардың басында көптеген танымал топтар The Coliseum-да өнер көрсетті, соның ішінде Cream (1968 жылы екі рет), Jethro Tull, The Jimi Hendrix Experience (1968 жылдың 1 желтоқсаны), The Doors (1968 жылдың 3 қарашасы) немесе B. B. King (1970 жылдың 16 мамыры). 1970 және 1971 жылдары Колизей кейде "Синдром" деп аталды, ол рок-музыка концерттері үшін жалпы билетпен кіретін орын болды. 1970 жылдың 16 қазанында Humble Pie, Brethren, Chase және Grand Funk Railroad тобының қатысуымен алғашқы концерт өтті. "Синдромда" өнер көрсеткен басқа топтар: Rod Stewart and the Faces, The Grateful Dead, Steppenwolf, New Riders of the Purple Sage, Traffic, Ten Years After, Fleetwood Mac, Mountain, Alice Cooper, Siegel Schwall Band, Mott The Hoople және Savoy Brown. 1971 жылдың 8 наурызында Чикаго Колизейінде де, Чикаго Амфитеатрында да жанкүйерлер арасында тәртіпсіздіктер болды, олар Нью-Йорктегі Мэдисон Сквер Гарденде өткізілген Мұхаммед Али – Джо Фрейзер жекпе-жегінің тікелей эфирін көруге тырысты. Колизейдің проекциялық жабдығы бұзылғанда, басшылық 7000 көрерменнен жекпе-жектің басталуына аз қалғанда шығып кетуді сұрады. "Жарлықтан ашуланған жастардың тобы билет сату орындарын жыртып, есіктердің алдындағы терезелерден лақтыра бастады. 10 доллар төлеп жекпе-жекті көруге келгендер балкондан орындықтар мен бөтелкелерді төңкеріп тастады. Тәртіпті қалпына келтіру үшін шамамен 80 полицей Колизейге жіберілді". Келтірілген зиянның нәтижесінде барлық жоспарланған концерттер тоқтатылды, тек 1971 жылдың 12 наурызындағы James Taylor және Carole King концерті өтті. 1971 жылдың 13 наурызында қала өрт қауіпсіздігі ережелерін бұзғандықтан ғимаратты жапты, ол уақыт өте келе құлдырап кетті. 1982 жылы ғимарат қайта құрылымдау үшін сатылып, жартылай бұзылды; алайда жоспарланған құрылыс ешқашан жүзеге аспады және Вабашқа қараған сыртқы қабырғаның үлкен бөліктері 1990 жылдардың басына дейін сақталды, содан кейін ол тазартылды. Либби фасадының бір бөлігі Чикаго тарих мұражайына тапсырылды. Қазіргі уақытта бұл жерде Soka Gakkai USA мәдениет орталығы орналасқан. Coliseum Park, 14th Place және Wabash Avenue қиылысындағы бұрынғы Haven мектебінің орнында орналасқан, Колизейді еске сақтайды.