Кіріспе

Бокс жарысы

Джек Демпси мен Луис Анхель Фирпо арасындағы бокс матчы сол дәуірдегі спорт тарихындағы ең маңызды оқиғалардың бірі болды. Бұл Латын Америкасынан шыққан боксшының әлемнің ауыр салмақ чемпионы атағы үшін күресуінің тұңғыш реті еді. Бұл жекпе-жек 1923 жылғы Ring журналының «Жылдың ең үздік жекпе-жегі» деп танылды. Джордж Беллоустың «Демпси мен Фирпо» атты суреті, Фирпоның Демпсиді рингтен сыртқа тепкенін бейнелейді және американдық мәдениеттің белгілі бір символы саналады.

Өмірбаян

Фирпо ауыр салмақтағы әлем чемпионы атағына таласқан тарихтағы алғашқы латын америкалық болды. Ол 1922 жылы көзге түсті. 1922 жылға дейінгі оның нәтижелерінің көп бөлігі көрермендерге белгісіз болды. 1922 жылы 4 жеңіс одны қосқаннан кейін, Фирпо 1923 жылы Мэдисон Сквер Гарденде бұрынғы титул талапкері Билл Бреннанды 12-ші раундта оң соққымен нокаутқа жіберді. Бреннан соңынан ауруханаға басын жарақаттандырып түсті. "Демпси мені осы жігіттен де қаттырақ ұрған емес," деді Бреннан, басы тым ісіп кеткендіктен ескі шляпасын кие алмайтынын қосты. Фирпо бұрынғы ауыр салмақ чемпионы Джесс Уиллардты 100 000 көрерменнің алдында нокаутқа жіберді, ол кезде бокс бойынша көрермендер санының әлемдік рекорды еді. Чарли Вайнертке қарсы жеңіске жеткеннен кейін ол, ақыры, титул үшін күресу мүмкіндігіне ие болды. Демпси – Фирпо жекпе-жегін күтіп, Фирпоның спаррингіне 12 000 адам жиналды. Жекпе-жек Поло Граундта өтті, қалыпты сыйымдылығы 55 000 орындық, бірақ тағы 20 000 орын қосылды, жалпы саны 75 000-ға жетті, кейіннен 83 000-ға дейін ұлғайтылды. Полиция арена төңірегінде әр бағытта шамамен 400 метрге созылған 150 000-ға жуық адам жиналғанын хабарлады.

Оқиға

Демпси Фирпоға қарсы 1923 жылдың 14 қыркүйегінде Нью-Йорктегі Поло Граундс аренасында өтті. Демпси 1919 жылдан бері чемпион атанды, ал Фирпо "Эль Торо де лас Пампас" ("Пампа даласының жабайы бұқасы") деген лақап атымен әлемнің үздік ауыр салмақтарының бірі саналды. Төреші Джонни Галлахер болды. Фирпо бірінші раундта жеті рет жерге құлады, содан кейін Демпсиді арқанға жақындатып, чемпионды рингтен сыртқа шығарып жіберді. Демпсиге тоғызға дейін санап, рингке көмектесіп кіргізді (ол рингтен он жеті секундқа шығып кеткеніне қарамастан; рингтен шығып кеткен боксшыларға жиырма секунд беріледі). Рингке қайта оралғаннан кейін Демпси Фирподан қатарынан 13 соққы алды. Екінші раундта Демпси қайта жиналып, Фирпоны нокаутқа түсірді. Бұл жекпе-жек 1923 жылдың "Жылдың жекпе-жегі" деп Ring журналы таратты.

Даулар

Көп жылдар өткен соң Джин Тунни "Esquire" журналында: "Демпси – Фирпо жекпе-жегі бокс тарихындағы ең даулы жекпе-жек болды" деді. Тунни осы нәтижеге Фирпоның менеджері болмағандығын байланыстырды. "Демпси рингтен он секундқа кеткеннен кейін, кез келген менеджер Фирпоның қолын көтеріп, чемпиондық атақты иеленер еді". Демпси рингтен құлағанда, ринг маңындағы тілшілер оны қайта көтерілуге көмектесті, бұл ережелерді бұзу болды. Кейін Демпси: "Мен құлады, егер көрермендер мені қайтадан рингке итермегенде, ешқашан қайта тұра алмас едім" деді. Осы жекпе-жек кезінде "The New York Times" газеті Буэнос-Айреске Демпсидің дисквалификацияланғаны туралы жалған ақпарат тарағанын жариялады. Демпсиге құлаған Фирпоның үстінде тұрып, оны дереу қайта құлатуға рұқсат берілді, себебі бейтарап бұрышқа бару туралы ереже әлі қабылданбаған еді. Төреші Джонни Галлахер боксшының қарсыласын құлатқан сәтте оның үстінде тұруына кедергі жасауға тиіс болған, бірақ олай істемеді. Жекпе-жек аяқталғаннан кейін Галлахер тергеу нәтижесінде қызметтен шеттетіліп, енді ешқашан төрешілік жасаған жоқ. Жекпе-жек өткеннен кейін екі айдан соң Нью-Йорк бокс комиссиясы бейтарап бұрыш ережесін қабылдады.

Соңы

Демпси мен Фирпо екеуі де әйгілі болды. Кейін Демпси ауыр салмақтағы титулын Джин Тунниге екі тарихи жекпе-жекте жоғалтты (қараңыз: Ұзақ санау жекпе-жегі). Ол әскери қызметтен өтті және 1983 жылы қайтыс болғанға дейін Нью-Йоркте мейрамхана ашты. Фирпоның Латын Америкасындағы танымалдығы шексіз болды. Бірнеше жыл өткен соң, Сальвадордағы кәсіби футбол командасы C. D. Luis Ángel Firpo оның құрметіне аталды. Бұған қоса, Латын Америкасының әртүрлі мектептеріне, көшелеріне және проспектілеріне оның есімі берілді. Аргентиналық боксшы Оскар Бонавена да екі мәрте әлем чемпионымен жұдырықтасып, Мұхаммед Али мен Джо Фрейзерге жеңілді, соңғысы NYSAC нұсқасы бойынша әлем чемпионы атанды. Соңында, Пуэрто-Рикодан таралған америкалық Джон Руис 2001 жылы Дүниежүзілік бокс қауымдастығының титулы үшін Эвандер Холифилдті жеңіп, испан және латын америкалық тегі бар әлемдік ауыр салмақтағы бірінші чемпион атанды. Фирпо 1960 жылы бай адам болып қайтыс болды. Оның денесі Буэнос-Айрестегі Ла Реколета зиратында жатыр.